Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie

Kaplica Trójcy Świętej przy Zamku Lubelskim jest jednym z najcenniejszych zabytków sztuki średniowiecznej w Polsce. Gotycka architektura, którą wypełniają bizantyńsko-ruskie malowidła, stanowi unikalną syntezę kultur Wschodu i Zachodu.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Wzgórze zamkowe; wschodni kraniec południowego skrzydła Zamku Lubelskiego.

Funkcja

Kaplica zamkowa

Historia

Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstał kościół Trójcy Świętej. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1326 roku. Kaplica musiała istnieć w 1418 roku ponieważ jest to data zakończenia malowania polichromii.


W XV i XVI wieku kościół otrzymywał znaczne uposażenia. W 1497 roku Jan Olbracht wydał w Sandomierzu przywilej potwierdzający wszystkie wcześniejsze fundacje i darowizny na rzecz kaplicy Trójcy Świętej. Z 1564 roku pochodzi wzmianka potwierdzająca istnienie przy kościele domu mansjonarzy, których dochody pozwalały na utrzymanie budynku w dobrym stanie. W 1569 roku podczas unijnych obrad gościli tutaj najważniejsi przedstawiciele Korony i Litwy oraz inni posłowie europejscy. Niektórzy z nich pozostawili na ścianach kaplicy napisy z datą 1569 oraz swoje nazwiska.


Po 1575 roku, po przeniesieniu mansjonarzy do kolegiaty św. Michała, kaplica zamkowa zaczęła podupadać. Na rycinie Hogenberga i Brauna z 1618 roku widoczna jest kaplica przesłonięta domem mansjonarskim. Dach kaplicy zwieńczony jest gotyckim, schodkowym szczytem. W czasie wojen szwedzkich i kozackich kaplica uległa znacznym zniszczeniom. Na obrazie Pożar miasta Lublina widzimy spustoszony zespół zamkowy, z którego ocalały tylko baszta i kaplica.


Mimo licznych remontów zlecanych przez starostów lubelskich w XVII wieku, budynki na wzgórzu zamkowym coraz bardziej niszczały, a kaplica Trójcy Świętej popadła w ruinę. W latach 1823–1826 po przekształceniu zamku w więzienie, do kaplicy od strony południowej dobudowano dwukondygnacyjne skrzydło budynku więziennego. Kościół otynkowano, dach pokryto nową dachówką. Polichromie pokryto warstwą tynku i pobiały wapiennej. Zostały one odkryte dopiero w 1897 roku przez lubelskiego malarza Józefa Smolińskiego.


Pod koniec XIX wieku, podczas prac budowlanych na wzgórzu zamkowym, w kaplicy obniżono prezbiterium, zburzono wewnętrzne schody, dawny portal przekształcono w okno, zaś w południowej ścianie umieszczono główne wejście łączące kaplicę z więzieniem.


W okresie II wojny światowej w górnej części kaplicy czasami odprawiano nabożeństwa, natomiast w dolnej mieścił się magazyn.

 

W 1954 roku po przekazaniu budynku zamku na potrzeby Muzeum Lubelskiego, przeprowadzono konserwację architektury kaplicy – przywrócono system komunikacyjny między przyziemiem, a piętrem, na dole położono podłogę z kamienia, na górze płyty ceramiczne. Kolejne prace konserwatorskie, dotyczące głównie polichromii, zostały zakończone w 1997 roku.


>>>czytaj więcej o polichromiach w kaplicy Trójcy Świętej
 

Kalendarium

1326 – pierwsze wzmianki dotyczące istnienia kościoła Trójcy Świętej
1418 – ukończenie ozdabiania kościoła malowidłami bizantyńsko-ruskimi
1575 – księża mansjonarze przenoszą się z całym uposażeniem do kościoła św. Michała, kaplica zaczyna podupadać
XVII wiek – podczas wojen szwedzkich i kozackich kaplica Trójcy Świętej zostaje znacznie zniszczona
I połowa XIX wieku – budowa więzienia na wzgórzu zamkowym, przebudowa kaplicy i otynkowanie polichromii
1897 – odkrycie malowideł bizantyńsko-ruskich przez malarza Józefa Smolińskiego
1954–1997 – restauracja architektury kaplicy

Architekt

Nieznany

Opis budynku

Plan kaplicy składa się z korpusu założonego na planie kwadratu uzupełnionego wydłużonym prezbiterium, zamkniętym trójbocznie. Pośrodku nawy znajduje się ośmioboczny filar, podtrzymujący sklepienie palmowe z żebrami wykonanymi z cegły i piaskowcowymi zwornikami. Analogiczne sklepienie znajduje się w prezbiterium.

 

Opracowała Anna Szlązak
Redakcja: Monika Śliwińska

Powiązane artykuły

Powiązane wydarzenia

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe