Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Józef Czechowicz „Kamień” (1927)

Tomik Kamień wydany w lipcu 1927 roku w Lublinie nakładem Biblioteki Reflektora był książkowym debiutem Czechowicza. Zapowiedź jego wydania ukazała się 21 lipca 1927 roku w „Literaturze i Nauce”, dodatku do „Ziemi Lubelskiej”:


Kamień Józefa Czechowicza.
W dniach najbliższych ukaże się na półkach księgarskich dawno zapowiedziany zeszyt wierszy Józefa Czechowicza, poety z grupy „Reflektora”, pod tytułem Kamień. Książka niewątpliwie będzie sensacją literacką sezonu. Dla zapoznania czytelników z genreem oryginalnego poety podajemy poniżej następujący wiersz”1.

 

Dzięki tej notatce wiemy, że Kamień ukazał się w ostatnich dniach lipca 1927 roku. O genezie powstania tomiku dowiadujemy się z autobiograficznej noty poety przeznaczonej do Antologii współczesnych poetów lubelskich: „«odkrywa» go [Czechowicza] w roku 1925 znany krytyk Czesław Bobrowski, który też zachęcił go do wydania pierwszego zbiorku poezyj. Zbiorek ten p.t. Kamień ukazał się w roku 1927 jako jeden z zeszytów Biblioteki Reflektora. Następstwem tej publikacji stało się oficjalne wejście Czechowicza do literatury przy akompaniamencie pochwalnych recenzji”2


 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Historia powstania tomiku „Kamień”

Pierwotnie przygotowywany przez Czechowicza jeszcze w 1926 roku debiutancki tomik wierszy miał nazywać się Pierwszy pryzmat. Tomik pozostał jednak w sferze nigdy nie zrealizowanych planów.

Czytaj więcej >>> o tomiku Józefa Czechowicza Pierwszy pryzmat

W maju 1927 roku Czechowicz sporządził odręczną makietę tomiku, nad którym wtedy pracował i nazywał go Dni chłopca. W okresie między majem a lipcem 1927 roku poeta zdecydował się na zmianę tego tytułu na Kamień

Czytaj więcej >>> o tomiku Józefa Czechowicza Dni Chłopca

Wybór tytułu tomiku

Konrad Bielski: „W końcu książka była gotowa i w lipcu 1927 ukazała się na półkach księgarskich. Tytuł nosiła Kamień. Tak ją ochrzcił autor. [...] Pytałem Józia, dlaczego ma być taki – odpowiedział krótko, że tak jest najlepiej. Wynikało z tego, że decyzja powstała od razu i w sposób stanowczy [...]. Tytuł wybrał Czechowicz [...]. Na temat tego tytułu wiele było rozważań i dyskusji. Mnie na przykład nie zachwycał ten Kamień i nie bardzo rozumiałem jego genezę i uzasadnienie. Czechowicz nie chciał, czy też nie umiał tego wytłumaczyć. Powiedział, że tak jest najlepiej i tak musi być. I pewno miał rację”3.

I jeszcze jedna ciekawostka dotycząca tytułu tego tomiku.
Konrad Bielski: „Dowiedziałem się niedawno, że znakomity poeta Osip Mandelsztam debiutował w roku 1913 tomem poezji zatytułowanym Kamień [...]. Wobec tego pozostaje ciekawe zjawisko, że dwaj wybitni poeci, tak oddaleni w czasie i przestrzeni, wybierają ten sam tytuł dla pierwszej swej poetyckiej książki i to tytuł na wskroś oryginalny. Na pewno każdy z nich wtedy myślał, że nazywa rzecz jedynym, niepowtarzalnym imieniem”4.

Przygotowania do druku (lipiec 1927)

Czechowicz bardzo starannie przygotował pod względem edytorskim swój debiutancki tomik. Osobiście decydował o wyglądzie okładki, układzie wierszy, kroju użytej do druku czcionki, a także o wyborze papieru.


Dodajmy, że debiutancki tomik poezji Czechowicza drukowany był (zapewne na kredyt) w drukarni Sztuka przy ulicy Kościuszki 8, której właścicielem był Franciszek Głowiński. Okazuje się, że poeta miał kłopoty z uregulowaniem zapłaty – wspomina o tym w liście (2 września 1929 roku) do Gralewskiego: „Co słychać u Franka? Jestem wobec niego oszustem, bo nie mogę mu zapłacić za Kamień5

 

Oceny

Pierwsza recenzja Kamienia ukazała się 13 listopada 1927 roku w „Literaturze i Nauce” dodatku do „Ziemi Lubelskiej”. Był to tekst pod tytułem O przecinku i poezji… napisany w Londynie, w październiku 1927 roku przez Juliana Krzyżanowskiego.


Konrad Bielski: „Pomimo [...] małego nakładu i braku jakiejkolwiek reklamy – Kamień Czechowicza stał się wydarzeniem literackim. Nawet krytyka stołeczna go zauważyła i nazwisko Czechowicza stało się głośne. Pierwszy krok na drodze do sławy został zrobiony”6.

Kazimierz Andrzej Jaworski: „[...] wydany w roku 1927 w Bibliotece Reflektora Kamień (uderzająca oryginalnością publikacja i duży format, zwykły papier pakowy, brak interpunkcji), zawierający trzynaście wierszy, zwrócił na autora powszechną uwagę: tak świeży, nowatorski i samoswój ukazał się w nich poeta. To tutaj znalazł się jeden z piękniejszych liryków Czechowicza – Na wsi7

Humorystyczną historię związaną z tomikiem Czechowicza opowiedział Jerzy Zagórski: „Miłosz kiedyś przyniósł tom Czechowicza Kamień mówiąc, że jego sympatia ten tomik wręczyła mu na imieniny. To najlepiej miało o niej świadczyć. Skoro taki tomik dała, to ją nobilitowało w naszej opinii”8.

Drugie wydanie tomiku

Czechowicz planował drugie wydanie Kamienia, niestety nic z tego nie wyszło. W liście wysłanym 10 czerwca 1933 roku z Lublina do Kazimierza Andrzeja Jaworskiego napisał: „Jesienią też wyjdzie drugie wydanie mego pod firmą Związku”9.

Opis tomiku „Kamień”

Treść strony tytułowej:


Józef Czechowicz Kamień
Biblioteka Reflektora Lublin 1927


Zawartość

Inwokacja
Na wsi
Kołysanki
Pędem
Śmierć
Odpowiedź
Koniec Rewolucji
Knajpa
O niebie
Więzień Miłości
Front
Brzeg bez Nadziei

 

 

 

 

 

Informacje dodatkowe (z zachowaniem oryginalnej pisowni i układu tekstu):
Nakładem Biblioteki Reflektora tłoczono w Lublinie
W drukarni Sztuka Składali Józef Banasiuk i Jan Janiszewski Odbijał Stanisław Ball
Łamał Aleksander Krzyżanowski Druk ukończono w Lipcu Tysiąc Dziewięćset Dwudziestego Siódmego Roku
 

Odbito 500 Egzemplarzy Numerowanych
Oraz 25 Na Papierze Mirkowskim
Czerpanym z Podpisem Autora

 

 

 

>>> zobacz reprint tomiku "Kamień" opublikowany w 2007 roku
przez Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN"

 

 

 

 

Opracował: Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja: Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

Przypisy

1 „Ziemia Lubelska”, nr 198 z  21 lipca 1927 roku, dodatek „Literatura i Nauka”, s. 3.
2 Rękopis noty biograficznej Czechowicza (ks. Ludwik Zalewski, Materiały do „Antologii współczesnych poetów lubelskich”), Zbiory WBP im. Hieronima Łopacińskiego, rkps 2156, k. 273.
3 K. Bielski, Most nad czasem, Lublin 1963, s. 196.
4 K. Bielski, Z moich wspomnień, [ w:] Spotkania z Czechowiczem. Wspomnienia i szkice, oprac. S. Pollak, Lublin 1971, s. 109.

5 List do Wacława Gralewskiego, [w:] J. Czechowicz, Listy, oprac. T. Kłak, Lublin 1977, s. 104.
6 K. Bielski,  Most nad czasem, Lublin 1963, s. 196.
7 K.A. Jaworski, Józef Czechowicz, [w:] Spotkania z Czechowiczem. Wspomnienia i szkice, oprac. S. Pollak, Lublin 1971, s. 114.
8 Rozmowa z Jerzym Zagórskim, [w:] J. Zięba, Rozmowy o Józefie Czechowiczu, Lublin 2006, s. 56.

9 List do Kazimierza A. Jaworskiego, [w:] J. Czechowicz, Listy, oprac. T. Kłak, Lublin 1977, s. 223.