Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Jakub Cynberg

(24.04.1864, Wilno – 28.06.1939, Lublin)
lekarz internista, dyrektor Szpitala Żydowskiego, bibliotekarz Biblioteki Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego, działacz społeczny i kulturalny Lublina.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Początki pobytu w LublinieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W latach 80. XIX w. Jankiel Cynberg odbywał swoje praktyki lekarskie w Lublinie. Dyplom lekarski uzyskał w 1892 r. W wykazie ewidencji zapisano, że mieszkał w kamienicy nr 19 przy Rynku. Był działaczem społecznym, angażował się w działanie na rzecz ubogich, dzięki czemu zaskarbił sobie szacunek zarówno ze strony Żydów jak i Polaków. Był gorącym zwolennikiem współdziałania  narodu polskiego i żydowskiego na płaszczyźnie społecznej, kulturalnej. Zabiegał także o równe prawa obywatelskie dla Polaków i Żydów. Rozczarowany możliwością realizacji prawnego, kulturowego, gospodarczego i oświatowego równouprawnienia, związał się z syjonistami, popierając ich dążenia osiedlenia się w Erec Izrael.

Działalność w ramach Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego (LTL)Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Jakub Cynberg należał  do Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego od 1895 r. W latach 1896-98 sprawował w nim funkcję bibliotekarza-opiekuna medycznego księgozbioru. W tym czasie sporządził na nowo i uzupełnił już istniejące bibliografie katalogów wykonane wcześniej przez swoich poprzedników: A. Jaworskiego oraz K. Jaczewskiego. Opracowanie liczyło 944 pozycje, a wydane zostało w Lublinie przez LTL w 1926 r. pod tytułem: Dopełnienie II. Katalog Biblioteki Towarzystwa Lekarzy Lubelskich.

 Odezwa w spawie zbierania datków na szpital  żydowski

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

W 1901 r. Cynberg był jednym z członków Komisji przygotowującej Dział Higieniczny Wystawy Rolniczo-Przemysłowej zorganizowanej przez LTL w Lublinie. W 1916 r., gdy w Lublinie  wybuchła kolejna epidemia, Cynberg pracował na rzecz najbardziej zagrożonych w ramach powołanej przez LTL Komisji do walki z chorobą. Od października 1923 r. Cynberg był członkiem Pracowni Anatomopatologicznej, którą powołała do istnienia Komisja LTL jako pierwszą tego typu placówkę w Lublinie.

Przynależność do innych organizacjiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Cynberg był zrzeszony również w organizacjach dobroczynnych. W 1909 r. założono w Lublinie Towarzystwo Popierania Biednych Uczących się Dzieci Żydowskich, którego celem było wspieranie kształcenia, zdobywania zawodu oraz asymilacji dzieci. Wśród założycieli tego towarzystwa byli m. in.: Marek Arnsztajn, Michał Zajdenman, Łucja Salomonowicz i Lea Mendelkernowa1. Cynberg działał w jego radzie razem z innymi lekarzami: Arnsztajnem, Zajdenmanem, a także mecenasostwem Warman, Jakubem Kipmanem i innymi2. Był przewodniczącym towarzystwa w latach 1925, 1926, 1931, 1933-37. 

Ponadto Jakub Cynberg należał wspólnie z Markiem Arnsztajnem oraz Mojżeszem (Mieczysławem) Zajdenmanem do powołanego w 1914 r. oddziału zajmującego się pomocą lubelskim Żydom poszkodowanym w wyniku działań wojennych. Oddział ten wchodził w skład Lubelskiego Obywatelskiego Komitetu Gubernialnego, a wspólna praca miała świadczyć o jedności wszystkich lublinian w chwili zagrożenia. Współpraca pomiędzy chrześcijanami i żydami nie trwała jednak długo i utworzono dwie odrębne sekcje. Jakub Cynberg działał wówczas w zarządzie żydowskiej komisji obok m. in.: Bolesława Warmana i Henocha Rechtszafta. W niedługim czasie Komitet Pomocy przeszedł pod władzę Gminy Żydowskiej, która od stycznia 1915 r. powołała Żydowski Komitet Ratunkowy, gdzie Cynberg ponownie znalazł się w zarządzie, aktywnie działając na rzecz poszkodowanych.

Polityk - syjonistaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Cynberg był właścicielem kamienicy przy ul. Kowalskiej 14, w której spotykali się zwolennicy syjonizmu, zgrupowani w kółku Hibat Syjon („Miłość Syjonu”). Początkowo (koniec XIX w.) ojciec Jakuba, Dawid założył w kamienicy bożnicę. Gdy właścicielem kamienicy był Dawid Cynberg, powstała tam pierwsza mała szkółka, w której adepci mogli zaznajomić się w programem opracowanym przez Teodora Herzla oraz jego zwolenników, a także uczyć się języka hebrajskiego. Wśród założycieli szkoły był m.in. Szlomo Baruch Nissenbaum3.

W 1916 r. doktor, w uznaniu swoich lekarskich i społecznych zasług, został wybrany do Rady Miejskiej m. Lublina w tzw. trzeciej kurii.W tym samym roku we wrześniu odbył się w Lublinie zjazd rabinów z terenów objętych okupacją austro-węgierską. Jakub Cynberg znalazł się wśród tzw. reprezentantów Gminy Lubelskiej, którzy mogli zabierać głos w dyskusji. Wśród nich byli także: Mojżesz Zajdenman, Bolesław Warman, Leon Szper, Mojżesz Erlich, Szloma Eiger i Azriel-Majer Eiger.

Lekarz naczelny Szpitala ŻydowskiegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Od 16. 06. 1898 r. Jakub Cynberg był etatowym lekarzem ordynującym Szpitala Żydowskiego – jego roczna pensja wynosiła 600 rubli. Pracował na tym stanowisku prawie do końca życia. Jego przyjaciółmi i współpracownikami byli: pozaetatowy ordynujący Hersz Tanenbaum (zatrudniony od 2. 07. 1903 r.) i Jan Ignacy Modrzewski (zatrudniony od 7.09. 1900 r.).

Lekarz Cynberg był znany zarówno w żydowskiej, jak i w chrześcijańskiej dzielnicy Lublina. Jako dyrektor szpitala niejednokrotnie negocjował z władzami miejskimi Lublina należne prawa dla swojej placówki. Warto przywołać dwa takie wydarzenia. W czasie I wojny światowej ze szpitala żydowskiego uczyniono szpital polowy. Doprowadziło to do licznych zniszczeń pomieszczeń i aparatury. Zachowane w Archiwum Państwowym w Lublinie dokumenty (niestety dostępnych jest tylko kilka protokołów dokumentujących przebieg zdarzeń) wskazują na nieugiętą postawę Cynberga, walczącego o godne warunki dla przebywających w szpitalu chorych.

Kilkanaście lat po tym wydarzeniu szpital dotknął jeden z najcięższych kryzysów finansowych. Na przełomie 1931/32 roku katastrofa była tak olbrzymia, że groziła zamknięciem szpitala. Na taki stan rzeczy nałożyło się kilka przyczyn, spośród których najważniejszymi były ograniczenia nałożone przez Magistrat Lubelski: pacjent mógł przebywać w szpitalu tylko dwa tygodnie, kobiety mogły rodzić w domu, jeśli nie było żadnego zagrożenia dla dziecka, a pacjentów żydowskich zaczęto kierować do szpitala Jana Bożego. Ta ostatnia sprawa nabrała rozgłosu szczególnie po publikacjach w „Lubliner Tugblat” i „Lubliner Unzer Express”. Artykuły o bardzo ostrej wymowie tłumaczone były na język polski i przesyłane do władz Magistratu.

Szpital przetrwał ten okres w głównej mierze dzięki stanowczości Cynberga, dr. Mandelbauma i dr. Prussaka. Swoje prośby kierowali nie tylko do Magistratu, lecz i do Gminy Żydowskiej. W Archiwum Państwowym w Lublinie zachowała się relacja z burzliwych obrad. Uczestniczyli w niej: Majer Szpiro - rabin m. Lublina, Szloma Eiger - „rebe” lubelski, adw. Lewinson i adw. Marek Alten, dr Cynberg, dr Prusak, dr Herszenhorn, Icchok Kacelenborgen, Halbersztadt - viceprezes Gminy Żydowskiej, Jakub Nisenbaum - przedstawiciel „Lubliner Tugblat”. Obradom przewodniczył rabin Szpiro. Cynberg nakreślił fatalny stan finansowy szpitala. Sprawozdawcę jednak najbardziej poruszyło pierwsze publiczne wystąpienie rebe Eigera:

Charakterystyczne, że również p. Eiger „rebe” lubelski uważa, że dłużej siedzieć z założonemi rękoma nie wolno. Delegacja ludności żydowskiej udać się musi do Magistratu i przedłożyć odpowiedni memorjał. „Rebe” prawda wątpi w skuteczność interwencji w Magistracie, gdzie p. Komisarz jest tylko urzędnikiem do wykonywania poleceń. Trzeba będzie potem udać się do p. Wojewody i wyżej jeszcze, do władz centralnych i do Sejmu4.

Sprawa zakończyła się pomyślnie. Szpital uzyskał pożyczkę finansową od Magistratu, którą miała następnie spłacić Gmina Żydowska. Pomogły w tym datki od społeczności żydowskiej i zmiany w zapisach budżetowych Gminy Żydowskiej. Cynberg okazał się świetnym lekarzem i menadżerem.

Jakub Cynberg zmarł w czerwcu 1939 r.

 
Opracowała Monika Szabłowska-Zaremba

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1 Gładysz I., Życie kulturalne Żydów w Lublinie w latach 1918- 1939 [w:] Radzik T. (red.), Żydzi w Lublinie. Materiały do dziejów społeczności żydowskiej Lublina, t. 1, Lublin1995, s. 211-212.
2 Zieliński K., W cieniu synagogi, Lublin 1998, s. 113.
3 Kuwałek R., Organizacja Ogólnych Syjonistów w Lublinie wlatach 1918-1939 [w:]  Radzik T.(red.) Żydzi w Lublinie. Materiały do dziejówspołeczności żydowskiej Lublina, t. 2, Lublin 1998,  s. 308-309; Zieliński K., Żydzi Lubelszczyzny 1914-1918.
4 Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta m. Lublina1919-1939, Wydział Opieki Społecznej sygn. 2756.
 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Gładysz I., Życie kulturalne Żydów w Lublinie w latach1918- 1939 [w:] Radzik T. (red.) Żydzi w Lublinie. Materiały do dziejów społeczności żydowskiej Lublina, t. 1, Lublin1995, s. 201-213.
Jasińska Z., Cynberg Jakub [w:] Słownik biograficzny pracowników książki polskiej, Warszawa - Łódź 1972, s. 134.
Kowalczyk S., Lubelskie Towarzystwo Lekarskie 1874-1951, Warszawa - Łódź 1987, s. 55, 78, 91-92.
Kuwałek R., Organizacja Ogólnych Syjonistów w Lublinie wlatach 1918-1939 [w:] Radzik T. (red.) Żydziw Lublinie. Materiały do dziejów społeczności żydowskiej Lublina, t. 2, Lublin 1998.
Zieliński K., W cieniu synagogi. Obraz życia kulturalnegospołeczności żydowskiej Lublina w latach okupacji austro-węgierskiej,Lublin 1998.
Zieliński K., Żydzi Lubelszczyzny 1914-1918, Lublin1999.
Wajs K., Wajs S., Fakty i wydarzenia z życia lubelskich Żydów, Lublin 1997.

Zdjęcia

Słowa kluczowe