Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 12 w Lublinie

Kamienica pochodzi z początków XVII wieku. W XVIII wieku nazywano ją Pod Jeleniem. W 1972 roku obiekt został wpisany do rejestru zabytków.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica położona na wydłużonej narożnej działce u zbiegu ulic: Krakowskie Przedmieście i Przechodniej. Frontem zwrócona jest ku Krakowskiemu Przedmieściu. Została włączona w zwartą zabudowę.

Funkcje

Pierwotne przeznaczenie budynku było mieszkalno-handlowe. Obecnie piętro kamienicy jest nieużytkowane, zaś parter pełni funkcję usługowo-handlową. 

Kalendarium

Początek XVII wieku – budowa kamienicy;

1724 – własność Wawrzyńca Głowackiego; kamienica w stanie ruiny;

1773 – pożar budynku, zakup przez Marcina Trembińskiego;

1840 – własność Teofila Gerlicza;

1854 – własność Streibla i przebudowa kamienicy;

1921 – budynek w posiadaniu rodzin żydowskich: Honigmanów, Rozenbergów i Kormanów;

1944 – uszkodzenie kamienicy i jej odbudowa;

1953 – przebudowa pomieszczeń od frontu budynku;

1972 – wpis do rejestru zabytków;

1973 – remont elewacji;

1998–2002 – remont kamienicy.

Historia budynku

Kamienica pochodzi z początków XVII wieku. Najpierw należała do Belgów, a potem kolejno do Moszyńskiego, Kobiałki, Krzysztofowicza. Od 1724 roku była własnością Wawrzyńca Głowackiego. W tym czasie kamienica była zaniedbana, zarysowały się sklepienia na parterze oraz ugięły się stopy na pierwszym piętrze. Wtedy nazywano ją Pod Jeleniem. W 1773 roku nieruchomość została zniszczona w wyniku pożaru; w jej posiadanie wszedł Marcin Trembiński. Uzyskał on od miasta przydział sąsiedniego placu oraz rozpoczął restaurację kamienicy. Z tym właścicielem związana jest barokowa przebudowa obiektu i dobudowanie piętrowego skrzydła wzdłuż ulicy Przechodniej. Kamienica jako jedyna na Krakowskim Przedmieściu uzyskała wówczas barokowy szczyt. Kolejnymi jej właścicielami byli: Konopka, Jagazowicz i Krenn; od 1840 roku – Teofil Gerlicz; od 1854 roku – Streibl, który zlecił budowniczemu Woźniakowskiemu przebudowę. Wtedy dokonano przebudowy dachu i wprowadzono na elewacje nietypowy pas okien strychowych. Do 1921 roku kamienica pozostawała w ręku Streiblów, a później przeszła w posiadanie żydowskich rodzin, tj. Honigmanów, Rozenbergów i Kormanów. Z 1927 roku pochodzi niezrealizowany projekt nadbudowy drugiego piętra i powtórny z 1948 roku, którego również nie wykonano. Z racji budowy Domu Spółdzielni Mieszkaniowej uległo wyburzeniu jednotraktowe skrzydło od placu Bernardyńskiego. W 1944 roku kamienica została uszkodzona, po czym częściowo miała miejsce odbudowa fasady, dachu i wymiana stolarki. W 1953 roku przebudowano sklepy od frontu dla Centrali Nasiennej, zaś w 1973 roku przeprowadzono remont elewacji. W 1972 roku obiekt został wpisany do rejestru zabytków. Następnie w latach 1998–2002 poprawiano sukcesywnie budynek, m.in. wymieniono stolarkę okienną, rynny i rury spustowe, a także przeprowadzono remont elewacji oraz pomieszczeń znajdujących się na parterze.

Opis budynku

Kamienica została zbudowana na planie wydłużonego prostokąta. Jest budynkiem jednopiętrowym na dwóch kondygnacjach piwnic.

Elewacja frontowa jest trójosiowa, symetryczna, a w narożach ujęta pseudopilastrami. Nad piętrem widoczny jest mocno profilowany gzyms gierowany w narożach budynku. Powyżej znajduje się wąski pas ściany poddasza z trzema parami leżących prostokątnych otworów bez stolarki. Gzyms wieńczący jest profilowany. Witryny i drzwi w przyziemu umieszczone są w profilowanych obramieniach, zaś na piętrze okna prostokątne w uszakowatych opaskach.

Elewacja od ulicy Przechodniej jest jednoosiowa, niesymetryczna, umieszczona na wysokim cokole z gzymsem wieńczącym artykułowanym pseudopilastrami. Przestrzenie pomiędzy nimi ograniczone są od góry spłaszczonymi łukami zbiegającymi się ku głowicach pilastrów. W przyziemiu jest regularny rytm otworów okiennych i drzwiowych różnej wielkości. Na piętrze jest rząd prostokątnych otworów okiennych bez obramień, zaś od północy zamiast okna płycina. Wieńczący gzyms jest wydatny, profilowany jak od frontu, a ponad nim pas obniżonego poddasza z parami prostokątnych otworów rozdzielonych pseudopilastrami, nad którymi umieszczono zgierowany gzyms wieńczący. Na szerokości osi środkowych poddasze zostało podwyższone, z oknami prostokątnymi nie posiadającymi detali.

Wnętrze

Układ wnętrza w części kamienicy od ulicy Krakowskiego Przedmieścia jest dwutraktowy i dwudzielny, zaś w pozostałej części półtoratraktowy z korytarzem wzdłuż ściany zachodniej. Wejście od Krakowskiego Przedmieścia prowadzi do dwóch pomieszczeń, gdzie pomieszczenie zachodnie posiada sklepienie kolebkowe o obniżonej strzałce. Wejście do budynku od strony ulicy Przechodniej prowadzi do sieni z klatką schodową. Schody są drewniane i jednobiegowe. W przyziemiu na końcu sieni jest przejście do wąskiego korytarza sklepionego kolebkowo. Schody do piwnic dostępne są z węższego pomieszczenia traktu frontowego. Złożone są z odcinków zabiegowych oraz fragmentów prostych. Piwnice założone są na różnych poziomach wzdłuż osi północno-południowej, a ich komory posiadają sklepienia kolebkowe. Pod częścią frontową piwnice są wysunięte na północ, poza linię zabudowy w stronę jezdni Krakowskiego Przedmieścia. Na parterze od strony ulicy Przechodniej 2 znajdują się otwory drzwiowe prowadzące do niewielkich pomieszczeń. Na piętrze układ pomieszczeń jest zbliżony do parteru. Trakt zachodni w części początkowej jest ślepy. Klatka schodowa ma tralkową balustradę i profilowany pochwyt. W środku znajdują się białe piece kaflowe.

Literatura

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina, sygn. 7162.

Czerpińska J., Boruch W., Kamienica Krakowskie Przedmieście 12 / Przechodnia 2. Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, maszynopis w posiadaniu WUOZ w Lublinie, sygn. 2000, Lublin 1992.

Czerpińska J., Boruch W., Kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście 12 w Lublinie, maszynopis w posiadaniu WUOZ w Lublinie, sygn. 1998, Zespół Dokumentacji Historycznej, Lublin 1992.
Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie.