Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Julian Ankiewicz (1820–1903)

Julian Ankiewicz (1820–1903) – Budowniczy Miasta Warszawy, architekt Banku Polskiego. Autor kilku budynków znajdujących się w Lublinie: gmachu gimnazjum gubernialnego przy ul. Narutowicza 12 (obecnie Wydział Pedagogiki UMCS), gmachu Rządu Gubernialnego przy placu Litewskim 5 (obecnie Wydział Psychologii UMCS), gmachu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego przy Krakowskim Przedmieściu 43 (obecnie Sąd Okręgowy).

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Życiorys

Julian Ankiewicz urodził się 6 stycznia 1820 roku w Radzynówku, w ubogiej rodzinie. Ukończył szkołę elementarną oo. reformatów w Żurominie. Na początku lat czterdziestych XIX wieku osiadł w Warszawie. Praktyczną naukę zawodu architekta i budowniczego rozpoczął w 1843 roku w pracowni Adama Idźkowskiego, gdzie zapoznał się m.in. z założeniami neogotyku angielskiego. Mimo wyjazdów do Paryża, Londynu i Neapolu, które miały charakter studialny, pozostał samoukiem. W 1849 roku zdał egzamin uprawniający do wykonywania zawodu przed komisją Rady Ogólnej Budownictwa, otrzymał wówczas patent budowniczego klasy drugiej. W 1858 roku poślubił Milenę Michalinę Julię Alojzę Glotz, z którą miał jedną córkę Marię Teodorę Julię. Wraz z rodziną mieszkał w Warszawie do 1880 roku. Dalsze lata spędził w majątku ziemskim w Grzegorzewicach, a następnie w Rokotowie, gdzie zmarł w 1903 roku po długiej chorobie.

Charakterystyka twórczości

Julian Ankiewicz jest autorem kilku rozpraw z dziedziny architektury gotyckiej i neogotyckiej: O piękności w ogóle, a zwłaszcza o piękności w architekturze; O piękności w sztuce, ze szczególnym do praktyki zwrotem; O architekturze gotyckiej. Jako architekt projektował głównie wille oraz budynki użyteczności publicznej o architekturze pałacowej, utrzymanej w stylu eklektycznym. Zainteresowania neogotyckie widoczne są szczególnie w projekcie katolickiej kaplicy Instytutu Wychowania Panien w Puławach z 1861 roku.

Kalendarium

1843 – początek praktyki architektonicznej w pracowni Adama Idźkowskiego;
1849 – egzamin uprawniający do wykonywania zawodu przed komisją Rady Ogólnej Budownictwa, Ankiewicz otrzymuje patent budowniczego klasy drugiej;
1850 – projekt fabryki fortepianów Kralla i Seidlera przy ul. Marszałkowskiej (pod nr. hip. 1372) w Warszawie;
1851 – projekt willi dla Anieli z Ostrowskich Bławackiej w Alejach Ujazdowskich w Warszawie;
1853 – projekt domu na ul. Rymarskiej (pod nr. hip. 471F) w Warszawie;
1856 – projekt przebudowy kolumnady przy kościele bernardynów w Warszawie na siedzibę Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych;
1856 – wyjazdy o charakterze studialnym do Londynu, Neapolu i Paryża;
1856 – projekty domów dla kupca Moritza Braumana, kupca Pinkusa Jakuba Lothe oraz Stanisława Bogowolskiego;
1857 – projekt domu na ul. Marszałkowskiej (pod nr. hip. 1056A) w Warszawie;
1857 – projekt domu dla Karola Wilhelma Tyzlera na ul. Królewskiej w Warszawie;
1857 – budowa Gimnazjum Gubernialnego przy ul. Narutowicza 12, w Lublinie wg projektu Antoniego Sulimowskiego;
1858 – odbudowa siedziby Aleksandryjskiego Instytutu Wychowania Panien w Puławach;
1859 – projekt kamienicy przy ul. Erywańskiej (pod nr. hip. 1066Ł) w Warszawie;
1859 – projekt gmachu Rządu Gubernialnego przy placu Litewskim 5, w Lublinie;
1861 – projekt kaplicy katolickiej w Puławach;
1861 – narodziny córki architekta;
1862 – projekt zakładów hutniczych Roberta Eichlera w Warszawie;
1862 – plan sytuacyjny Ogrodu Saskiego w Warszawie, projekt bramy wjazdowej oraz szklarni;
1864 – Ankiewicz otrzymuje stanowisko Budowniczego Miasta Warszawy;
1865 – prace w sali balowej pałacu Namiestnikowskiego oraz budowa Banku Polskiego przy ul. Elektoralnej w Warszawie;
1867 – restauracja wieży kościoła pw. św. Krzyża w Warszawie;
1868 – projekt własnej willi przy ul. Instytutowej w Warszawie;
1868 – projekt willi Aleksandra Krauzego przy ul. Pięknej w Warszawie;
1868 – projekt biblioteki ordynacji Zamoyskich przy ul. Żabiej w Warszawie;
1872–1873 – projekt gmachu dyrekcji szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Siedlcach;
1874–1876 – budowa gmachu Towarzystwa Kredytowego przy Krakowskim Przedmieściu 43, w Lublinie;
1875–1880 – budowa gmachu Towarzystwa Kredytowego Miasta Warszawy.

Najważniejsze projekty i realizacje

Pracę zawodową rozpoczął jako aplikant na wydziale Przemysłu i Kunsztu w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych. Pierwszą realizacją architekta był projekt fabryki fortepianów Kralla i Seidlera przy ul. Marszałkowskiej (pod nr. hip. 1372) w Warszawie, z 1850 roku, z charakterystycznymi drewnianymi pomieszczeniami. Następne zlecenie, projektu willi dla Anieli z Ostrowskich Bławackiej przy Alejach Ujazdowskich, dostał dzięki znajomości z Aleksandrem Krauze, który był członkiem Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu oraz dyrektorem Banku Polskiego. Rozpoczął wówczas także działalność inwestycyjną, projektując i sprzedając kamienice czynszowe w Warszawie, m.in. dom na ul. Rymarskiej (pod nr. hip. 471F), Marszałkowskiej (pod nr. hip. 1056A) oraz kamienica przy ul. Erywańskiej (pod nr. hip. 1066Ł). Projekty te przyniosły mu uznanie i umocniły jego pozycję. Pozyskał wówczas także wielu inwestorów. W 1857 roku zbudował dom dla Karola Wilhelma Tyzlera na ul. Królewskiej, kupca Moritza Braumana, kupca Pinkusa Jakuba Lothe oraz Stanisława Bogowolskiego. W latach 1861–1863 przebudował kamienicę na Nowym Świecie dla Jana Chryzostoma Kijewskiego.
Julian Ankiewicz realizował również zamówienia rządowe oraz budynki użyteczności publicznej. W 1858 roku pracował w Puławach przy odbudowie siedziby Aleksandryjskiego Instytutu Wychowania Panien. Architekt zmienił wygląd elewacji, zbudował dwie wewnętrzne kaplice i klatkę schodową. W 1862 roku wykonał projekt zakładów hutniczych Roberta Eichlera w Warszawie oraz stworzył plan sytuacyjny Ogrodu Saskiego w Warszawie z projektem bramy wjazdowej oraz szklarni. W 1865 roku nadzorował prace w sali balowej pałacu Namiestnikowskiego oraz budowę Banku Polskiego przy ul. Elektoralnej w Warszawie. Dwa lata później zajął się restauracją wieży warszawskiego kościoła pw. św. Krzyża.
Wśród prac zrealizowanych w latach 1864–1875 należy wymienić rozbudowę południowej pierzei placu Zielonego, budowę kamienicy dla Ludwika Natansona oraz Kazimierza Granzowa, a także kamienic na ul. Marszałkowskiej (pod nr. hip. 1382), Elektoralnej (pod nr. hip. 776), na Krakowskim Przedmieściu dla Maksymiliana Fajansa (nieukończona), kilka willi przy Alejach Ujazdowskich, dwa domy dla bankiera Stanisława Lassera, willę dla Aleksandra Krauzego przy ul. Pięknej, przebudowę biblioteki ordynacji Zamoyskich przy pałacu Błękitnym na zlecenie hr. Tomasza Zamoyskiego, kolumnady przy kościele bernardynów na zlecenie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, pałacu w Ciechanowcu dla rodziny Starzeńskich, projekt gmachu Towarzystwa Kredytowego w Siedlcach oraz szpital dziecięcy przy ul. Aleksandria w Warszawie. W latach 1875–1880 pracował przy budowie gmachu Towarzystwa Kredytowego Miasta Warszawy.

Projekty i realizacje w Lublinie

Działalność lubelską Ankiewicza rozpoczyna wzniesienie budynku gimnazjum gubernialnego przy ul. Narutowicza 12, w 1857 roku według projektu Antoniego Sulimowskiego. Piętrowy budynek został funkcjonalnie dopasowany do potrzeb szkoły. Miał wysokie i widne sale, kilka pracowni naukowych, szerokie korytarze. Kolejny projekt architekta to gmach Rządu Gubernialnego przy placu Litewskim 5, z 1859 roku. Neoklasycystyczny budynek został połączony galerią z pałacem Radziwiłłowskim, miał 11 izb mieszkalnych, murowaną drwalnię, widne miejsca pracy, 44 pokoje, w sieni zastosowano łuki spłaszczone i cyrklaste. Ostatnim znanym i datowanym projektem Ankiewicza dla Lublina jest gmach Towarzystwa Kredytowego przy Krakowskim Przedmieściu 43, wzniesiony w latach 1874–1976. Eklektyczny, dwukondygnacyjny budynek na planie prostokąta, z nieznacznym ryzalitem umieszczonym na osi frontu, ozdobiony attyką z przedstawieniem rzeźbiarskim. Fasadę gmachu cechuje boniowanie oraz okna z trójkątnymi przyczółkami na konsolkach. Prawdopodobnie architekt jest również autorem projektu restauracji Wieży Trynitarskiej w II poł. XIX wieku.

 

Opracowała Katarzyna Puczyńska

 

Literatura

Ankiewicz J., O architekturze gotyckiej, „Biblioteka Warszawska”, t. 4, 1849, s. 39.
Ankiewicz J., Kaplica katolicka w Puławach, „Dziennik Politechniczny” 1861, s. 84–85.
Ankiewicz J., O piękności w ogóle, a zwłaszcza o piękności w architekturze, „Przegląd Naukowy” 1845, s. 553–571, 583–613.
Ankiewicz J., O piękności w sztuce, ze szczególnym do praktyki zwrotem, 1847.
Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, sygn. 4699, Zespół badań historycznych ekspertyz i doradztwa konserwatorskiego, Dawne Towarzystwo Kredytowe Ziemskie, obecnie Sąd Wojewódzki przy ul. Krakowskie Przedmieście 43 w Lublinie, opr. mgr J. Teodorowicz-Czerepińska, Lublin 1993.
Archiwum Budowlane miasta Warszawy, AAD, Akta KRSWD nr 16193.
Gawarecki H., Gawdzik C., Ulicami Lublina, Lublin 1976, s. 108, 119.
Gawarecki H., Lublin i okolice: przewodnik, Warszawa 1980, s. 112, 117, 119.
Kowalczyk I., Lublin. Przewodnik turystyczny, nr 2, Lublin 2001, s. 59.
Łoza S., Ankiewicz Julian, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 1, Kraków 1935, s. 114–115.
Łoza S., Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954, s. 13.
Łoza S., Słownik Architektów i Budowniczych w Polsce oraz cudzoziemców w Polsce pracujących, Warszawa 1917.
Szustakiewicz I., Architekt Julian Ankiewicz (1820–1903) – nowe fakty z biografii i i ogólna ocena twórczości, [w:] „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. 55: 2010, z. 3, s. 26–36.
Żywicki J., Urzędnicy: Architekci, Budowniczowie, Inżynierowie cywilni... Ludzie architektury i budownictwa w województwie lubelskim oraz guberni lubelskiej w Królestwie Polskim w latach 1815–1915, Lublin 2010, s. 80, 173, 192, 208, 210, 241, 321, 365, 369, 482, 521.
Żywicki J., Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie, Lublin 1998.

Powiązane wydarzenia

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe