Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krakowskie Przedmieście 10 w Lublinie

Kamienica przy ulicy Krakowskie Przedmieście 10 składa się z dwóch połączonych budynków wymienionych po raz pierwszy w źródle w 1580 roku. Obie kamienice zostały połączone w 1874 roku.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica jest położona przy Krakowskim Przedmieściu. Od wschodniej strony jest ograniczona ulicą Bernardyńską, a od zachodniej ulicą Przechodnią.

Funkcje

Początkowo kamienica przy ulica Krakowskie Przedmieście 10 była oficyną puszkarską, następnie budynkiem mieszkalnym i handlowym. Obecnie jest to lokal w części handlowy i nieużytkowany.

Kalendarium

1580 – pierwsza wzmianka źródłowa dotycząca kamienicy zwanej Samborczykowską;

połowa XVIII wieku – własność Grotkowskiego, który sprzedaje nieruchomość Czempińskiemu;

1795 – budowa nowej kamienicy według projektu A. Zwierzchowskiego;

połowa XIX wieku – wymiana gontu na blachę;

1860–1912 – własność Tymińskich;

1874 – połączenie kamienic i budowa oficyny zachodniej;

1918–1939 – budowa oficyny południowej;

1971 – wpis do rejestru zabytków;

1974 – renowacja fasad;

1991 – budowa łazienek na piętrach mieszkalnych;

2002–2003 – wymiana drewnianej klatki na betonową;

2003–2004 – budowa nowego budynku na tyłach kamienicy.

Historia budynku

Zespół zabudowy znajdujący się dziś przy ulicy Krakowskie Przedmieście 10 składa się z dwóch staropolskich kamieniczek wymienionych po raz pierwszy w źródle w 1580 roku. Kamienica nr 10A, zwana Samborczykowską, była dwupiętrowym, parterowym budynkiem na wysokim przyziemiu. Została przekształcona wcześniej z oficyny puszkarskiej, czyli położonego poza miastem w murach warsztatu do odlewania kul i wyrobu prochu. Nieruchomość w połowie XVIII wieku była własnością Grotkowskiego, po czym została przez niego sprzedana Czempińskiemu, który wybudował w 1795 roku nową kamienicę. W drugiej połowie XIX wieku dokonano wymiany gontu na blachę. Następnie w 1860 roku kupił ją Tymiński, który połączył obie kamienice w 1874 roku. Prace te zaprojektował A. Zwierzchowski, nadając budynkowi skromną szatę eklektyczną. W tym też czasie wybudowano oficynę zachodnią położoną przy ulicy Przechodniej, która uzyskała w ten sposób jednolity wystrój architektoniczny z kamienicami frontowymi. W okresie międzywojennym wybudowano oficynę południową. Miała ona trójosiową elewację podwórzową w kształcie loggi, tzn. ścianę przeprutą szerokimi kwadratowymi przeźroczami. W 1971 roku kamienica została wpisana do rejestru zabytków. W 1974 roku przeprowadzono renowację fasad. W 1991 roku wybudowano łazienki na piętrach mieszkalnych. Do 1992 roku kamienica należała do rodziny Tymińskich. Następnie w latach 2002–2003 wymieniono drewnianą klatkę schodową na betonową, zaś w 2003–2004 dokonano znaczącej zmiany w zespole zabudowy. W miejscu niewielkiego podwórza i oficyny południowej na tyłach kamienicy 10A zbudowano nowy budynek.

Architekt

A. Zwierzchowski

Styl

Eklektyczny

Opis budynku

Kamienice 10A i 10B położone są na planie czworoboku o ściętym narożu północno-wschodnim i przedłużonym ramieniu wzdłuż ulicy Przechodniej. Są one budynkami trójkondygnacyjnymi, przy czym obiekt 10A posiada częściowo mieszkalne poddasze.

Kamienica 10A:

Fasada budynku jest trójkondygnacyjna, czteroosiowa i w ściętym narożniku posiada ściętą oś. Elewacja została umieszczona na cokole, jest boniowana oraz zwieńczona gzymsem koronującym. Parter budynku jest pięcioosiowy, niesymetryczny z otworami umieszczonymi w szerokich opaskach, z wyładowanym gzymsem kordonowym i podciętym fryzem zdobionym liśćmi akantu. Okna umieszczone na drugiej kondygnacji kamienicy są flankowane kanelowanymi pilastrami wspierającymi belkowanie, nad którym znajduje się prosty gzyms nadokienny. Na osi gzymsu i w jego narożach znajdują się akroteriony zdobione palmetami. Gzyms jest podcięty pasem z liści akantu. Pod oknami gzymsy podokienne są wsparte na konsolach. Elewacja jest zwieńczona profilowanym gzymsem koronującym podcięty fryz konsolkowy.

Elewacja wschodnia jest czteroosiowa, symetryczna i pokryta analogiczną dekoracją jak elewacja fasady. Elewacja południowa jest gładka, nie posiada żadnych podziałów, została zwieńczona wyładowanym gzymsem koronującym.

Kamienica 10B:

Elewacja frontowa kamienicy jest trójkondygnacyjna, trójosiowa, symetryczna, umieszczona na niskim cokole, boniowana oraz zwieńczona gzymsem koronującym. Na parterze znajdują się drzwi wejściowe, zaś na górnych kondygnacjach – balkony. Otwory okienne i drzwiowe parteru posiadają szerokie, profilowane wstęgi. Parter od górnych kondygnacji jest oddzielony gzymsem kordonowym, podciętym dekoracyjnym pasem zdobionym liśćmi akantu. Natomiast otwory znajdujące się na drugiej kondygnacji zostały wykonane w ten sam sposób, co parter kamienicy, przy czym opaski pokryte są stylizowaną wicią roślinną, przerywaną pseudozwornikiem w kształcie palmety. Nad otworami znajdują się płaskie gzymsy nadokienne wsparte na konsolkach, podcięte fryzem kostkowym z trójkątnymi, bogato zdobionymi szczytami i palmetowymi akroterionami na bocznych narożnikach. Pod oknem występują w pasie cokołu prostokątne płyty z wnękami dekorowanymi bogatymi i stylizowanymi ozdobami. Balustrady balkonowe są żeliwne, ozdobione stylizowaną dekoracją geometryczną. Otwory na trzeciej kondygnacji także są wykonane w sposób podobny. Zostały oprofilowane szeroką wstęgą, pokrytą stylizowaną wicią roślinną z pseudozwornikiem w kształcie palmety. Parapety umieszczone pod oknami są wsparte na konsolkach. Elewację wieńczy wyładowany, uskokowy gzyms podcięty fryzem konsolkowym. Konsolki są ozdobione liśćmi akantu, podobnie jak płytki znajdujące się między nimi.

Elewacja zachodnia kamienicy jest trójkondygnacyjna, czteroosiowa, symetryczna z dekoracją analogiczną jak w elewacji frontowej. Jedynym dodatkowym elementem są wyrobione w tynku nadproża z pseudozwornikami nad otworami w parterze.

Oficyna zachodnia jest przedłużeniem kamienicy frontowej 10B wzdłuż ulicy Przechodniej. Jest ona budynkiem trójosiowym, niesymetrycznym, z prostokątnym otworem wejściowym do klatki schodowej w przyziemiu. Okna są ościeżnicowe, dwuskrzydłowe z nadślemieniem, zaś drzwi jednoskrzydłowe, płycinowe.

Wnętrze

Kamienica 10A:

Na parterze nieruchomości pierwotny układ wnętrz był półtoratraktowy, jednak został przekształcony. Z kolei na piętrach układ jest dwutraktowo-amfiladowy, z wydzielonymi łazienkami w 1991 roku. Piwnice dwukondygnacyjne dostępne są spod klatki schodowej w oficynie, jednak słabo nawiązują do układu wnętrz w górnych kondygnacjach. Część komór w piwnicach posiada sklepienie kolebkowe.

Kamienica 10B:

Parter budynku ma układ wnętrz półtoratraktowy, przeszklony powojennymi przeróbkami. Na piętrach układ wnętrz jest półtora- i dwutraktowy, z wydzielonymi łazienkami w 1991 roku. Układ piwnic jest analogiczny do układu górnych kondygnacji.

W obu kamienicach w pomieszczeniach frontowych na pierwszym i drugim piętrze zachowały się kilkubarwne parkiety i mozaiki parkietowe, a także ozdobne cokoły i nadstawy kaflowych pieców pochodzących z XIX wieku.

Układ wnętrza w oficynie zachodniej jest dwutraktowy z umieszczoną skrajnie, jedyną klatką schodową, wspólną dla obu kamienic i oficyny. W murze magistralnym znajduje się przejście do kamienicy 10B. Klatka schodowa jest stalowa na belkach, dwubiegunowo-zabiegowa. Spod klatki schodowej dostępne są schody wylewane z ceglanymi stopniami do piwnic.

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, maszynopis w archiwum WUOZ w Lublinie.

Teodorowicz-Czerepińska J., Kamienica Krakowskie Przedmieście nr 10A i 10B w Lublinie, Zespół Badań Historycznych, maszynopis w posiadaniu WUOZ, sygn. 1999, Lublin 1992.

Zniknie luka w zabudowie, „Gazeta Wyborcza” 2003, nr 165, s. 3.