Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kościół ewangelicko-augsburski pw. Świętej Trójcy w Lublinie

Pozwolenie na budowę kościoła wydał 25 sierpnia 1784 roku król Stanisław August Poniatowski. Świątynię zlokalizowano przy ulicy Krakowskie Przedmieście, przestrzegając zasady właściwej odległości od najbliższego kościoła rzymskokatolickiego.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Krakowskie Przedmieście, zbieg z ulicą Ewangelicką

Funkcja

kościół ewangelicko-augsburski

Historia

Działalność gminy ewangelickiej w Lublinie datuje się na połowę XVI wieku. Modlitwy w tym czasie odbywały się w domach prywatnych. Wybudowana prawdopodobnie około 1570 roku świątynia ewangelicka została zburzona w czasach kontrreformacji. W 1627 roku gmina przeniosła się do Piask, zwanych Luterskimi. Tam też w 1649 roku wybudowano zbór. Dopiero w okresie oświecenia nastąpiły dogodne warunki do rozpoczęcia budowy nowych świątyń w Piaskach (w 1783 roku) oraz w Lublinie (od 1784 roku). Pozwolenie na budowę kościoła wydał 25 sierpnia 1784 roku król Stanisław August Poniatowski. W tym też roku kupcy i rzemieślnicy wyznania ewangelickiego wyjednali u władz miejskich świadectwo i zgodę na zakup przez zgromadzenie ewangelicko-augsburskie dworku z placem (tzw. Trypolszczyznę lub plac Bazyliański) od Emila Łaskarzewskiego. Świątynię zlokalizowano przy ulicy Krakowskie Przedmieście, przestrzegając zasady właściwej odległości od najbliższego kościoła rzymskokatolickiego wynoszącej sto metrów. Budowę nadzorował pastor Tobiasz Bauch. Kościół wznoszono w latach 1785–1788 według projektu Fryderyka Zilcherta alias Zillehera. Pierwsze nabożeństwo zostało odprawione w listopadzie 1788 roku. Sylwetka kościoła jest między innymi widoczna na obrazie Wjazd Generała Zajączka do Lublina. Kościół uległ uszkodzeniu podczas I wojny światowej, w tym czasie wielu parafian wysiedlono na wschód. Podczas II wojny światowej zniszczeniu uległy dachy kościoła.

Kalendarium

25 sierpnia 1784 – król Stanisław August Poniatowski wydaje pozwolenie na budowę kościoła ewangelickiego w Lublinie;
1785 – rozpoczęcie budowy kościoła;
1784–1785
– budowa plebanii;
1 października 1787
– uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego;
1787 – pierwsze pochówki na cmentarzu przykościelnym;
5 października 1788 – poświęcenie kościoła;
15 listopada 1788
– pierwsze nabożeństwo;
1823 – budowa w sąsiedztwie kościoła małego szpitala, pełniącego także funkcję szkoły;
1831
– zamknięcie cmentarza przykościelnego;
1844
– uszkodzenie wieży;
1846
– rozpoczęcie przebudowy plebanii;
1917–1919
– uszkodzenia budynku;
1944
– uszkodzenia dachów świątyni;
1967
– wpis kościoła do rejestru zabytków;
lata 70. XX wieku
– rozbiórka budynku dawnego szpitala i szkoły;
2003–2007
– prace konserwatorskie i remontowe.

Architekt

Fryderyk Zilchert alias Zilleher

Styl

klasycyzm z domieszką baroku

Opis

Kościół jednonawowy, założony na planie prostokąta, z wieżą.

Wnętrze

Wyposażenie wnętrza stanowią: ołtarz wczesnobarokowy przeniesiony w końcu XVIII wieku ze zboru w Piaskach, autorstwa rzeźbiarza Flaglera, wyposażony w obraz dwustrefowy z 1628 roku z warsztatu niemieckiego lub niderlandzkiego z przedstawieniem Ukrzyżowania i Ostatniej Wieczerzy. Ponadto portret króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z końca XVIII wieku oraz ambona przeniesiona z Piask.

Jeszcze na początku XX wieku parafia posiadała wiele cennych przedmiotów, jednak większość bezpowrotnie zaginęła podczas obu wojen światowych, m.in. złoty talerz do chleba komunijnego z 1618 roku, patena z grawerowanymi inicjałami fundatora z 1740 roku, kielich i konewka do wina, a także puszka do opłatków z rysunkiem winnej latorośli, podarowanych w 1744 roku przez Wilhelma Krausego – poczmistrza królewskiego i sekretarza lubelskiego. Ocalał jedynie klasycystyczny krzyż ołtarzowy, jeden świecznik od kompletu, oraz XVII-wieczne nakrycie ołtarzowe wykonane z białego atłasu. Na uwagę zasługuje także XIX-wieczna, bogato haftowana zastawa zdobiąca ołtarz, przedstawiająca scenę przemienienia pańskiego na górze Tabor.  
W roku 1819 zbudowano organy ufundowane przez Jana Piaskowskiego, niestety pozostał po nich jedynie napis pamiątkowy na blachach miedzianych: „Jan Piaskowski fundator A.D. 1819". W roku 1912 sprowadzono nowy, trzynastogłosowy instrument pneumatyczny firmy E.F. WALCHER.  

W nawie można zobaczyć wmurowane liczne epitafia pastorów, a także zasłużonych dla Lublina ewangelików. Ciekawe są epitafia umieszczone przy schodach prowadzących z przedsionka na chór. Znajduje się tu największy w Polsce (i jeden z największych w Europie) zbiór trumiennych tablic epitafijnych, wykonanych z miedzi, mosiądzu i żelaza.

Otoczenie

Plebania powstała w latach 1784–1785 w miejscu wcześniej istniejącego dworku Adama Łaskarzewskiego. Budynek został przebudowany w 1846 roku według projektu Budowniczego Gubernialnego, Radziszewskiego. Wtedy budynek został wyposażony w ganek kolumnowy.
Cmentarz przykościelny jest usytuowany od strony ulicy Krakowskie Przedmieście. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1787 roku. Większość z nagrobków znajdujących się na terenie cmentarza przykościelnego reprezentuje styl klasycystyczny i empire. Wiele z nich uległo dewastacji podczas II wojny światowej.

 
Opracowała: Anna Szlązak
  Redakcja: Monika Śliwińska

Literatura

Chwastek D. [red:], Parafia Ewangelicko-Augsburska w Lublinie. Historia – tradycja – współczesność, Lublin 2007.
Utnik J. [red:], Parafia Ewangelicko-Augsburska w Lublinie, Lublin 1992.
Teodorowicz-Czerepińska J., Kościół ewangelicko-augsburski Św. Trójcy w Lublinie, mps, Lublin 1993.

Powiązane artykuły

Powiązane wydarzenia

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe