Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Jan Stompf (1790–1836)

Jan Stompf (1790–1836) – architekt lubelski, reprezentant dzięwiętnastowiecznego neogotyku. W Lublinie m.in. przebudował zamek na więzienie oraz przebudował pałac Lubomirskich na gmach Komisji Województwa Lubelskiego.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Życiorys

Urodził się w 1790 roku. Pierwsze lata życia architekta są nieznane, nie wiadomo też gdzie Stompf zdobył wykształcenie. Pierwsze wzmianki pochodzą z lat 1822–1823. Stompf zajmował wówczas stanowisko inżyniera naczelnego w Dyrekcji Generalnej Dróg i Mostów w Warszawie. W grudniu 1822 roku został wysłany do Lublina z polecenia generała Zajączka, namiestnika królewskiego. Podczas czterech lat działalności lubelskiej uczestniczył w wielu przebudowach jako nieformalny zwierzchnik Jakuba Hempla, asesora budownictwa. Następnie w 1824 roku dostał awans na inspektora generalnego. W 1826 roku pracował w Korpusie Królewskim Inżynierii Dróg i Mostów w Warszawie. Kolejna informacja o życiu Jana Stompfa pochodzi z 1832 roku, gdy został majorem Cesarskiego Korpusu Inżynierów Komunikacji w Dyrekcji Komunikacji Lądowych i Wodnych przy ulicy Nowy Świat 12/69 w Warszawie. Był żonaty z Domicellą z Palkiewiczów, zmarłą w 1835 roku. Pięć miesięcy później, w 1836 roku, zmarł Jan Stompf. Pochowano go w Warszawie, na nieistniejącym obecnie cmentarzu.

Charakterystyka twórczości

Architektura Jana Stompfa wpisuje się w nurt architektury neogotyckiej, występujący w Polsce od początku XIX wieku. Wykorzystuje on gotyckie elementy, jak blanki, ostre łuki i wąskie okna, łącząc je z elementami klasycznymi, jak boniowanie czy podłużny rzut bryły.

Kalendarium

1822 – projekt przebudowy pałacu Lubomirskich w Lublinie na gmach Komisji Województwa Lubelskiego;
1823–1826 – przebudowa Zamku Lubelskiego na więzienie;
1825–1826 – projekt przebudowy ogrodzenia przy kościele i ogrodzie misjonarzy w Lublinie.

Projekty i realizacje w Lublinie

Jan Stompf pracował w Lublinie z polecenia Dyrekcji Generalnej Dróg i Mostów. Początkowo wykonał plany przebudowy dróg wjazdowych od strony wsi Piaski i Tatary oraz nadzorował budowę murowanego mostu na Bystrzycy. W 1822 roku pracował przy przebudowie pałacu Lubomirskich na gmach Komisji Województwa Lubelskiego na placu Litewskim, z inicjatywy gen. Zajączka, namiestnika Królestwa Polskiego. Według planu Stompfa pałac m.in. podwyższono o jedno piętro oraz uregulowano skwer przed budynkiem. W latach 1825–1826 przebudował ogrodzenie przy kościele i ogrodzie misjonarzy, nadając mu neogotyckie cechy (obecne Metropolitalne Seminarium Duchowne przy ulicy Prymasa Wyszyńskiego 6). Następna realizacja lubelska to przebudowa Zamku Lubelskiego na więzienie prowadzona w latach 1823–1826, przy współpracy Jakuba Hempla, budowniczego województwa lubelskiego. Główna część budowli została wzniesiona w stylu neogotyckim. Dodatkowo wydłużono bryłę i zastosowano boniowanie, co wzbogaciło zamek o cechy neoklasyczne. Skrzydło południowe zostało podzielone ostrołukowymi, wąskimi oknami. W ryzalicie elewacji zachodniej ulokowano bramę sklepioną ostrym łukiem i ujętą wieżyczkami. Elewację południową i zachodnią wieńczyła attyka, wysoka, blankowana, z otworami strzelniczymi i arkadowymi podziałami. Frontową część zaakcentowano wysuniętym do przodu ryzalitem, zwieńczonym grzebieniem z zachodzących na siebie kolistych ćwiartek. Podczas tych prac odremontowano także wieżę, która wraz z kościołem została przyłączona do gmachu więzienia. Wieżę zwieńczono płaskim dachem z neogotyckimi blankami, kościół zamieniono zaś na kaplicę więzienną, tynkiem zakryto cenne malowidła.

 

Opracowała Katarzyna Puczyńska
Uzupełnienia: Joanna Zętar

Literatura

Buczkowa I., Zamek w Lublinie, Lublin 1983.
Gawarecki H., Gawdzik C., Ulicami Lublina, Lublin 1976.
Gawarecki H., Lublin i okolice: przewodnik, Warszawa 1980.
Jaroszewski T.S., Joachim i Jakub Hemplowie, [w:] „Biuletyn Historii Sztuki” 1955, XVII, nr 3.
Kowalczyk I., Lublin. Przewodnik turystyczny, nr 1, Lublin 2001.
Kurzątkowski M., Materiały do lubelskiej działalności Jana Stompfa, „Studia i Materiały Lubelskie”, t. VI, Lublin 1972.
Miłobędzki A., Zamek i Więzienie, [w:] Romantyzm. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki – Warszawa, listopad 1963, Warszawa 1967.
Miłobędzki A., Zarys dziejów architektury w Polsce, Warszawa 1968.
Tomicka W., Zamek lubelski w XIX w., „Ochrona Zabytków” 1954, VII, nr 3.
Żywicki J., Urzędnicy: Architekci, Budowniczowie, Inżynierowie cywilni... Ludzie architektury i budownictwa w województwie lubelskim oraz guberni lubelskiej w Królestwie Polskim w latach 1815–1915, Lublin 2010.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe