Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 13 w Lublinie

W XVII i XVIII wieku kamienica przy ulicy Krakowskie Przedmieście 13 była nazywana Miroszewiczowską i Dobrogoszczowską – od nazwisk kolejnych właścicieli. W 1991 roku została wpisana do rejestru zabytków.
 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica jest położona w zabudowie zwartej ulicy Krakowskie Przedmieście.

Funkcje

Pierwotne przeznaczenie budynku było mieszkalno-handlowe, zaś obecnie jest mieszkalno-usługowe.

Kalendarium

Połowa XVII wieku – w miejscu obecnej kamienicy stoi drewniany dom należący do Grota Wronowskiego;

do połowy XVIII wieku – własność rodziny Dobrogoszczów;

około 1740 – własność Zofii i Macieja Stefanowskich;

1763 – własność małżeństwa Krebsów;

1798 – własność Krystiana i Katarzyny Krezel;

1820 – własność Franciszka i Tekli Brywczyńskich oraz Krystiana Ehrenfrieda;

1837 – własność Chrystiana Gotlieba, Apolonii Ehrenfried oraz Józefy Wolskiej;

1866 – 1/4 kamienicy należy do Seweryny Ehrenfried oraz nieletniego syna Adama;

1907 – własność Kazimierza Cordee, a po jego śmierci siostry Melanii;

1908 – własność Wola Fajwela i Rywki Cukierman;

1923 – własność spadkobierców Cukiermana;

1932 – własność: 32 proc. – Arona i Elki Blizajdów oraz Chila-Hersza i Liby Bluzajd, 12 proc. – Chorodki i Marii Cederbaun, 6 proc. – Lejba i Marli Forszteter oraz 12 proc. – Mirli Forszteterowej;

1947 – remont budynku;

1971 – wymiana instalacji elektrycznej;

1978 – kapitalny remont budynku;

1991 – wpis do rejestru zabytków.

Historia budynku

W połowie XVII wieku w miejscu obecnej kamienicy stał drewniany dom należący do Grota Wronowskiego. W późniejszym czasie nowi właściciele, tj. Wojciech i Katarzyna Miroszewiczowie, zastąpili go częściowo murowanym budynkiem. Od ich nazwiska utarła się zwyczajowa nazwa obiektu Miroszewiczowska vel Miroszewska. Niejasne są dalsze losy nieruchomości, która w ciągu następnych stu lat znajdowała się w rękach rodziny Dobrogoszczów, co sugeruje występująca w dokumentach nazwa Dobrogoszczowska. Około 1740 roku kamienica została obciążona długami zaciągniętymi przez Żugiewiczów, blisko spokrewnionych z Dobrogoszczami, którzy przepisali dług na swoją córkę i zięcia – Zofię i Macieja Stefanowskich. W 1763 roku owdowiała Zofia Stefanowska sprzedała kamienicę małżeństwu Krebsów. Ci zaś sprzedali ją w 1798 roku Krystianowi i Katarzynie Krezel. Kolejni właściciele od 1820 roku to Franciszek i Tekla Brywczyńscy oraz Krystian Ehrenfried, który przeprowadził przebudowę obiektu, być może według projektu J. Hempla. W 1837 roku wymienieni są spadkobiercy: Chrystian Gotlieb, Apolonia Ehrenfried oraz Józefa Wolska. W 1866 roku 1/4 kamienicy otrzymała w spadku po Krystianie Ehrenfriedzie małżonka, Seweryna, oraz nieletni syn Adam. W wyniku przeprowadzanych podziałów rodzinnych, w latach 1895–1907 jedynym właścicielem nieruchomości był Kazimierz Cordee, a po jego śmierci siostra – Melania. Następnie w 1908 roku właścicielem został Wolf Fajwel i Rywka Cukierman, zaś w 1923 roku spadkobiercy Cukiermana: 1/2 należała do żony i 1/2 do synów: Jankiela, Arona-Chaima, Abuśa-Hersza i Chila. W 1927 roku Aron odkupił część Abuśa. Natomiast w 1932 roku 32 proc. było w posiadaniu Arona i Elki Blizajdów oraz Chila-Hersza i Liby Bluzajd, 12 proc. – Chorodki i Marii Cederbaun, 6 proc. – Lejba i Marli Forszteter, 12 proc. – Mirli Forszteterowej. W 1947 roku wymieniono deskowanie i pokrycie dachowe, a także naprawiono gzyms koronujący, pomalowano tynki wewnętrzne, wymieniono podłogi, stolarkę okienną i piece. Następnie w 1971 roku wymieniono instalację elektryczną, zaś siedem lat później przeprowadzono kapitalny remont budynku. W 1991 roku kamienica została wpisana do rejestru zabytków.

Opis budynku

Zabudowa działki przy ulicy Krakowskie Przedmieście 13 składa się z kamienicy tylnej z przelotową sienią i z fasadą od ulicy Zielonej 10 oraz dwóch bocznych oficyn. Budynki okalają wewnętrzne zamknięte podwórze. Pod nimi znajdują się jednokondygnacyjne piwnice.

Kamienica frontowa:

Została zbudowana na planie prostokąta. Jest budynkiem dwutraktowym i trójdzielnym z przelotową sienią i wyodrębnioną z planu klatką schodową usytuowaną od tyłu.

Elewacja frontowa jest trójkondygnacyjna, pięcioosiowa i niesymetryczna. Prostokątne okna umieszczone są w prostokątnych obramieniach, wspartych na ciągłych gzymsach podokiennych. Nad parterem jest fryz płycinowy. Okna pierwszego piętra posiadają skromne profilowane nadproża. Całość elewacji zwieńczona jest profilowanym gzymsem. Elewacja od strony podwórza jest ujednolicona, gładka, zaopatrzona w ganki komunikacyjne obiegające podwórze.

Kamienica tylna:

Została zbudowana także na planie prostokąta. Jest budynkiem trój- i czterodzielnym, jednotraktowym z sienią przelotową.

Elewacja kamienicy od strony ulicy Zielonej 10 jest symetryczna, pięcioosiowa, z fryzem kordonowym pomiędzy pierwszym i drugim piętrem. Całość elewacji wieńczy gzyms koronujący, taki sam jak w kamienicy frontowej. Okna na pierwszym piętrze mają profilowane nadproża, zaś na drugim są w profilowanych obramieniach. Elewacja od strony podwórza jest gładka, bez żadnych detali architektonicznych, przepruta otworami.

Oficyna boczna:

Została zbudowana na planie prostokąta. Jest budynkiem jednotraktowym.

Wnętrze

Układ wnętrz w kamienicy został pozbawiony pierwotnego charakteru przez adaptację na lokale usługowe.

Literatura

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina 1465–1810, sygn. 160, k. 302 v.; sygn. 206, k. 283 v.; sygn. 52, k. 118; sygn. 53, k. 241 v.

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina 1874–1915, sygn. 7065.

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie.

Michalska G., Kamienica Krakowskie Przedmieście 13 / Zielona 10. Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, sygn. 2018, Lublin 1992.

Zieliński W., Monografia Lublina, Lublin 1878, s. 207.