Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 6 / Kozia 5 w Lublinie

Kamienica prawdopodobnie została wybudowana na początku XVII wieku jako budynek jednopiętrowy. W 1836 roku należała do Jana Mincla vel Mintzla. Jan Mincel, właściciel kamienicy i sklepu galanteryjno-kolonialnego był pierwowzorem Jana Mincla – warszawskiego kupca korzennego z powieści Lalka.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica znajduje się w zabudowie zwartej pomiędzy ulicami Krakowskie Przedmieście a Kozią. Frontem zwrócona jest do ulicy Krakowskie Przedmieście.

Funkcje

Początkowo kamienica miała przeznaczenie mieszkalno-handlowe, zaś obecnie usługowe.

Kalendarium

Początek XVII wieku – budowa kamienicy;

1690 – rodzina Szwayków sprzedaje kamienicę Sokołom;

1718 – właścicielem są Krajewscy;

1783 – sprzedaż kamienicy Katyńskiemu i nadbudowa drugiego pietra;

1808 – kupno kamienicy na publicznej licytacji przez Józefa Wencla;

1836–1839 – zakup budynku przez Jana Mincla vel Mintzla, nadbudowa trzeciego piętra i otworzenie sklepu;

1890 – własność Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Żyrardowskich Bławatnych Hietla i Ditricha;

1939 – zakup budynku przez Wójcików, Fałkowskich i Antoniego Niczyma;

1939–1945 – otwarcie restauracji w miejsce sklepu;

1945–1946 – siedziba CAFE CLUB;

1950 – połączenie z kamienicą Krakowskie Przedmieście 4 i otwarcie restauracji POLONIA;

1991 – zakup budynku przez Bank Rozwoju Eksportu;

1991–1993 – przeprowadzenie remontu i adaptacja obiektu na cele banku.

Historia budynku

Kamienica prawdopodobnie została wybudowana na początku XVII wieku jako budynek jednopiętrowy. W tym czasie należała do rodziny Szwayków, którzy w 1690 roku sprzedali ją Sokołom. Budynek musiał być bardzo zaniedbany, skoro Sokołowie przeprowadzali generalny remont. Od 1718 roku była własnością Krajewskich, zaś od 1783 roku Katyńskiego, który dobudował drugie piętro kamienicy. Na publicznej licytacji przeprowadzonej w 1808 roku nabył nieruchomość Józef Wencel. Prawdopodobnie dokupił on połowę działki przy ulicy Krakowskie Przedmieście 4. Nowy właściciel dokonał dużych inwestycji, ponieważ cena kamienicy wzrosła ponad dwukrotnie przy jej wykupie w latach 1836–1839 przez Jana Mincla vel Mintzla. Dobudował on trzecie piętro oraz pokrył obiekt blachą. W kamienicy znajdował się już wówczas sklep. Ciekawostką jest, że Mincel stał się pierwowzorem warszawskiego kupca korzennego w powieści Bolesława Prusa pt. Lalka. Od 1890 roku budynek był własnością Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Żyrardowskich Bławatnych Hietla i Ditricha. W tym czasie nastąpiła rozbudowa oficyn, z pozostawieniem wjazdu od strony ulicy Koziej. Następnie w 1939 roku od Towarzystwa Akcyjnego odkupili ją w nierównych częściach Wójcikowie, Fałkowscy i Antoni Niczym. W okresie okupacji w miejscu sklepu została urządzona restauracja, w latach 1945–1946 CAFE CLUB. W 1950 roku budynek połączono z parterem kamienicy Krakowskie Przedmieście 4 i zamieniono na restaurację POLONIA. W 1991 roku kamienicę w całości z rąk prywatnych właścicieli wykupił Bank Rozwoju Eksportu, który w kolejnych latach przeprowadził generalny remont budynku i jego adaptację na własne potrzeby.

Styl

Kamienica klasycyzująca

Opis budynku

Kamienica jest budynkiem trzypiętrowym z dwoma kondygnacjami piwnic. Od tyłu dawniej znajdowały się dwie oficyny, obecnie jest jedna oficyna od strony zachodniej. Od ulicy Koziej nadbudowano na słupach z przejazdem w przyziemiu rozsuwaną bramę.

Elewacja frontowa jest czterokondygnacyjna, pięcioosiowa i symetryczna. Pierwsze piętro artykułowane jest podokiennym fryzem i profilowanym gzymsem wieńczącym, natomiast parter jest boniowany. Okna pierwszego i drugiego pietra są prostokątne w uszakowych obramieniach. Na osiach skrajnych posiadają trójkątne naczółki, zaś na osi głównej naczółek w kształcie łuku. Ponadto na drugim piętrze nad oknami umieszczono proste odcinki gzymsu na konsolkach. Na pierwszym piętrze znajdują się dwa balkony z ozdobną wybrzuszoną balustradą żeliwną.

Elewacja od strony podwórza jest gładka, pięcioosiowa i symetryczna.  Oficyna zachodnia jest dwupiętrowa i znajduje się na jednej kondygnacji piwnic sklepionych kolebkowo. Elewacja od strony podwórza jest jednoosiowa z prostokątnymi oknami w profilowanych obramieniach. Natomiast od strony ulicy Koziej elewacja jest dwuosiowa w przyziemiu. Elementem ozdobnym elewacji są nieotynkowane – pionowe i jeden poziomy – pasy ukazujące ceglany wątek.

Łącznik między kamienicą a oficyną jest trójkondygnacyjny, jednoosiowy z kwadratowymi oknami. W pozostałej części znajduje się wydzielona działka w przyziemiu, murem przekrytym dachówką, nad którym jest osłonowa ściana do wysokości zadaszenia nad wewnętrznym podwórzem. W całości została pokryta szklanym lustrem, odbijającym bogatą w detale elewację przeciwległej kamienicy. 

Wnętrze

Pierwotnie układ wnętrza na wszystkich kondygnacjach był trzytraktowy, jednak obecnie posiada liczne przekształcenia. Początkowo sień znajdowała się na osi parteru, ale również została przekształcona, z zachowaniem półkolistych arkad na parterze i pierwszym piętrze otwartych po bokach do sieni. Klatka schodowa trójbiegowa umieszczona jest od zachodniej strony. Na parterze wnętrze zostało zaaranżowane jako reprezentacyjna sala bankowo-kasowa. W piwnicach zostało zachowane pierwotne sklepienie kolebkowe w jednej części, a w pozostałych umieszczono strop żelbetonowy. Dostępne piwnice pierwszej kondygnacji zaadaptowano współcześnie na potrzeby banku.

Wnętrze oficyny pierwotnie było dwutraktowe z klatką schodową półcylindryczną i zabiegową. Obecnie z historycznego wyposażenia obiektu została tylko drewniana klatka schodowa z tralkową balustradą.

Literatura

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina, sygn. 7165.

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie.

Nasz Mincel jak z Lalki Prusa, „Gazeta Wyborcza”, 24–25.11.2001.

Teodorowicz-Czerepińska J., Boruch W., Kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście nr 6 i Kozia nr 5 w Lublinie, maszynopis w posiadaniu WUOZ, sygn. 1997, Zespół Badań Historycznych, Lublin 1992.