Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 11 w Lublinie

Pod koniec XVII wieku kamienica przy ulicy Krakowskie Przedmieście 11 była nazywana Grzymałkowską. W 1972 roku została wpisana do rejestru zabytków.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica przy ulicy Krakowskie Przedmieście 11 jest położona w śródmieściu Lublina, w kwartale zabudowy ograniczonym ulicami: Krakowskie Przedmieście, Staszica, Zieloną i Świętoduską. Fasadą zwrócona na południe.

Funkcje

Początkowo kamienica pełniła funkcje mieszkalne, zaś obecnie usługowo-mieszkalne.

Kalendarium

1683 – Agnieszka Kwiatkowska sprzedaje dom Wojciechowi Nożyńskiemu;

1690 – budowa częściowo murowanej kamienicy przez Wojciecha Grzymałkowskiego;

początek XVII wieku – własność spadkobierców Grzymałkowskiego;

1723 – nieruchomość kupują Paweł i Agnieszka Jakubowscy;

1756 – własność Jana i Zofii Kaleckich;

1777 – Grzegorz Kalecki sprzedaje połowę kamienicy Karolowi i Rozali Krebsom;

1782 – Karol Krebs sprzedaje ją Leonowi Szogunie;

1827 – własność Konstantego i Katarzyny Koźmińskich;

1846 – budynek jednopiętrowy poszyty dachówką holenderską;

1865–1875 – nadbudowa drugiego piętra i podwyższenie oficyny o jedną kondygnację;

1874 – własność Pinkwasa i Brejndly Goldkrautów;

1894 – własność dzieci Goldkrautów: Alberta, Abrama i Dwojra;

1894 – własność Mośka, Chaii Lerner;

1938 – własność Chiela Hirsza Bluzajda;

1936 – usunięcie balkonu z elewacji fasady;

1937 – montaż instalacji wodnej i kanalizacyjnej;

1946 – własność Zofii Jędrusiak, Bronisławy Blicharz oraz małżeństwa Jana i Eugenii Kotlińskich;

1948 – remont i adaptacja parteru na sklep rybny;

1949 – przemurowanie partii muru od ulicy Zielonej i naprawa dachu;

1968 – przebudowa schodów;

1972 – wpis do rejestru zabytków;

1974 – remont elewacji;

1991 – remont elewacji.

Historia budynku

W miejscu, gdzie obecnie stoi kamienica przy ulicy Krakowskie Przedmieście 11 w 1683 roku stał zrujnowany dom. Należał on do Agnieszki Kwiatkowskiej, wdowy po Stanisławie Korkowszczyku. W tym czasie dom był nazywany Kwiatkowskim. Został odkupiony jeszcze w tym samym roku przez bliżej nieznanego nam Wojciecha Nożyńskiego. Częściowo murowana kamienica powstała zapewne na miejscu starego domu, ponieważ w 1690 roku jest już odnotowana jako Lapidea Grzymałkowska i należąca do Wojciecha Grzymałkowskiego, a później do jego spadkobierców: syna Kazimierza, jego żony Marianny oraz jego syna z pierwszego małżeństwa, Marcina. Na początku XVIII wieku kamienica była własnością spadkobierców Grzymałowskich – Andrzeja i Marianny Muszyńskich oraz Wojciecha Nożyńskiego. Przed 1723 rokiem budynek należał do bliżej nieznanych Prokopowiczów, a następnie Szewskich, później został zakupiony w wymienionym roku przez Pawła i Agnieszkę Jakubowskich. Jakubowscy odsprzedali nieruchomość w 1756 roku Janowi i Zofii Kaleckim. Syn Kaleckich, Grzegorz sprzedał połowę kamienicy w 1777 roku Karolowi i Rozali Krebsom – właścicielom sąsiedniej nieruchomości. Z kolei drugi syn Kaleckich Dominik swą część wydzierżawił. Następnie w 1782 roku Karol Krebs będący właścicielem całej nieruchomości odprzedał posesję winiarzowi Leonowi Szogunie. Od niego zakupili kamienicę w 1827 roku Konstanty i Katarzyna Koźmińscy. W 1846 roku budynek był już jednopiętrowy, kryty dachem dwuspadowym i poszytym dachówką holenderską. Towarzyszyła jej jednopiętrowa, kryta gontem oficyna z wejściem od ulicy Zielonej. Parter kamienicy posiadał podłogi z desek sosnowych. Na piętrze znajdowały się dekoracyjne parkiety sosnowo-dębowe oraz rosyjskie piece. Poza tym na parterze oprócz bramy przejazdowej były małe okna zaopatrzone w okiennice. Okna na piętrze posiadały żaluzje, a od podwórza było okno weneckie. Wzdłuż elewacji podwórza biegły drewniane ganki komunikacyjne. Między rokiem 1867 a 1875 miała miejsce nadbudowa drugiego piętra oraz podwyższenie o jedną kondygnację oficyny z inicjatywy Koźmińskich. Następnymi właścicielami jej byli: od 1874 – Pinkwas i Brejndla Goldkrautowie; od 1894 – ich dzieci Albert, Abram i Dwojra; od 1894 – Mosiek, Chaja Lerner; od 1938 – Chiel Hirsz Bluzajd. W okresie międzywojennym fasada budynku miała balkon, który został prawdopodobnie usunięty około 1936 roku. W tym czasie strych był mieszkalny. Od 1937 roku budynek posiadł instalację wodną i kanalizacyjną, zaś podwórze było wybrukowane kamieniem. Na parterze mieścił się sklep Arona Bluzajda – Skład Futer. W 1939 roku Bluzajdowie zaplanowali przebudowę kamienicy, w związku z czym został wykonany projekt techniczny przewidujący m.in. wybudowanie klatki schodowej w tylnym trakcie oraz unowocześnienie witryn sklepowych na parterze fasady. Wybuch II wojny światowej pokrzyżował te plany. W porównaniu ze stanem obecnym parter był ukształtowany inaczej. Ne posiadał boniowania, natomiast między otworami występowały płytkie, prostokątne płyciny, w których umieszczano reklamy. W 1946 roku Chiel Bluzajd odsprzedał nieruchomość po 1/3 części: Zofii Jędrusiak, Bronisławie Blicharz oraz małżeństwu Janowi i Eugenii Kotlińskim. W 1948 roku przeprowadzono remont, adaptując pomieszczenia na parterze na sklep rybny. Zmieniono wówczas kształt i funkcje otworów, nadano fasadzie gładki cokół oraz pokryto parter boniowaniem. Rok później przemurowano zagrożone partie muru od ulicy Zielonej i naprawiono pokrycie dachu. W 1968 roku przebudowano schody obsługujące kamienicę i oficynę. W 1972 roku kamienica została wpisana do rejestru zabytków. W latach 1974 i 1991 przeprowadzono remont elewacji.

Opis budynku

Kamienica została zbudowana na planie prostokąta lekko zwężającego się ku stronie północnej. Jest to budynek trójkondygnacyjny, trójosiowy, położony na gładkim cokole. Osie wyznaczone są przez symetrycznie rozłożone prostokątne otwory w profilowanych obramieniach. W kierunku pionowym ściana podzielona jest gładkim oprofilowanym fryzem między parterem a pierwszym piętrem. Okna pierwszego piętra zdobione są nadprożami w postaci trójkątnych tympanonów, wspartych na wolutowych konsolach. Gzyms podokienny jest wspólny dla wszystkich okien znajdujących się na tym poziomie. Okna na drugim piętrze są gładko obramione i wsparte na klińcowo ułożonych otworach. Fasadę elewacji wieńczy wybity do przodu gzyms, wsparty na kroksztynach, dekorowanych liśćmi akantu, wolutami i rozetami.

Elewacja tylna kamienicy jest gładka, przepruta otworami okiennymi i drzwiowymi. Nie ma żadnych śladów pierwotnych ganków komunikacyjnych. 

Wnętrze

Wnętrze kamienicy jest dwutraktowe i dwudzielne, z wąską sienią przelotową przesuniętą ku wschodniej stronie. Piwnice pod budynkiem mają taki sam układ wnętrz jak kondygnacje powyżej.

Literatura

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina 1465–1810, sygn. 44, k. 150; sygn. 46, k. 341 v.; sygn. 109, k. 208; sygn. 168, k. 168; sygn. 60, k. 1.

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina 1874–1915, sygn. 7064.

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie.

Michalska G., Kamienica przy ul. Krakowskie Przedmieście 11 / Zielona 8 w Lublinie. Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, maszynopis w posiadaniu WUOZ w Lublinie, sygn. 2017, Lublin 1992.