Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kajetan Koźmian

Spis treści

[RozwińZwiń]

Biogram

Wprawdzie rezydował w pobliskich Piotrowicach, ale całość jego działalności publicznej oraz literackiej związana była z Lublinem. W wielu jego utworach można spotkać unikalne opisy Lublina.

Kajetan Koźmian urodził się 31 grudnia 1771 roku w Gałęzowie koło Bychawy na Lubelszczyźnie. Był synem zamożnego ziemianina i lubelskiej chorążanki. Poeta, krytyk literacki, pamiętnikarz, tłumacz i publicysta.
Pobierał nauki prawnicze w lubelskiej szkole wydziałowej w latach 1779-80 oraz 1783-87. W czasie 3-letniej przerwy kształcił się w austriackiej szkole w Zamościu. Po ukończeniu szkoły z woli ojca rozpoczął pracę u mecenasa Józefa Podhorodeńskiego jako dependent.

Debiut


Zadebiutował jako poeta bajką „Sosna i małe drzewka”, która powstała w 1800 roku, a 3 lata później została opublikowana w różnych czasopismach. Również w prasie publikował ody zaliczane do klasycznych ód, tzw. napoleońskich. Dzięki utworowi „Na zawieszenie orłów francuskich w Lublinie” zdobył popularność. Utwór ten stworzony został na okoliczność zdjęcia orła austriackiego z ratusza po wkroczeniu księcia Józefa do Lublina.

Także w wielu innych swoich dziełach Koźmian opisywał zdarzenia związane z miastem Lublinem. Miedzy innymi w „Odzie na zawarcie pokoju w dzień publikacji onego w Lublinie 25 października 1809 r.” czy poemacie „Stefan Czarniecki”, w którym poeta składa hołd Lublinowi i ziemi lubelskiej za unię Korony z Litwą oraz utworzenie konfederacji tyszowieckiej.

 

Kariera zawodowa


Dzięki talentowi towarzyskiemu i utworom związanym z Lublinem, który przyniosły mu rozgłos, uzyskiwał kolejne stanowiska urzędnicze.

Miedzy innymi sprawował godności:

- sekretarza Lubelskiej Komisji Wojewódzkiej w czasie powstania kościuszkowskiego,
- administratora rządowy w Królestwie Polskim,
- sekretarza rady Generalnej Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego,
- wiceprezesa Komisji Departamentu Lubelskiego,
- referendarza Rady Stanu,
- dyrektora generalny w Komisji Spraw Wewnętrznych,
- senatora - kasztelana Królestwa Polskiego.

Jego kariera polityczna skończyła się wraz z upadkiem powstania listopadowego. Koźmian osiada w Piotrowicach i oddaje się pracy poetyckiej. W tym czasie powstaje między innymi poemat „Ziemiaństwo polskie” opisujące życie wieśniaków. Dochód ze sprzedaży pierwszego wydania poeta przeznaczył dla swoich włościan.

 

Przeciwnik romantyzmu


Kajetan Koźmian był przeciwnikiem romantyzmu. Często w listach do przyjaciela Franciszka Morawskiego wyrażał swoją niechęć do tego nurtu. Uważał Mickiewicza za wichrzyciela. Przeciwny był także powstaniu listopadowemu. Natomiast entuzjastycznie odnosił się do działań Napoleona.

Zajmował się przekładem dzieł Tybullusa, Horacego, Tacyta, Owidiusza, Wergiliusza i Delille’a. Na twórczości dwóch ostatnich wzorował się przy pracy nad własnymi utworami.

W staroci rozpoczął pisanie pamiętnika, w którym opisał obyczajowość mieszkańców okolic Bychawy, zwyczaje szlachty lubelskiej oraz przemiany na Lubelszczyźnie i w kraju. Pierwsze wydanie opublikowane w 1858 roku zostało ocenzurowane przez jego syna, literata i publicystę Andrzeja Edwarda (1804-1864). Dopiero w 1972 roku ukazało się wydanie pełne z komentarzami M. Kaczmarka.

Koźmian zmarł 7 marca 1856 roku w Piotrowicach. Pochowany został na cmentarzu w Bychawce.

 

Ważniejsze dzieła


- „Różne wiersze”
- „Pisma prozą”
- „Oda na wojnę w roku 1800 ukończoną"; 
- "Oda na zawarcie pokoju w dzień publikacji onego w Lublinie 25 października 1809 r."; 
- "Oda na pożar Moskwy"; 
- "Oda na upadek Dumnego"; 
- "Oda na zawieszenie orłów cesarskich w Lublinie"; 
- "Oda żałobna na grobie Ludwika Osińskiego"
- „Ziemiaństwo polskie”
- „Stefan Czarniecki”
- „Żywot Staszica”
- „O życiu Tadeusza Kościuszki”
- „Biografia ks. Adama Czartoryskiego”
- "Kilka słów o Joachimie Lelewelu"
- „Pochwała Jana Henryka Dąbrowskiego”
- „Pamiętniki obejmujące wspomnienia od roku 1780 do roku 1815

 

Literatura


1. Borowy W., O poezji polskiej w wieku XVIII, wyd. 2. Warszawa 1978

2. Koźmian K., Ziemiaństwo polskie. Oprac. M. Kaczmarek i K. Pecold, Wrocław 1981

3. Słownik literatury polskiego oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Wrocław 1996

4. Żbikowski P., wstęp do: Koźmian K., Ziemiaństwo polskie: rękopiśmienna wersja poematu w pięciu pieśniach, Kraków 2000

 

Opracowała Katarzyna Michałowska