Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 51 w Lublinie

Kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście 51 została wybudowana po 1906 roku. W 1995 roku została wpisana do rejestru zabytków.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica usytuowana jest w zwartej zabudowie, od strony północnej skierowana frontem na ul. Krakowskie Przedmieście, a od strony wschodniej na ul. Krótką. Jest ograniczona ulicami: Krakowskie Przedmieście, Krótka, Jasna, Ewangelicka.

Funkcje

Pierwotne przeznaczenie kamienicy było mieszkalne i handlowe. Obecnie w budynku mieszczą się biura oraz lokale usługowe.

Kalendarium

Lata 70. XIX wieku – własność Aleksandra Stopczyka;

1873 – własność Doroty Piotrowskiej;

początek XX wieku – podział działki i wydzielenie parcel przy ul. Krakowskie Przedmieście 49, 51, 53 i Krótka 3;

1906 – własność Dawida Hersza i Anny Rotrubin, budowa czterokondygnacyjnej kamienicy;

1909 – własność Marii i Zofii Turczynowicz;

1935 – część Zofii Turczynowicz przechodzi w ręce jej męża i dzieci;

1936 – część Marii Turczynowicz przechodzi w ręce dzieci jej siostry;

1936 – remont elewacji;

1991–1992 – przebudowa wnętrza kamienicy;

1995 – wpis do rejestru zabytków.

Historia budynku

Działka, na której stoi dziś kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście 51 do końca trzeciego ćwierćwiecza wchodziła w skład rozległego majątku, należącego do Aleksandra Stopczyka. Własność Stopczyka obejmowała obszar ograniczony dzisiejszymi ulicami Krakowskie Przedmieście, Ewangelicką, Jasną i Wieniawską. Po śmierci Stopczyka w 1873 roku, doszło do licytacji majątku, a jego znaczną część nabyła córka zmarłego – Dorota Piotrowska. Na początku XX wieku nastąpił podział działki, z której wyodrębniono Krakowskie Przedmieście 49, 51, 53 oraz Krótką 3. W 1906 roku Dawid Hersz i Anna Rotrubin kupili działkę odpowiadającą obecnej. Prawdopodobnie to oni na niezabudowanej parceli wybudowali czterokondygnacyjną kamienicę. Przypuszczalnie wówczas pokryto elewację budynku dekoracjami stylowo nawiązującymi do kamienicy przy Krakowskim Przedmieściu 53. W tym samym czasie powstała także oficyna przylegająca do zachodniej ściany działki. W 1909 roku nieruchomość w dwóch częściach kupiła Maria Turczynowicz wraz z siostrą Zofią. Po śmierci Zofii w 1935 roku kamienica przypadła po 1/10 mężowi, Franciszkowi Wojdalińskiemu, oraz dzieciom Annie, Antoninie, Ewie i Piotrowi. Rok później umarła Maria Turczynowicz, która swą część podzieliła pomiędzy dzieci swojej siostry, tj. Annę Turczynowicz (3/10), Antoninę Turczynowicz (2/10), Ewę Turczynowicz (2/10) oraz Piotra Turczynowicza (2/10). W 1936 roku został przeprowadzony remont elewacji, który polegał na nadaniu jej koloru. Po II wojnie światowej dość długo utrzymywały się podziały własnościowe z okresu międzywojennego. W latach 90. doszło do odsprzedaży części nieruchomości nowym właścicielom oraz nastąpiło przejęcie drogą dziedziczenia pozostałych części. W latach 1991–1992 dokonano przekształceń w wyglądzie parteru kamienicy. Wówczas przebudowano wnętrze, dostosowując je do potrzeb kawiarni oraz dużego sklepu. W 1995 roku nieruchomość została wpisana do rejestru zabytków.

Styl

Eklektyzm z elementami secesyjnymi.

Opis budynku

Kamienica jest budynkiem dwuskrzydłowym, zbudowanym na planie dwóch prostokątów połączonych w formie litery L. Od strony południowo-zachodniej jest ścięty narożnik. Do skrzydła od wschodniej strony przylega prostopadle wąska oficyna.

Elewacja frontowa podzielona jest gzymsami nad parterem i drugim piętrem oraz zwieńczona gzymsem z kroksztynami z fryzem z kimationem jońskim. Od ul. Krótkiej elewacja jest dziewięcioosiowa, zaś od ul. Krakowskie Przedmieście dziesięcioosiowa. Parter budynku jest boniowany, a lico wokół osi skrajnych ma odkrytą cegłę. Okna znajdują się w opaskach z tynku. Pod oknami pierwszego piętra jest symetryczny ornament roślinny. Z kolei okna pierwszego i drugiego piętra posiadają nadokienniki. Osie skrajne i narożne zwieńczone są zaokrąglonymi szczycikami, ze spływami wylotowymi zakończonymi kulami.

Wszystkie elewacje od strony podwórza posiadają po jednym ryzalicie prostokątnym, ze ściętym narożnikiem, w którym mieści się klatka schodowa. Nad parterem i drugim piętrem są podzielone oraz zwieńczone gzymsem. Okna są prostokątne z wyjątkiem okna znajdującego się w ryzalicie skrzydła południowego. W długiej sieni poprzedzającej klatkę schodową znajdują się pilastry toskańskie na ścianach, które podtrzymują arkadowanie w tynku, gdzie na czwartym panneau są malowane pejzaże.

Otoczenie

Kamienica od strony południowej przylega do nieruchomości przy ul. Krótka 3, zaś od strony wschodniej do budynku przy Krakowskim Przedmieściu 49.

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 173.

Studziński J., Ul. Krakowskie Przedmieście 51 – kamienica. Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, maszynopis w posiadaniu WUOZ w Lublinie, sygn. 4695, Lublin 1993.