Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 17 / Zielona 14 w Lublinie

Zabudowa działki przy ulicy Krakowskie Przedmieście 17 sięga XVII wieku, tj. okresu formowania się zabudowy wzdłuż Krakowskiego Przedmieścia. W latach 40. XVIII wieku na działce stała już dwukondygnacyjna kamienica frontowa. W latach 40. XIX wieku została nadbudowana o jedną kondygnację, a elewacja główna zyskała swój klasycyzujący wystrój architektoniczny.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica znajduje się w śródmieściu Lublina w kwartale zabudowy ograniczonej ulicami: Krakowskie Przedmieście, Staszica, Zielona, Świętoduska. Usytuowana jest w zwartej zabudowie i skierowana elewacją frontową na południe.

Funkcje

Pierwotnie nieruchomość pełniła funkcje mieszkalne i handlowe. Dziś kamienica frontowa ma przeznaczenie handlowe, zaś kamienica tylna i oficyna są nieużytkowane.

Kalendarium

1813 – własność Józefa Buchwizera;

1823 – własność Teresy i Jana Polaczków i Józefa Buchwizera; budowa dwukondygnacyjnej oficyny tylnej;

1829 – własność Józefa Cękalskiego;

1842 – własność Franciszka i Marianny Mazurkiewiczów;

1847–1870 – własność Antoniego Baryny i Marianny Mazurkiewiczowej;

1870 – część Barynów kupuje Jerzy Koźmiński;

1875 – Jerzy Koźmiński sprzedaje swą część Chaimowi Wahlowi;

lata 40. XIX wieku – nadbudowa kamienicy frontowej;

1883 – własność małżonków Grundgand i Dionizego Mazurkiewicza;

1887 – własność Walerego Boczkowskiego;

1908 – budowa oficyny bocznej;

1920 – własność Tomasza Żurka;

1928 – generalny remont kamienicy frontowej;

1936 – utworzenie na parterze kamienicy frontowej witryn wystawowych;

1949 – własność wdowy po Tomaszu Żurku – Józefy Kwiatkowskiej i ich dzieci;

1954 – remont kamienicy;

1956 – Karolina i Stanisław Madejowie kupują część należącą do dzieci Żurków;

1972 – wpis do rejestru zabytków;

1973 – zmiana kolorystyki elewacji;

1990 – generalny remont całej nieruchomości.

Historia budynku

Początki zabudowy działki znajdującej się przy ulicy Krakowskie Przedmieście 17 nie są znane. Prawdopodobnie sięgają one XVII wieku, tj. okresu formowania się zabudowy wzdłuż Krakowskiego Przedmieścia. W latach 40. XVIII wieku na działce istniała już dwukondygnacyjna kamienica frontowa. Przed 1813 rokiem należała ona do Józefa Buchwizera oraz pełniła funkcje mieszkalne i handlowe. W latach późniejszych należała do Teresy i Jana Polaczków oraz Józefa Buchwizera. Przed 1823 rokiem w tylnej części parceli wzniesiono murowaną dwukondygnacyjną oficynę, zwróconą elewacją główną ku ulicy Zielonej. Dwa lata później część nieruchomości przeszła na własność Pawła Dutza. W kolejnych latach właścicielami byli: Józef Cękalski (od 1829); Franciszek i Marianna Mazurkiewiczowie (1842); Antoni Baryna i Marianna Mazurkiewiczowa (1847), synowie Mazurkiewiczowej – Karol i Dionizy (1857). W 1870 roku część Barynów kupił Jerzy Koźmiński, a w 1875 roku Chaim Wahl. W latach 40. XIX wieku kamienica frontowa została nadbudowana o jedną kondygnację, a elewacja główna uzyskała klasycyzujący wystrój architektoniczny zachowany w zasadzie do chwili obecnej. Wtedy również nadbudowano do dwóch pięter oficynę tylną. W 1883 roku właścicielami nieruchomości byli małżonkowie Grundgand oraz Dionizy Mazurkiewicz, a od 1887 roku Walery Boczkowski. Przed 1908 rokiem ukończono budowę oficyny bocznej. W 1920 roku kamienicę nabył Tomasz Żurek. W 1928 roku przeprowadzono generalny remont kamienicy frontowej. W 1936 roku otwory okienne i wejściowe na parterze elewacji głównej przekształcono w witryny wystawowe według projektu architekta Henryka Paprockiego. W 1949 roku nieruchomość przeszła na własność wdowy po Tomaszu Żurku – Józefy Kwiatkowskiej oraz trojga ich dzieci (Ireny Woźniakowskiej, Zenona Żurka i Jadwigi Nosowskiej). W 1954 roku przeprowadzono remont kamienicy. W 1956 roku w posiadanie części należącej do dzieci Żurków weszli Karolina i Stanisław Madejowie, natomiast od 1989 roku ich dzieci. W 1972 roku kamienica została wpisana do rejestru zabytków. W 1973 roku zmieniono kolorystykę elewacji. W 1990 roku miał miejsce generalny remont wszystkich budynków wraz z przebudową wnętrza kamienicy tylnej oraz oficyny. Rok później został oddany do użytku parter i piętro w kamienicy frontowej.

Styl

Klasycyzujący

Opis budynku

Na zabudowę działki składa się kamienica frontowa, kamienica tylna, oficyna boczna i murowane szalety.

Kamienica frontowa:

Została zbudowana na planie prostokąta, od strony podwórza posiada półkolisty ryzalit boczny. Jest budynkiem trójkondygnacyjnym z dwiema kondygnacjami piwnic.
Elewacja frontowa kamienicy jest trzykondygnacyjna, trzyosiowa, niesymetryczna z przewagą form wertykalnych. Elewacja jest boniowana w formie poziomych pasów. Podzielona jest pilastrami biegnącymi przez drugą i trzecią kondygnację, przęsło wschodnie oraz naroża elewacji. Między pierwszą a drugą kondygnacją znajduje się płaski gzyms kordonowy, zaś wieńczy je gzyms koronujący. Przęsło wschodnie zostało zwieńczone architektoniczną nadstawą z datą 1898. Pozostałą część elewacji zdobi żeliwna, dekorowana balustrada. Wszystkie otwory na elewacji umieszczone są w prostokątnych wykrojach, zwieńczone gzymsami.

Elewacja tylna jest gładko otynkowana, z półkolistym ryzalitem bocznym, dwuosiowa, niesymetryczna i nie posiada żadnego detalu architektonicznego.

Kamienica tylna:

Została zbudowana na planie trapezu. Jest budynkiem trójkondygnacyjnym.

Elewacja od strony ulicy Zielonej jest trzykondygnacyjna, czteroosiowa i niesymetryczna. Zachodnia część elewacji jest flankowana pilastrami, biegnącymi przez wszystkie kondygnacje. Elewacja jest boniowana w formie poziomych pasów. Pierwsza i druga kondygnacja są oddzielone rozbudowanym gzymsem kordonowym z fryzem dekorowanym podokiennymi płycinami. Całość jest zwieńczona profilowanym, silnie wysuniętym przed lico muru gzymsem koronującym. Wszystkie otwory drzwiowe i okienne na elewacji posiadają wykroje prostokątne. Umieszczone są w profilowanych opaskach oraz zwieńczone gzymsami. W pierwszej kondygnacji na wewnętrznej osi wschodniej jest otwór bramowy, zamknięty spłaszczonym łukiem z żeliwną, ozdobną kratą.
Elewacja od strony podwórza jest trzykondygnacyjna, pięcioosiowa i niesymetryczna. Skrajne przęsło południowe jest nieco szersze od pozostałych. Elewacja nie ma żadnych detali architektonicznych. Pośrodku osi znajduje się wejście. Wszystkie otwory okienne i drzwiowe posiadają wykroje prostokątne.

Oficyna boczna:

Została zbudowana na planie prostokąta. Jest budynkiem trójkondygnacyjnym, podpiwniczonym.

Wnętrze

Układ wnętrz w kamienicy frontowej jest dwutraktowy z głębszym traktem frontowym. Dział wschodni jest zamknięty półkoliście. Na parterze znajduje się sień i klatka schodowa w trakcie tylnym. Sień na parterze przykryta jest płaskim stropem na trzech masywnych grutach o łukach pełnych. Pomieszczenie tylne na parterze zostało sklepione kolebką z lunetami. Piwnice są dostępne z klatki schodowej i przykryte kolebką. 

Układ wnętrz w kamienicy tylnej jest dwutraktowy i trójdzielny. W przyziemiu w dziale środkowym znajduje się sień przejazdowa na podwórze. Oficyna boczna jest budynkiem o układzie wnętrz jednotraktowym i trójdzielnym. Obydwa budynki we wnętrzu nie posiadają detali.

Literatura

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina 1874–1915, sygn. 7067.

Bortkiewicz E., Ciągi piesze ulic Krakowskie Przedmieście i Królewskiej w Lublinie, dokumentacja naukowo-historyczna PP PKZ O/Lublin, maszynopis w posiadaniu PKZ w Lublinie, Lublin 1986.

Bortkiewicz E., Michalska G., Kamienica Krakowskie Przedmieście 17 / ul. Zielona 14. Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, sygn. 2020, Lublin 1992.

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 160.

Koziejowski W., Lublin – kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście nr 17. Studium historyczne z wytycznymi konserwatorskimi, maszynopis w posiadaniu WUOZ w Lublinie, sygn. 1518, Lublin 1989.

Teodorowicz-Czerepińska J., Kamienica Krakowskie Przedmieście 17, [w:] Studium historyczno-urbanistyczne do planu szczegółowego śródmieścia Lublina, pod red. A. Kurzątkowskiej, Lublin 1969.

Zieliński W., Monografia Lublina, t. 2, cz. 1, Lublin 1887.