Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Historia polskich drukarni w Lublinie w XIX wieku

Na początku XIX wieku rozpoczęła się kolejna rewolucja w drukarstwie. Wynaleziono nowe typy pras drukarskich, m.in. tygiel pedałowy i maszynę płaską na koło zamachowe. Wynalazki te nie od razu trafiły do Lublina, jednak od początku wieku odnotowujemy powstanie kilku nowych znaczących drukarni.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

POWSTAWANIE NOWYCH DRUKARNI

W czasie, kiedy upadała już drukarnia trynitarzy w drukarstwie zaczęła się wielka rewolucja, zapoczątkowana wynalezieniem w 1811 r. tyglówki (pedałówki) i później prasy płaskiej (najpierw na koło zamachowe, później zaś na prąd). Lublin w tym czasie liczył zaledwie 7000 mieszkańców. Trudno było sobie nawet wyobrazić, by proces mechanizacji drukarstwa znalazł szybko najmniejsze chociażby zastosowanie w naszym mieście. [1] Jednakże w pierwszej połowie XIX w. lubelskie drukarnie starały się nadrobić zaległości. Powstały cztery drukarnie: Pruskiego – w 1813 r. (później przejęta przez Kossakowskich), Szczepańskiego (jej kontynuacją był zakład Nowaczyńskiego), Rządowa oraz Gutfelda Szabsa. Największa była Drukarnia Rządowa. [2] W tym czasie w Lublinie powstała też pierwsza publiczna biblioteka (Instytut Bibliopoliczny), założona w 1811 w pałacu Adama Umienieckiego przy ul. Królewskiej 17).

>>> czytaj więcej o Instytucie Bibliopolicznym

 

DRUKARNIE DZIAŁAJĄCE W I POŁ XIX W.

1813
Drukarnia Jana Karola Pruskiego – W 1813 roku Jan Karol Pruski założył w Lublinie drukarnię, która działała do roku 1823.

 

 

 

1816
Drukarnia Kazimierza Szczepańskiego –  powstała w roku 1816 i istniała do roku 1847. Opuściło ją 21 znanych druków.

 

 

1817
Drukarnia Rządowa –  (zwana też pojezuicką) powstała w roku 1817 w miejsce Drukarni Trynitarzy. Działała do roku 1918.

 

1827
Drukarnia Szabsa Gutfelda – Oficyna Gutfelda powstała w roku 1827 i działała do 1853 roku.

 

 

DRUKARNIE DZIAŁAJĄCE W II POŁ. XIX W.

1847
Drukarnia Kossakowskich –  rozpoczęła pracę w roku 1847 i przetrwała do 1949.

 

 

1865
Zakład Artystyczno – Litograficzny i Drukarnia Józefa Nowaczyńskiego – Zakład  rozpoczął swoją działalność w roku 1865. Istniał do roku 1890.

 

 

1890
Zakład Artystyczno – Litograficzny i Drukarnia J. Pietrzykowskiego dawniej Nowaczyńskiego  – W roku 1890 dawny Zakład Nowaczyńskiego zaczął prowadzić Józef Pietrzykowski. Zakład został przez niego rozbudowany i unowocześniony. Działał do roku 1932.

 

CZCIONKARNIE (ŻEGOTA WYWIAŁKOWSKI)

W małej książeczce Czcionkarnie istniejące w dzielnicach ziem polskich wydanej w Warszawie 1884 przez wydawnictwo Gebethner i Wolff, Żegota Wywiałkowski podaje listę drukarń na ziemiach Polskich których działalność udało mu się namierzyć w czasach jemu współczesnych. Nie przytacza jednak żadnych źródeł podawanych informacji.
 


Lublin Czcionkarnie od XVI wieku, [data powstania i właściciel]

1534                Kolonimowicza Abrahama, [hebrajska]
1559–1577      właściciel niewiadomy, [hebrajska]
1612                Kolonimowicza Abrahama po dziadku Abrahamie,
1617–1627      Bara Jozue Izraela [z Austrii]
1620–1682      Abrachamowicza Zeri [hebrajska]
1622–1680      Karcana Teofila,
1622                Szmieszkowicza,
1622–1680      Więcmorowskiego Jana,
1630                Konrada Pawła,
1636–1643      Konradowej wdowy Pawła,
1643–1660      Foerslera Jerzego, po Konradowej,
1648                Wieczorkiewicza,
1656–1659      Wieczorkiewiczowej, wdowy,
1661–1665      Krasuńskiego Stanisława po Foersterze,
1680–1772     „Jezuitów” po Karcanie,
1772               „Trynitarska” po Jezuitach,
1774               Szlichtyna Łukasza [ze Lwowa],
1740               Szczepańskiego Kazimierza, po Zawadzkiej z Warszawy [w części]
1812               Pruskiego Jana Karola po Szczepańskim,
1817              „Wojewódzka” po Trynitarzy,
1827               Wagmajstra Mojżesza i spółki, po Kossakowskim, dzierżowny po „Wojewódzkiej”,
1827               Mendlowicza Gottfelda [hebrajska]
1830               Gutfelda S. i spółki,
1844               Plessnera J,
1846               Kossakowskiego Władysława,
1848               Mendela Gotffelda [hebrajska],
1849               Nowaczyńskiego Józefa,
1868               Gubernialna po Wojewódzkiej,
1873               Kossakowskiego Władysława po ojcu,
1880               Rozdroby Jędrzeja przeniesiona z Chełma,


Przy końcu 1881 istniały czcionkarnie niewiadomo od kiedy Gierszenkorona i Sznajdera.

W roku 1490 w Krakowie, Fial Świętopeł urodzony w Lublinie, założył stałą pierwszą czcionkarnie, to jest w 45 lat po odkryciu skutków ruchomych kroteł, a w lat 35 po pierwszej czynności Gintera.
1465 w Krakowie czcionkarnie założył Ginter Rainer z Reuttniga w Szwabi.anie kilku nowych znaczących drukarni.[3]

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

 

 

Przypisy

[1] Paweł Gdula, Drukarstwo lubelskie, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, vol. VIII, 1957, s. 64.
[2] Paweł Gdula, Drukarstwo lubelskie, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, vol. VIII, 1957, s. 70.
[3] Żegota Wywiałkowski, Czcionkarnie istniejące w dzielnicach ziem polskich, Warszawa 1884.

 

Literatura

Gdula Paweł, Drukarstwo lubelskie, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, vol. VIII, 1957.
Żegota Wywiałkowski, Czcionkarnie istniejące w dzielnicach ziem polskich, Warszawa 1884.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe