Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kalendarium teatru w Lublinie

 

1594 – w sprawozdaniach zakonu jezuitów po raz pierwszy odnotowano działalność teatru Kolegium Jezuickiego (który mieścił się w gmachu przy ulicy Jezuickiej).

 

1772 – kasata zakonu Jezuitów, koniec działalności teatru Kolegium.

 

1783 – aktorzy Teatru Narodowego Wojciecha Bogusławskiego zakładają w Lublinie Kompanię Aktorów Narodowych.

 

1784 – rozpoczyna działalność tzw. „Komedialnia na Korcach” (obecnie ul. Królewska) – teatr założony przez spółkę warszawskich aktorów.

 

1803 – budynek „Komedialni na Korcach” płonie w wielkim pożarze Starego Miasta i okolic.

 

1803-1822 – z braku stałej sceny wędrowne zespoły teatralne występują w pałacu Parysów przy placu bernardyńskim, w domu Wrońskich przy ulicy Żmigród, oraz w pałacu Potockich przy ulicy Zielonej.

 

1822 – budowniczy miejski Łukasz Rodakiewicz wznosi na rogu ulic Dominikańskiej i Jezuickiej budynek prywatnego teatru, zwanego Zimowym.

 

1853 – niszczejący Teatr Zimowy przechodzi na własność rodziny Makowskich, która remontuje i modernizuje budynek.

 

1870-1882 – w ogrodzie „Tivoli” przy Krakowskim Przedmieściu funkcjonuje drewniany teatr letni Pawła Ratajewicza.

 

1882-90 – przy ulicy Niecałej działa teatr letni Teofila Laskowskiego i Zofii Broniec.

 

1884-86 – z inicjatywy "Spółki Cywilnej - Teatr Lubelski" przy ulicy Namiestnikowskiej (dziś Narutowicza) powstaje nowy, reprezentacyjny gmach teatralny, zwany Teatrem Wielkim.

 

1898 – przy ulicy Zamojskiej nad Bystrzycą Adam Wojdaliński wznosi największy i najdłużej działający lubelski teatr letni – „Rusałka”.

 

1907 – w Teatrze Zimowym (pod szyldem „Teatr Rozmaitości”, później „Teatr Panteon”) stałą działalność rozpoczyna kino („Théâtre Optique Parisien”, później „Rialto”). Odtąd budynek służy publiczności jako kinoteatr.

 

1921 – budynek Teatru Wielkiego przechodzi pod administrację Zarządu Miasta i rozpoczyna działalność jako Teatr Miejski.

 

1926-27 – dyrekcję Teatru Miejskiego obejmuje słynna aktorka i reformatorka polskiego teatru Stanisława Wysocka, która dba o wysoki poziom artystyczny lubelskiej sceny.

 

Ok. 1930 – zamknięcie teatru letniego „Rusałka”.

 

1933-1939 – miasto rezygnuje z prób utrzymania własnego zespołu teatralnego użyczając gmach Teatru Wielkiego Teatrowi Wołyńskiemu z Łucka – objazdowemu zespołowi pod dyrekcją Aleksandra Rodziewicza.

 

listopad 1939 – niemieccy okupanci zamykają Teatr Miejski.

 

lipiec, sierpień 1944 – w budynku Teatru Miejskiego odbywają się pierwsze w powojennej Polsce premiery teatralne – Śluby panieńskie Aleksandra Fredry (Teatr I Armii Wojska Polskiego pod kierownictwem Władysława Krasnowieckiego); Moralność pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej, w reżyserii Ireny Ładosiównej (Teatr Zrzeszenia Aktorskiego pod dyrekcją Józefa Klejera). Centralny Dom Żołnierza (zespół Wojska Polskiego) wystawia pierwszą w powojennej Polsce premierę operetkową: Królową Przedmieścia Z. Krumłowskiego.

 

listopad 1944 – premiera Wesela Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Jacka Woszczerowicza (Teatr Wojska Polskiego).

 

1945-47 – lubelscy artyści po wyjeździe Teatru I Armii Wojska Polskiego występują w Teatrze Miejskim, który działa po kierownictwem Antoniego Różyckiego i Karola Borowskiego.

 

1947 – zorganizowany stały zespół operetkowy (funkcjonujący od 1945 roku jako Teatr Domu Żołnierza) przyjmuje nazwę Teatru Muzycznego im. Żołnierza Polskiego.

 

Sezon 1948/49 – nieudany eksperyment połączenia Teatru Miejskiego i Teatru Muzycznego – które przez jeden sezon dzieliły się budynkiem Teatru Miejskiego.

 

1949 – Teatr Miejski przechodzi pod mecenat państwa i przyjmuje imię Juliusza Osterwy. Teatr Muzyczny przenosi się do Garnizonowego Klubu Oficera, przy ulicy Żwirki i Wigury (w budynku Domu Żołnierza).

 

1952 – Powstanie studenckiego Teatru Akademickiego KUL, w którym wystawiono (po raz pierwszy w powojennej Polsce) sceny z Dziadów Adama Mickiewicza (1954). Po tej premierze cenzura zakazała przedstawień na kilka miesięcy.

 

1953 – Likwidacja Teatru Muzycznego – lubelscy artyści występują w programach objazdowych i w Warszawie.

 

1954 – rozpoczyna działalność Teatr Lalki i Aktora. Pierwsza premiera: Złota Kula Andrzeja Ejsmunda w reżyserii założycielki teatru i pierwszego dyrektora - Maryli Kedry.

 

1956/57 – zlikwidowany Teatr Muzyczny wznawia działalność i przechodzi pod państwowy mecenat przyjmując nową nazwę – Państwowa Operetka w Lublinie.

 

1957 – w wyremontowanej i przystosowanej do wymogów teatru sali klasztoru Dominikanów rozpoczyna stałą działalność Teatr Lalki i Aktora.

 

1961 – W teatrze imienia Juliusza Osterwy (pod dyrekcją Jerzego Torończyka) rozpoczyna działalność mała scena „Reduta 61”. Pierwsze programy poetyckie realizuje Teatrzyk Studencki Gong 7.30.

 

1965 – W wybudowanym na miasteczku akademickim UMCS Domu Kultury Studenckiej „Chatka Żaka” zostaje otwarta sala widowiskowa. Dynamiczną działalność rozpoczyna tutaj Akademicki Teatr Gong 2 pod kierownictwem Andrzeja Rozhina, przez następne dziesięciolecie prezentujący swoje spektakle i zdobywający nagrody na festiwalach w kraju i zagranicą.

 

1966 – Inauguracja festiwalu Studencka Wiosna Teatralna. Do 1974 roku odbyło się dziewięć edycji tej imprezy, na których wystąpiły 54 grupy, pokazując ponad 100 przedstawień.

 

1967Kazimierz Braun obejmuje funkcję kierownika artystycznego Teatru im. Osterwy.

 

1969 – Dyrekcję Teatru Muzycznego obejmuje Andrzej Chmielarczyk, który pozostanie na stanowisku przez 33 sezony.

 

1970 – Swoją działalność (jako„Reduta 70”) wznawia mała scena Teatru im. Osterwy. Na KUL odbywa się pierwsza premiera (Ecce Homo) nowego studenckiego zespołu –Sceny Plastycznej.

 

1971 – Fotel dyrektora Teatru im. Osterwy obejmuje Kazimierz Braun.

 

1972 – Pierwsza premiera Teatru Provisorium – teatru studentów UMCS: Czekając na Godota według Samuela Becketta.

 

1974 – Przy Alejach Racławickich rozpoczyna się budowa nowego, wielkiego teatru o czterech scenach. Początkowo planowana na kilka lat budowa do dziś pozostaje niezakończona, a gmach otrzymał zwyczajową nazwę Teatru w Budowie. Odbywa się ostatnia edycja Studenckiej Wiosny Teatralnej, ponieważ odchodzi z Lublina długoletni kierownik Gongu 2 i twórca festiwalu– Andrzej Rozhin. Rezygnację z funkcji dyrektora Teatru im. Osterwy składa Kazimierz Braun.

 

1975 – powstaje studencki teatr Grupa Chwilowa (początkowo jako kabaret Nazwać – Grupa Chwilowa).

 

1976 – ostatnia premiera teatru Gong 2. Rozpoczyna działalność studencki teatr Scena 6 pod kierownictwem Henryka Kowalczyka. Teatr Provisorium w odnowionym składzie realizuje spektakl W połowie drogi w reżyserii Janusza Opryńskiego. Odbywa się pierwsza edycja Konfrontacji Młodego Teatru – nowego studenckiego festiwalu teatralnego, starającego się utrzymać niezależność od wymogów propagandowych, narzucanych przez Socjalistyczny Związek Studentów Polskich.

 

1977 – Państwowa Operetka w Lublinie zmienia nazwę na Teatr Muzyczny.

 

1978 – młoda grupa teatralna po kierownictwem Włodzimierza Staniewskiego osiedla się w Gardzienicach, powołuje do życia Stowarzyszenie Teatralne „Gardzienice”, i rozpoczyna realizację tzw. „Programu Wiejskiego” – prezentacje działań teatralnych podczas wypraw w wiejskie regiony. Istniejące do dziś „Gardzienice” w latach osiemdziesiątych stały się jedną z najbardziej znanych polskich grup teatralnych na świecie.

 

1980 środowisko skupione wokół studenckich teatrów w „Chatce Żaka” zakłada Niezależne Zrzeszenie Studentów. Odbywają się ostatnie Konfrontacje Młodego Teatru.

 

1981 – wprowadzenie stanu wojennego oznacza też kres tolerowania aktywności środowiska teatrów alternatywnych, z których część aktywnie zaangażowała się w działalność opozycyjną. Niektórzy spośród twórców (aktorzy Teatru 8 Dnia, Teatr Provisorium) znaleźli się w więzieniach, zmuszeni zostali do wyjazdu z Lublina (np. organizator festiwalu Konfrontacje Młodego Teatru Kazimierz Iwaszko) lub do emigracji.

 

1983 – trzy teatry studenckie (Grupa Chwilowa, Teatr Provisorium, Scena 6) tworzące silne opozycyjne środowisko zostają wyrzucone z „Chatki Żaka”.

 

1986 – powołanie Lubelskiego Studio Teatralnego (w Bramie Grodzkiej - dziś Teatr NN), w którym swoją siedzibę znalazły wyrzucone z „Chatki Żaka” teatry.

 

1987-89 – artyści Teatru Muzycznego po wyprowadzce z Garnizonowego Klubu Oficera pracują bez stałej sceny (premiery przygotowując w Puławach w Domu Chemika).

 

1988Cudowna historia Grupy Chwilowej uznana zostaje za wydarzenie Fringe First Festival w Edynburgu.

 

1989Teatr Muzyczny rozpoczyna funkcjonowanie w Domu Kultury Kolejarza przy ul. Kunickiego.

 

1990 – powstanie Teatru NN.

 

1991Grupa Chwilowa za spektakl Postój w pustyni otrzymuje na festiwalu w Edynburgu nagrodę Fringe First.

 

1996 – Pierwsza edycja Międzynarodowego Festiwalu Konfrontacje Teatralne. Od początku wspólnie kieruje trzech komisarzy: Leszek Mądzik, Janusz Opryński i Włodzimierz Staniewski. Do 2006 roku odbyło się dziesięć edycji, na których gościła czołówka polskiego i światowego teatru.

 

1997 – Premiera w Gardzienicach Metamorfoz według „Złotego Osła” Apulejusza. Pierwsza edycja Międzynarodowych Lubelskich Spotkań Teatrów Tańca.

 

1998 - Premiera Ferdydurke Teatru Provisorium i Kompanii Teatr.

 

2000 – inauguracja nowej sceny Teatru Muzycznego w wykończonej części gmachu Teatru w Budowie przy ul. Skłodowskiej.

 

2001 – pierwsza edycja festiwalu szopek i widowisk bożonarodzeniowych „Betlejem lubelskie”, zorganizowanego przez Teatr im. H. Ch. Andersena.