Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kawiarnia Artystyczna Hades

Lubelska kawiarnia i restauracja prowadząca szeroką działalność kulturalną. Prowadzą ją Elżbieta i Lech Cwalina. 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Powstanie Kawiarni Artystycznej „Hades" 

Początki znanej dziś Kawiarni Artystycznej „Hades" sięgają 1984 roku.

Warto wspomnieć, że już w latach 70. w piwnicach wówczas Lubelskiego Domu Kultury, dziś (2019) - Centrum Kultury mieścił się klub o tej samej nazwie - „Hades".

W 1984 roku w budynku Lubelskiego Domu Kultury przy ulicy Pstrowskiego (obecnie Peowiaków) Elżbieta i Lech Cwalinowie wraz ze Janem Orzechowskim założyli w piwnicy Lubelskiego Domu Kultury Bar Kawowy kategorii III.

Założenie kawiarni artystycznej Hades - Elżbieta Łazowska-Cwalina - fragment relacji świadka historii

„Hades”, ten który założył Jasiek Orzechowski z Leszkiem Cwaliną to to już [był], w pewnym sensie, spadek po tym co założył Kurdziel z kolegami. No, ale to były czasy początków lat 60-tych. Jak pan zna „Hades” to to było tam gdzie teraz jest pomieszczenie numer 006. Tam jest chyba teraz pracownia i pakamera.

Tomasz Henryk Głazowski

Poza codzienną działalnością, obsługiwano gastronomicznie półmetki dla studentów lubelskich uczelni oraz dyskoteki, giełdy płyt i książek organizowane przez L.D.K. Ciekawostką z tamtych lat było zbieranie przez studentów, na półmetek, odcinków kartek na mięso, naklejanych wg gramatury - tylko tak można było kupować np. wędliny.1

(...) paru barmanów w „Hadesie” nauczyłem co to znaczy pracować jako barman. Nauczyłem ich robić koktajle, bo akurat na tym też się trochę znam. Ale Jasiek, czy Włodek Orzechowscy, czy Leszek Cwalina to moi przyjaciele od wielu, wielu lat. Także, w „Hadesie” dosyć często bywam, pod warunkiem, że mam pieniądze. Kiedyś mieliśmy zamiar założyć tam klub fajczarzy, ale jakoś to nie wyszło. Bo ja, poza wszystkimi innymi nałogami, jestem również fajczarzem. Jak to każdy fajczarz mówi: „Mam zbiór najlepszych fajek na świecie”. Ale to oczywiście nie jest prawda.

Henryk Tomasz Głazowski

"Mam zbiór najlepszych fajek na świecie" - Tomasz Henryk Głazowski - fragment relacji świadka historii

Lech Cwalina wspominał dla „Kuriera Lubelskiego":

Dopiero w 1989 przejęliśmy wszystkie piwnice od Lubelskiego Domu Kultury i rozwinęliśmy skrzydła. Założyliśmy Disco Bar Hades, potem Restaurację - Klub Towarzyski Hades i urządziliśmy Kawiarnię Artystyczną. Dołączył do nas nowy współwłaściciel, Włodek Orzechowski, brat Janka. 2

Od 1989 roku funkcjonował Disco-Bar Hades. Działał do 1992. W roku 1990 (dokładnie 16 listopada) rozpoczął działalność Klub Towarzyski Hades. Do dyspozycji klubowiczów oddano bar, restaurację oraz salę bilardową.

W Hadesie odbywały się Ogólnopolskie Targi Video, między innymi w grudniu 1991 roku, o czym pisał „Kurier Lubelski":
(...) przedstawiciele 15 firm z branży video wystawili blisko 800 tytułów w tym sporo nowości - m.in. tegoroczne produkcje wytwórni amerykańskich i francuskich. Giełda odbyła się w pomieszczeniach Klubu Towarzyskiego „Hades" przy ul. Peowiaków 12, jako, że szefowie klubu byli współorganizatorami lubelskiej imprezy. (...) Największe obroty osiągnęła lubelska hurtowania kaset „Video Sny".3

W 1992 roku rozpoczęła działalność Kawiarnia Artystyczna „Hades". 

Na oficjalne otwarcie Kawiarni Artystycznej „Hades" - 24 kwietnia 1992 - została zaproszona Ewa Bem i Krystyna Prońko. 

Wystawy w Hadesie

Korytarz i sale „Hadesu" stały się miejscem wystaw. Pierwszy wernisaż to wystawa fotografii Leszka Mądzika. 

W kwietniu 1992 podczas otwarcia Kawiarni Artystycznej „Hades" odbył się wernisaż wystawy, współorganizowanej przez Alliance Francaise.

Współpraca z Alliance Francaise - Elżbieta Łazowska-Cwalina - fragment relacji świadka historii

W Hadesie odbyło się wiele wystaw. Opowiada Elżbieta Cwalina:

Wystawy malarskie - Elżbieta Łazowska-Cwalina - fragment relacji świadka historii 

„Hades" szybko stał się popularnym miejscem spotkań w Lublinie.

Modelki w restauracji Hades w Lublinie
Modelki w restauracji Hades w Lublinie (Autor: Kaczanowski, Maciej (1961- ))

Kawiarnia Artystyczna Hades - Janusz Mamcarz - fragment relacji świadka historii

Muzyka Hadesu

Elżbieta Cwalina często powtarza, że sama lubi przebywać z ludźmi sztuki, dlatego na przestrzni kilkudziesięciu lat działalności „Hadesu" poza wernisażami i spotkaniami odbywały się tam koncerty.  

Na scenie „Hadesu" występowali muzycy znani w latach 60. czy 70. w ramach „Dino Patol Klubu".

Było „Dino Patol Klub”. Patol - patologia, Dino, to dinozaury. Właściciel „Hadesu” organizował [granie] rocznicowo. Pięciolecie, czy tam iloślecie „Dino Patol Klubu”. Na czym to polegało? Zbierano muzyków i grajków z dawnych lat, nie tylko jazzowych, ale też tych co śpiewali – „Minstrele” i inne.

Marek Żmigrodzki

Lata 90. to jazz w „Hadesie".

Mariusz Wiśniewski o jazzie w Lublinie

Od 1993 roku odbywał się tam Hades Jazz Festiwal, który zdobył sobie wysoką pozycję wśród tego typu imprez organizowanych w Polsce.

Festiwal wokalistów jazzowych - Elżbieta Łazowska-Cwalina - fragment relacji świadka historii 

Hades-Szeroka

W 2010 roku, podczas remontu budynku Centrum Kultury z podziemi Kawiarnia Artystyczna „Hades" przeniosła się na Stare Miasto i do dziś funkcjonuje pod nazwą „Hades-Szeroka".

Przypisy

  1. http://www.waksman.pl/site/hades.htm, [dostep: 17.04.2019].
  2. https://kurierlubelski.pl/hades-to-nasze-zycie-elzbieta-i-lech-cwalinowie/ar/9784767, [data dostępu: 15.04.2019].
  3. M.Kaczanowski, Filmowe żniwa w „Hadesie", „Kurier Lubelski", R.35 nr 242 (16 grudnia 1991).