Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ignacy Kędzierski (1877–1968)

Ignacy Kędzierski – architekt, urbanista. W latach 30. XX wieku wykonał plan regulacyjny miasta Lublina. Zaprojektował gmach Bobolanum (1922–1923), gmach Izby Skarbowej przy ul. Spokojnej 4 (1923–1925), Szkołę Powszechną na Czwartku (1924), oraz odbudowę ratusza (1947–1953).

Perspektywa zabudowania placu na łąkach Tatary w Lublinie. Szkic perspektywiczny
Ignacy Kędzierski, Perspektywa zabudowania placu na łąkach Tatary w Lublinie

Spis treści

[RozwińZwiń]

Życiorys

Ignacy Kędzierski urodził się 30 stycznia 1877 roku w Dynowie, jako syn szewca Michała i Katarzyny z Wyszatyckich. Uczył się w gimnazjum w Przemyślu. W latach 1895–1901 studiował na Wydziale Budownictwa Lądowego w Szkole Politechnicznej we Lwowie. W czasie studiów, 1 października 1899 roku, objął funkcję asystenta katedry rysunków odręcznych i modelowania. Otrzymał także II nagrodę za projekt na dom dla handlu i przemysłu w konkursie Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie. Naukę zakończył ze stypendium inż. Abakanowicza i Reklewskiego. Wyjechał do Paryża na wystawę światową, zwiedził także m.in. Amiens, Zurich, Strasburg i Monachium. W 1901 roku został mianowany asystentem katedry architektury Politechniki we Lwowie. Pracował również w pracowni prof. Edgara Kovatsa oraz dla Centralnej Komisji Namiestnictwa we Lwowie jako adiunkt budownictwa. W 1907 roku został mianowany inżynierem IX klasy i podjął pracę w Zwierzchnim Kierownictwie Budowy Sądów we Lwowie. W tym samym roku otrzymał I nagrodę za projekt domu polskiego i bursy Towarzystwa Szkoły Ludowej w Tarnopolu.

W październiku 1908 roku rozpoczął praktykę prywatną u inż. A. Opolskiego. Rok później otrzymał uprawnienia architekta cywilnego. Obaj architekci założyli wówczas Biuro Architektoniczne i Przedsiębiorstwo Budowlane I. Kędzierski i A. Opolski. Ich projekty otrzymywały liczne nagrody i wyróżnienia, m.in. II nagrodę za dom Bromilskich oraz I nagrodę za Bank Związkowy we Lwowie. Kędzierski wykładał także rysunek i naukę form architektonicznych na Politechnice Lwowskiej. W 1909 roku został członkiem Izby Inżynierskiej Cywilnych Inżynierów, Architektów i Geometrów dla Galicji, Lodomerii i Wielkiego Księstwa Krakowskiego. Mianowano go również znawcą sądowym dla spraw w zakresie architektury w Sądzie Krajowym we Lwowie. W latach 1914–1916 pracował na terenie Lwowa i Kobierzyna, a przez kolejne cztery lata w Krakowie, m.in. w Ministerstwie Przemysłu i Handlu w Sekcji Odbudowy w Oddziale Małopolskim.

W 1920 roku przeniósł się do Lublina, gdzie 7 października został mianowany architektem miejskim, a następnie kierownikiem Wydziału Budowlanego Zarządu Miasta. W 1928 roku został członkiem Towarzystwa Urbanistów Polskich oraz Koła Architektów w Lublinie, a następnie Lubelskiego Oddziału SARP. W okresie okupacji hitlerowskiej pracował w Inspekcji Budowlanej, a następnie w Miejskim Urzędzie Planowania Przestrzennego. W 1950 roku został mianowany na stanowisko starszego radcy w Wydziale Budownictwa WRN. Pełnił także funkcję architekta-urbanisty w Miastoprojekcie. Za swoją działalność otrzymał Złoty Krzyż Zasługi, Medal X-lecia, dyplom Prezydium WRN, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, nagrodę miasta Lublina oraz nagrodę zespołową I stopnia Komitetu do spraw Urbanistyki i Architektury za opracowanie planu ogólnego miasta Lublina. W 1958 roku przeszedł na emeryturę i poświęcił się twórczości malarskiej, wykonując akwarelą pejzaże Lublina i Dynowa. Zmarł w 1968 roku. Pochowano go na cmentarzu przy ulicy Lipowej w Lublinie.

Charakterystyka twórczości

Ignacy Kędzierski był architektem działającym głównie w Lublinie. Jego projekty budowli oraz renowacji utrzymane są w stylu klasycyzującym. Jako urbanista widział ogromną potrzebę w odbudowie i funkcjonalnym rozplanowaniu miasta Lublina. Swoje poglądy zawarł w artykule Jak będzie wyglądał przyszły Wielki Lublin: wyjątki z Konkursu na Szkic Regulacyjny miasta Lublina, jaki ukazał się w 1925 roku w Przeglądzie Lubelsko-Kresowym Architekt zakładał konieczność polepszenia warunków życia mieszkańców miasta, poprzez wyznaczenie większej ilości terenów zielonych oraz poprawę warunków sanitarnych. Chciał także wprowadzić nowoczesne rozwiązania dróg, wodociągów, kanalizacji, elektrowni oraz transportu i połączeń komunikacyjnych. Mimo wielu zmian dostrzegał konieczność renowacji i zachowania starej zabudowy i zharmonizowania jej z nowo powstałymi obiektami.

Kalendarium

1906 – projekt domu księży i kamienicy czynszowej dla Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Kapłanów Obrządku Łacińskiego we Lwowie;
1908 – projekt ratusza miejskiego we Lwowie;
1922–1923 – projekt i budowa gmachu Bobolanum, studium misyjnego jezuitów przy Alejach Racławickich w Lublinie (późniejszy szpital wojskowy);
1923–1925 – projekt budynku Izby Skarbowej przy u. Spokojnej 4 w Lublinie;
1924 – projekt szkoły powszechnej na Czwartku w Lublinie (Biskupiak);
1925 – Ignacy Kędzierski pełni funkcję przewodniczącego sekcji technicznej przy budowie Domu Żołnierza przy ul. Żwirki i Wigury 6 w Lublinie;
1928 – projekt średniej szkoły zawodowej żeńskiej przy ulicy Spokojnej w Lublinie; 
1947–1953 – projekt odbudowy ratusza w Lublinie;
1948–1949 – projekt odbudowy kamienic przy Rynku 16 i 17, przy współpracy z Henrykiem Gawareckim.

Najważniejsze projekty i realizacje

Jednym z pierwszych projektów Ignacego Kędzierskiego jest projekt domu księży i kamienicy czynszowej z 1906 roku wykonany dla Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Kapłanów Obrządku Łacińskiego we Lwowie. Wśród wielu konkursowych projektów architekta warto także zwrócić uwagę na projekt ratusza miejskiego we Lwowie z 1908 roku, który zyskał I nagrodę, a miasto odkupiło go za dużą wówczas sumę 1000 koron. Podczas działalności biura Kędzierskiego i Opolskiego powstały we Lwowie projekty trzech domów mieszkalnych i szkoły im. św. Józefa oraz projekt Domu Stowarzyszeń Katolickich (bliżej nieokreślone). W latach 1923–1926 architekt zaprojektował i wybudował Gimnazjum im. Czartoryskich w Puławach, a w latach 1924–1927 kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Dzwoli, z fundacji ordynata Maurycego Zamoyskiego. Jest to murowana, trójnawowa świątynia z transeptem i z jednowieżową fasadą. Ignacy Kędzierski prawdopodobnie zaprojektował również willę K. Sopockiego w Kazimierzu Dolnym (bliżej nieokreślona).

Najważniejsze projekty i realizacje w Lublinie

Pierwszym projektem Ignacego Kędzierskiego dla Lublina był gmach Bobolanum – studium misyjnego jezuitów przy Alejach Racławickich (1922–1923, późniejszy szpital wojskowy), we współpracy z inż. Piotrem Plichtarskim. Budynek miał trzy piętra i składał się z budynku głównego i dwóch skrzydeł bocznych. W głównym gmachu znajdował się m.in. refektarz ze stropem dekorowanym sztukaterią, biblioteka i dwie kaplice. Prawe skrzydło mieściło pokoje dla profesorów i kleryków, a w lewym miał powstać kościół pw. Serca Jezusowego i Andrzeja Boboli.

W latach 1923–1925 Ignacy Kędzierski zaprojektował i wybudował budynek Izby Skarbowej przy ul. Spokojnej 4 (budynek rozbudowano w latach 1956–1958 według projektu architekta Stanisława Czaczyńskiego). Następnie w 1925 roku pełnił funkcję przewodniczącego sekcji technicznej przy budowie Domu Żołnierza przy ul. Żwirki i Wigury 6. 

Ignacy Kędzierski zaprojektował w Lublinie także dwie szkoły: średnią szkołę zawodową żeńską przy ulicy Spokojnej (1928) oraz szkołę powszechną na Czwartku tzw. Biskupiak (1924).

Z lat 30. XX wieku pochodzi plan regulacyjny miasta Lublina. Architekt m.in. rozplanował przebieg Alei Zygmuntowskich i alei Piłsudskiego oraz zmodernizował ulice Weteranów, Głowackiego i Skłodowskiej. W latach 1930–1939 nadzorował budowę kościoła pw. św. Michała Archanioła na Bronowicach, wzniesionego według projektu Oskara Sosnowskiego. Ignacy Kędzierski wykonał także projekt ołtarza głównego i konfesjonałów w tym kościele. W 1938 roku pomagał w odnowieniu gmachu szkoły Vetterów, a w latach 1947–1953 wykonał plan odbudowy ratusza miejskiego. Architekt zachował dawną architekturę zewnętrzną budynku w klasycystycznej stylizacji, z funkcjonalnym rozplanowaniem wnętrza, dopasowanym do nowej funkcji gmachu. Warto także wspomnieć o renowacji kamienic Rynek 16 i Rynek 17, przy współpracy z Henrykiem Gawareckim, w latach 1948–1949. 

Wybrane realizacje autorstwa Ignacego Kędzierskiego

Literatura

  1. Archiwum Państwowe w Lublinie, zespół 35/864/0, Spuścizna architekta Ignacego Kędzierskiego, [1877] 1920–1963.
  2. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, Karta ewidencyjna zabytków, sygn. 311, Lublin.
  3. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, sygn. 724, Kamienice Rynek 16 i Trybunalska 8 w Lublinie. Dokumentacja naukowo-historyczna opracowana na zlecenie Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w Lublinie, oprac. E. Szczęch, Lublin 1976.
  4. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, sygn. 1220, Dekoracja fasad kamienic staromiejskich z 1954 r. Rozpoznanie historyczne i wnioski konserwatorskie na zlecenie Lubelskiej Fundacji Ochrony Zabytków, oprac. J. Teodorowicz-Czerepińska, Lublin 1991.
  5. Danczowska H., Dom żołnierza polskiego im. Marszałka J. Piłsudskiego 1924–1933, Lublin. Kultura i społeczeństwo, nr 2, Lublin 2004.
  6. Denys M., Wyszkowski M., Lublin i okolice. Przewodnik, Lublin 2001.
  7. Denys M., Jak budowano Dom Żołnierza, Kamena 1987, nr 7.
  8. Gawarecki H., O dawnym Lublinie: szkice z przeszłości Lublina, Lublin 1974, ss. 111, 132.
  9. Gawarecki H., Gawdzik C., Ulicami Lublina, Lublin 1976, ss. 22, 82.
  10. Gawdzik C., Architekt Ignacy Kędzierski, Kurier Lubelski 1968, nr 290, s. 3.
  11. Jakimińska G., Ignacy Kędzierski [w:] Słownik biograficzny miasta Lublina, t. 2, Lublin 1996, s. 112–114.
  12. Kędzierski I., Jak będzie wyglądał przyszły Wielki Lublin: wyjątki z Konkursu na Szkic Regulacyjny miasta Lublina, Przegląd Lubelsko-Kresowy, nr 11, 12, Lublin 1925.
  13. Kochanowska I., Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Województwo lubelskie, Warszawa 1995.
  14. Lublin w dziejach i kulturze Polski, [red.] T. Radzik, A.A. Witusik, Lublin 1997, s. 313.
  15. Pierwsza ogólnopolska wystawa architektów we Lwowie, Architekt, z. 5, Kraków 1910.
  16. Piśmiennictwo, Architekt, z. 10, Kraków 1912.
  17. Welik A., Przegląd Lubelsko-Kresowy – Lubelska efemeryda wydawnicza z lat 1924–1925, Res Historica z. 15, Lublin 2002.
  18. Życie artystyczne Lublina 1901–2001: Materiały sesji, [red. ]L. Lameński, Lublin 2001, ss. 86, 88, 158, 162.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe