Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 20 w Lublinie

Kamienica położona przy ulicy Krakowskie Przedmieście 20 powstała na początku XX wieku w wyniku połączenia dwóch XVIII-wiecznych budynków.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica usytuowana jest w śródmieściu Lublina, przy skrzyżowaniu ulic Krakowskie Przedmieście i Wróblewskiego. Jest budynkiem narożnym umieszczonym w zwartej zabudowie. W odległości około 200 m na wschód znajduje się Stare Miasto.

Funkcje

Pierwotne przeznaczenie kamienicy było mieszkalne. Obecnie nieruchomość ta pełni funkcje handlowo-mieszkalne.

Kalendarium

Początek XX wieku – powstanie kamienicy przez połączenie dwóch budynków z XVIII wieku przez A. Zarębskiego;

1918 – sprzedaż nieruchomości przez córki Zarębskiego Antoniemu Budnemu i Marii Derewicz;

1930 – Budny sprzedaje swoje udziały Marii Derewicz;

1945–1992 – siedziba Międzynarodowego Klubu Prasy i Książki;

1985–1986 – remont budynku;

1992 – wpis do rejestru zabytków i odzyskanie nieruchomości przez spadkobierców Marii Derewicz;

1995 – remont części parterowej;

koniec lat 90. XX wieku – wymiana stolarki okiennej i drzwiowej.

Historia budynku

Kamienica położona przy ulicy Krakowskie Przedmieście 20 powstała na początku XX wieku w wyniku połączenia dwóch budynków pochodzących z XVIII wieku. Zabudowa części narożnej jest datowana na lata 80. XVIII wieku; została wybudowana dla Stanisława Trojanowskiego. Kolejnymi właścicielami nieruchomości byli jego synowie Kajetan, Feliks i Tomasz, ci zaś sprzedali ją w 1820 roku Jakubowi i Scholastyce Piechockim. Z 1846 roku pochodzi informacja, iż na parceli znajdowała się piętrowa murowana kamienica, murowana kloaka, drewniana komórka i drwalnia. Kolejni właściciele – Kuligowie (od 1852), Mystkowscy (od 1866) i R. Halpern (od 1893) – nie wnieśli nic nowego w zabudowie działki. W 1899 roku nieruchomość nabył Apolinary Zarębski, który kupił również sąsiednią kamienicę.

Kamienica ta została wybudowana w latach 80. XVIII wieku jako własność Kaspra i Franciszki Zychowskich. Początkowo był to parterowy, murowany budynek, w którym następny właściciel, Jan Wagner, nadbudował drugą kondygnację w latach 30. XIX wieku. W tym czasie w parceli znajdowała się murowana piętrowa kloaka oraz drewniana drwalnia. Kolejnymi właścicielami byli spadkobiercy Wagnera (od 1839), następnie Beer (od 1846), Szumilinowie (od 1860) i dopiero później Zarębski. Doprowadził on do nadbudowy trzeciej kondygnacji, ujednolicił elewację, zlikwidował drwalnie i kloaki, w miejsce których wybudował oficynę połączoną z kamienicą frontową drewnianą werandą. W 1918 roku po śmierci Zarębskiego jego córki sprzedały kamienicę Antoniemu Budnemu i Marii Derewicz. W czerwcu 1930 roku Budny odsprzedał swe udziały Marii Derewicz za 100 tys. zł, która w ten sposób stała się jedyną właścicielką kamienicy. Po II wojnie światowej nieruchomość została przejęta przez władze miejskie, które przeznaczyły ją na Międzynarodowy Klub Prasy i Książki, funkcjonujący do 1992 roku. W tym samym roku kamienica została odzyskana przez spadkobierców Marii Derewicz. W latach 1985–1986 przeprowadzono remont budynku, w trakcie którego wymieniono posadzki, wykładziny, części stalowe oraz pomalowano elewacje. W 1992 roku kamienica została wpisana do rejestru zabytków. W 1995 roku dokonano remontu części parterowej budynku, podczas którego obito schody blachą metalową i położono na podłodze terakotę. Od końca lat 90. XX wieku zaczęto wymieniać stolarkę okienną i drzwiową.

Opis budynku

Na działce przy ulicy Krakowskie Przedmieście 20 znajduje się kamienica i dwukondygnacyjna oficyna, która jest połączona na wysokości drugiego piętra drewnianą werandą.
Kamienica została zbudowana na planie zbliżonym do kwadratu. Jest budynkiem o trzech kondygnacjach, podpiwniczonym.

Elewacja frontowa jest niesymetryczna, sześcioosiowa, umieszczona na cokole, podzielona gzymsem kordonowym i zwieńczona wyładowanym gzymsem koronującym. Parter jest boniowany, z flankowanymi narożnikami i wejściem od strony zachodniej. Otwór wejściowy jest otoczony boniowanymi pseudopilastrami. Na górnych kondygnacjach znajdują się stylizowane japońskie pilastry biegnące w wielkim porządku, z dekoracją w narożach podkreślającą pierwsze piętro. Trzecia oś od strony zachodniej zaznaczona jest analogicznymi pilastrami przełamującymi gzyms, które wspierają trójkątny szczyt z pustym polem tympanonu. Okna drugiej kondygnacji są prostokątne w profilowanej opasce z uszakami. Nad nimi znajduje się uskokowy, półkoliście wyłamujący się gzyms, po bokach którego spływają liście winogron. W półkolistym zamknięciu jest kobieca głowa w hełmie. Okna trzeciej kondygnacji są również prostokątne, zamknięte odcinkowo gzymsem nadokiennym z pseudozwornikiem.

Elewacja wschodnia jest czteroosiowa, symetryczna, umieszczona na cokole i zwieńczona gierowanym gzymsem. Dekoracja parteru i górnych kondygnacji ma podobny wygląd, przy czym brakuje tylko niewielkiego ryzalitu. Na drugiej kondygnacji okna są smuklejsze, a gzymsy nadokienne mają mniej uskoków.

Elewacja północna jest dwuosiowa, zwieńczona uskokowym gzymsem i częściowo przesłonięta nadwieszonym łącznikiem. Otwory okienne nie posiadają żadnej dekoracji architektonicznej.
Oficyna została wybudowana na planie trapezu. Jest budynkiem dwukondygnacyjnym z nadwieszonym łącznikiem. Elewacja od strony północnej i zachodniej w części parterowej jest boniowana i podzielona gzymsem kordonowym. Górna kondygnacja posiada boniowany narożnik zwieńczony gzymsem koronującym, podciętym fryzem kostkowym. W szczycie oficyny znajduje się pseudoattyka z oknami od północy oraz odcinkowo zamkniętymi płycinami od zachodu.

Łącznik jest nadwieszony nad podwórzem i zapewnia komunikację pomiędzy oficyną a górnymi piętrami kamienicy frontowej. Został wybudowany na stopie typu Kleina i założony na planie prostokąta. Drewniane ściany frontowe pokryte są dekoracją w kształcie ozdobnych płycin ujmujących okna od góry i od dołu. Okna łącznika są dwuskrzydłowe z oberluftem. Łącznik zwieńczony jest wydatnym okapem wspartym na kroksztynach.

Wnętrze

Układ wnętrza w kamienicy był wielokrotnie przekształcany, dlatego też nie można odczytać pierwotnego podziału traktowego. Komunikacja na piętro odbywa się przez klatkę schodową umieszczoną w południowej części wschodniej. Drugie piętro jest dostępne tylko z oficyny przez nadwieszony łącznik.

Oficyna ma układ jednotraktowy, trójdzielny i dostępny z podwórza przez klatkę schodową. Wystrój klatki schodowej jest drewniany.

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie.

Studziński J., Kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście 20 w Lublinie. Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, maszynopis w posiadaniu WUOZ w Lublinie, sygn. 2001, Lublin 1992.