Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kaplica na cmentarzu przy ulicy Unickiej w Lublinie

Kaplica przedpogrzebowa na cmentarzu rzymskokatolickim przy ulicy Unickiej w Lublinie, obecnie kościół parafialny pw. Najświętszego Zbawiciela

Budowa kaplicy była związana z lokalizacją nowego cmentarza rzymskokatolickiego przy ulicy Unickiej w Lublinie. Kaplicę wzniesiono w latach 1934–1935 według projektu lubelskiego architekta Aleksandra Gruchalskiego. Obecnie budynek pełni funkcję kościoła parafialnego.
 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kaplica usytuowana jest w części cmentarza przy ulicy Andersa, na wprost bramy wejściowej. Skierowana prezbiterium na północny wschód.

Funkcja

Kościół parafialny

Historia

Po utworzeniu w 1932 roku nowego cmentarza rzymskokatolickiego przy ulicy Unickiej, zapadła decyzja lokalizacji na nim kaplicy pogrzebowej. Budynek kaplicy zbudowano w latach 1934–1935 według projektu lubelskiego architekta Aleksandra Gruchalskiego. Od 1985 roku kaplica pełni funkcję kościoła parafialnego pw. Najświętszego Zbawiciela.

Kalendarium

1932– utworzenie cmentarza
1934–1935 – budowa kaplicy według projektu Aleksandra Gruchalskiego
21 czerwca 1979 – utworzenie przy kaplicy samodzielnego ośrodka duszpasterskiego
25 marca 1985 – założenie parafii przez biskupa Bolesława Pylaka

Architekt

Aleksander Gruchalski

Styl

Architektura kaplicy to połączenie tzw. stylu narodowego w polskiej architekturze sakralnej z modernizmem.

Opis

Plan kaplicy składa się z czterech zestawionych ze sobą prostokątów: zbliżonego do kwadratu prostokąta korpusu nawy i dostawionych do niego od południowego zachodu prostokąta podstawy wieży i zarazem chóru muzycznego, oraz trójprzęsłowego, otwartego przedsionka pod ryzalitem kruchty, poprzedzonego dodatkowym, wysuniętym przed fasadę przęsłem podcienia.
Bryła kaplicy jest ujednolicona. Prezbiterium wraz z pomieszczeniami zakrystii, z zewnątrz prawie niewidoczne w planie, jest przykryte tym samym dachem co trójprzęsłowa, oskarpowana nawa świątyni.
Od frontu kaplicy, z masywnego prostopadłościanu przęsła chóru muzycznego wyrasta nieduża wieża, przykryta uproszczonym blaszanym hełmem. Korona murów wieży sięga do kalenicy dachu nawy – wyżej wystaje jedynie hełm. Do wieży dostawiony jest ryzalit kruchty, wysokości dwóch kondygnacji, do którego od trzech stron przylegają arkadowe podcienia. Wszystkie części bryły przykryte są spadzistymi dachami, krytymi dachówką – wyjątkiem są płaskie daszki nad chórem muzycznym po bokach wieży. Skarpy korpusu świątyni nieznacznie wystają ponad koronę murów i tym samym są wyodrębnione z dachu. Na narożnikach tych daszków stoją rzeźby świętych.
W zewnętrznej tylnej ścianie prezbiterium znajduje się zamknięta od góry półkoliście wnęka z figurą Matki Bożej. Okna kaplicy są prostokątne. Tynki gładkie, za wyjątkiem ryzalitu kruchty i arkad, których ściany są boniowane.
Wnętrze kaplicy składa się z kwadratowej nawy krytej sklepieniem kolebkowym z lunetami i małego prezbiterium krytego kolebką. W południowej części nawy, naprzeciw prezbiterium, znajduje się chór muzyczny, wsparty na trzech arkadach, na który prowadzą drewniane schody umieszczone po zachodniej stronie przestrzeni podchórowej.
Wśród wyraźnych historycznych nawiązań w bryle budynku możemy wyróżnić, poza stromymi dachami, również arkadę w zewnętrznej ścianie prezbiterium – swoistą trawestację częstych w Polsce kaplic ogrójcowych, wmurowywanych między skarpy prezbiteriów kościołów gotyckich. Ryzalit kruchty jest motywem o jednoznacznie wernakularnych inspiracjach. Podobny motyw, choć oczywiście w innej skali i innych formach, występuje w farze w Kazimierzu Dolnym – tam jest to dawna gotycka wieża, która po podwyższeniu korpusu kościoła stała się od niego niższa.

 

Opracował Hubert Mącik
Redakcja: Monika Śliwińska

Literatura

Aleksander Gruchalski [w:] Łoza S., Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954, s. 104.
Zahajkiewicz M.T. [red.], Archidiecezja Lubelska. Historia i administracja, Lublin 2000
Kochanowska I. [red.], Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 22, Województwo lubelskie, Lublin 1995.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Słowa kluczowe