Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 70 w Lublinie

Około połowy XIX wieku pierwotna działka obejmowała rozległy obszar pomiędzy ulicami Krakowskie Przedmieście a Okopową. W latach 1908–1910 została wybudowana na miejscu wcześniejszej zabudowy okazała, pięciokondygnacyjna kamienica narożna o bogatym, eklektycznym detalu architektonicznym.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica położona jest w zwartej zabudowie u zbiegu ulic Krakowskie Przedmieście i Chopina.

Funkcje

Pierwotne przeznaczenie kamienicy było mieszkalne. Obecnie mieszczą się w budynku mieszkania, lokale usługowe i handlowe.

Kalendarium

Połowa XIX wieku – pierwotna działka obejmuje obszar między ulicami Krakowskie Przedmieście a Okopową;

1863 – na działce znajduje się drewniany dom pod gontem należący do Ludwiki Chlipalskiej;

1871 – budowa parterowego domu;

koniec XIX wieku – podział działki wzdłuż na dwie części;

1907 – Kazimierz Piaszczyński łączy działki i sprzedaje je Moszkowi Mincmanowi;

1908–1910 – budowa narożnej, pięciokondygnacyjnej kamienicy;

1910 – podział działki na małe parcele budowlane, wydzielenie ulic oraz przecznic;

1910 – własność Aleksandra i Stanisławy Rabów;

1912 – własność Edwarda i Eugenii Leonowiczów;

1918 – własność dzieci Leonowiczów;

1930 – własność Apolonii Kosieckiej;

1935 – generalny remont budynku;

po 1945 – upaństwowienie kamienicy;

1950 – likwidacja wejścia od strony ulicy Krakowskie Przedmieście;

1990 – własność Lechosławy i Jerzego Cybulskich, następnie Krystyny Buchlińskiej i Dariusza Barana;

1992 – wpis do rejestru zabytków;

1993 – generalny remont.

Historia budynku

Około połowy XIX wieku pierwotna działka obejmowała rozległy obszar pomiędzy ulicami Krakowskie Przedmieście a Okopową. Do końca XIX wieku nie był to teren intensywnie zabudowany. W 1863 roku na owej posesji znajdował się drewniany dom pod gontem, wśród rozległych ogrodów i w sąsiedztwie obszaru zwanego Cegielnisko. Należał on do Ludwiki Chlipalskiej. W 1863 roku właścicielami byli już Antoni Chlipalski i Leon Terlecki. W tym czasie funkcjonowała na tyłach murowana parterowa oficyna przykryta dachówką, a w tylnej części domu mieściła się piekarnia. W 1871 roku wystawiono parterowy, niski dom kryty blachą. Pod koniec XIX wieku działka została podzielona wzdłuż na dwie części. Na pierwszej z nich Kazimierz Piaszczyński wystawił dwupiętrową, płytką kamieniczkę. Zaś właściciele drugiej części – Bolesław i Konstancja Rachalewscy – wystawili około 1890 roku jednopiętrową kamienicę z dwiema murowanymi oficynami oraz drewnianą zabudową gospodarczą. W 1907 roku Piaszczyński po odkupieniu od Rachalewskich ich części, przywrócił posesji pierwotną przestrzeń, a następnie odsprzedał ją Moszkowi Mincmanowi. W latach 1908–1910 została wybudowana na miejscu wcześniejszej zabudowy okazała, pięciokondygnacyjna kamienica narożna o bogatym, eklektycznym detalu architektonicznym. W 1910 roku miał miejsce podział działki na małe parcele budowlane z jednoczesnym wydzieleniem gruntu pod nowo trasowaną ulicę Chopina oraz przecznice, tj. Hipoteczną i Sądową. W tym samym roku nieruchomość stała się własnością Aleksandra i Stanisławy Rabów, którzy sprzedali ją w 1912 roku Edwardowi i Eugenii Leonowiczom. W 1918 roku spadkobiercami po Leonowiczach zostały ich dzieci: Jan, Maria, Tadeusz i Zofia. W 1930 roku kamienica była już własnością Apolonii Kosieckiej, która w 1935 roku przeprowadziła kapitalny remont budynku wg projektu inżyniera Jerzego Chylewskiego. Wówczas to usunięto eklektyczny detal i nadano kamienicy cechy modernizmu z elementami funkcjonalizmu oraz wymieniono balkony na fasadach. Po II wojnie światowej nieruchomość upaństwowiono i przekształcono parter na sklep. Po 1950 roku zostało zlikwidowane wejście od strony ulicy Krakowskie Przedmieście. W 1990 roku zakupili ją Lechosława i Jerzy Cybulscy, a następnie Krystyna Buchlińska i Dariusz Baran. W 1992 roku budynek został wpisany do rejestru zabytków. Rok później przeprowadzono generalny remont kamienicy. Wymieniono tynki i nawierzchnię podwórza, przeprowadzono roboty malarskie na zewnątrz i wewnątrz, parter zaaranżowano na sklep i firmy.

Styl

Kamienica została pierwotnie zbudowana w stylu eklektycznym. W 1935 roku w wyniku przeprowadzonego remontu nadano nieruchomości cechy modernizmu z elementami funkcjonalizmu. 

Opis budynku

Kamienica została zbudowana na planie litery L. Jest to budynek pięciokondygnacyjny, podpiwniczony.

Kamienica posiada dwie fasady, tj. reprezentacyjny narożnik znajdujący się od ulicy Chopina oraz środkową oś od Krakowskiego Przedmieścia. Obydwie elewacje podkreślone są dwu- i trójosiowymi pseudoryzalitami, rozczłonkowanymi dekoracją ramową i wielkopodządkowymi pilastrami, zwieńczonymi gładkimi szczytami attykowymi. W kierunku pionowym elewację rozczłonkowują gzymsy kordonowe. Całość elewacji jest zwieńczona profilowanym, światłocieniowym gzymsem koronującym. Parter został zaaranżowany współcześnie na witryny sklepowe z wejściem od naroża i bramą w ryzalicie od ulicy Chopina z wypełnieniem z okresu międzywojennego. Pierwsze piętro elewacji zostało ozdobione boniowaniem ciągłym, natomiast pozostałe części ścian są gładkie. Na obu elewacjach, na czterech wysokościach znajdują się balkony.

Elewacje od strony podwórza są gładkie i zwieńczone jedynie profilowanym gzymsem. Okna nie posiadają oprawy architektonicznej. 

Wnętrze

Układ wnętrz w kamienicy jest dwutraktowy, o równej ilości działów. Na parterze układ został zmieniony, zaś w części narożnej jest amfiladowy. Na piętrach pierwotnie znajdowały się wielopokojowe mieszkania z sanitariatami, kuchnią i służbówką, obecnie przestrzeń ta jest podzielona. Od strony wschodniej znajduje się sień przelotowa prowadząca do klatki schodowej. Drugie wejście jest w narożu od podwórza. Zachowane elementy wyposażenia to schody z toczonymi, tralkowymi balustradami i rzeźbionymi policzkami; dekoracyjne, ceramiczne wykładziny podestów schodów oraz profilowane, drewniane obramienia drzwi.

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie.

Michalska G., Kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście 70. Rozpoznanie historyczne i wnioski konserwatorskie, maszynopis w posiadaniu WUOZ Lublin, sygn. 7639, Lublin 1996.