Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 1–3 / Świętoduska w Lublinie

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Krakowskie Przedmieście 1–3.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica Krakowskie Przedmieście 1–3 usytuowana jest w zwartej zabudowie obok kościoła pw. św. Ducha. Sąsiaduje z wolno stojącym budynkiem przy ulicy Świętoduskiej 3. Frontem zwrócona jest na południe.

Funkcje

W kamienicy przy ulicy Krakowskie Przedmieście 1–3 znajdował się szpital dla ubogich Świętego Ducha. Później była w nim apteka, sklep oraz pomieszczenia mieszkalne. Obecnie kamienica pełni funkcje handlowe i mieszkalne.

Kalendarium

1421 – w miejscu obecnej kamienicy znajduje się szpital św. Ducha;

1853–1863 – przebudowa budynku z wykorzystaniem dawnych murów i sklepień;

1875 – parter budynku pełni funkcje handlowe;

1918–1939 – na pietrze swoją siedzibę ma pogotowie ratunkowe;

1950 – remont dachu;

1954 – remont elewacji;

1972 – prace elewacyjne, w tym nadanie kolorystyki elewacji;

1980 – wymiana pokrycia dachu, wybrukowanie podwórza i budowa muru ogrodzeniowego;

1986 – wymiana instalacji elektrycznej.

Historia budynku

Pierwsza wzmianka dotycząca budynku pochodzi prawdopodobnie z 1421 roku, kiedy to ufundowano szpital św. Ducha. Znajdował się on wówczas poza murami miejskimi, obok kościoła św. Ducha. Następnie na przełomie XVI i XVII wieku obiekt został przebudowany w stylu renesansu lubelskiego.

W latach 1853–1863 przebudowano jeden z obiektów wchodzących w skład szpitala przy jednoczesnym wykorzystaniu starych murów i sklepień, nadając kamienicy Krakowskie Przedmieście 1–3 obecny wygląd. Obiekt do 1868 roku znajdował się pod zarządem kościoła i szpitala św. Ducha. Później został przejęty przez skarb państwa i od tej pory rozporządzał kamienicą magistrat. Od późnych lat 70. XIX wieku parter kamienicy zaczęto wydzierżawiać w celach handlowych. Znajdowała się tu apteka i sklep, zaś na piętrze były pomieszczenia mieszkalne. W okresie międzywojennym na pierwszej kondygnacji mieściło się pogotowie ratunkowe. Po II wojnie światowej kamienica przeszła w ręce Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych. Nadal znajdowała się w niej apteka oraz sklep, a na piętrze mieszkania.

Kamienica jest własnością skarbu państwa i znajduje się pod zarządem MZBM w Lublinie.

Opis budynku

Kamienica Krakowskie Przedmieście 1–3 jest budynkiem dwukondygnacyjnym. Obok niego znajduje się parterowa przybudówka.

Elewacja frontowa kamienicy jest dwuosiowa, symetryczna z głębokim trzyosiowym ryzalitem bocznym. Na cokole podziały horyzontalne tworzą płaski gzyms kordonowy oraz profilowany, wysunięty przed lico gzyms koronujący. Parter jest boniowany w formie poziomych pasów, natomiast otwory okienne i drzwiowe zamknięte są pełnymi łukami. W pierwszej kondygnacji dwa okna znajdują się w profilowanych ramach wspartych na cokole fasady, z dekoracyjnymi zwornikami. Z kolei w drugiej kondygnacji obramowanie okien tworzą płaskie archiwolty podtrzymywane na pilastrach oraz flankowane parami pilastrów oddających pełne belkowanie.

Elewacja ryzalitu została wykonana nieco odmiennie. Od strony południowej jest trzyosiowa, niesymetryczna z przęsłem zachodnim szerszym od dwóch pozostałych. Ponadto jest flankowana pilastrami o trzonach boniowanych na parterze i zdobionych płycinami na piętrze. W pierwszej kondygnacji wejście znajduje się od zachodu w profilowanej ramie zdobionej zwornikiem oraz prostokątną witryną wypełniającą pozostałe przęsła. W drugiej kondygnacji są trzy okna w profilowanych ramach bez zworników. Elewacja zachodnia ryzalitu jest jednoosiowa zwieńczona półszczytem. Pierwsza kondygnacja nie posiada okien, zaś druga jedno okno, analogicznie ozdobione jak ze strony południowej.

Elewacja boczna od ulicy Świętoduskiej jest symetryczna, trzyosiowa z jednoosiowymi, ukośnie ściętymi narożnikami. Kształt, obramowanie otworów i opracowanie faktury murów jest takie samo jak na fasadzie. W pierwszej kondygnacji okna znajdują się na osiach skrajnych, zaś wejście od strony narożnika północnego. Natomiast w drugiej kondygnacji są trzy okna, przy czym środkowe jest ślepe. Balkon położony od północy z dekoracyjną, żeliwną balustradą. W elewacji narożników znajdują się pilastry flankujące otwory, które ujmują naroża sąsiednich budynków.

Elewacja tylna jest nieregularna, otynkowana, z półkolistym ryzalitem i przeszklonym wykuszem od strony wschodniej. Część zachodnia elewacji jest zasłonięta przybudówką, która posiada gzyms kordonowy biegnący od strony zachodniej i w ryzalicie.

Wnętrze

Wnętrze kamienicy ma niejednorodny układ i liczne ślady przebudowań. Obiekt jest trójdzielny o zróżnicowanej szerokości działów. Pośrodku znajduje się sień przechodnia na podwórze z klatką schodową. Sklepienie jest nieregularne z przenikającymi się krzywiznami. Na parterze i w piwnicy widoczna jest różnica poziomów.

Otoczenie

Kamienica znajduje się na rogu Krakowskiego Przedmieścia i ulicy Świętoduskiej. Sąsiaduje z kościołem pw. św. Ducha z jednej strony, zaś z drugiej z wolno stojącym budynkiem Świętoduska 3.

Literatura

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina 1809–1874, sygn. 2333, 2336; AmL 1874–1915 sygn. 7059, 8136.

Bortkiewicz E., Ciągi piesze ulic Krakowskie Przedmieście i Królewskiej w Lublinie, dokumentacja naukowo-historyczna PP PKZ O/Lublin, maszynopis w posiadaniu PKZ w Lublinie, Lublin 1986.

Czerepińska J., Kamienica Krakowskie Przedmieście 1-3. Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, maszynopis w posiadaniu WUOZ w Lublinie, sygn. 2013, Lublin 1992.

Gawarecki H., O dawnym Lublinie, Lublin 1974, s. 55–56.

Ilustrowany przewodnik po Lublinie, Warszawa 1901, s. 43, 115–119.

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 158.

Majewski K., Kościół pw. Św. Ducha, [w:] Studium historyczno-urbanistyczne do planu szczegółowego śródmieścia Lublina, pod red. A. Kurzątkowskiej, Lublin 1969, s. 533.

Notatki o szpitalu Św. Ducha w Lublinie, „Rocznik Lubelski na rok 1901”, wyd. Drue, Lublin 1900, s. 179–186.

Teodorowicz-Czerepińska J., Kamienica Krakowskie Przedmieście 3, [w:] Studium historyczno-urbanistyczne do planu szczegółowego śródmieścia Lublina, pod red. A. Kurzątkowskiej, Lublin 1969, s. 506.