Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Henryk Marconi (1792–1863)

Henryk Marconi (1792–1863), architekt włoskiego pochodzenia, działający głównie w Warszawie. W Lublinie przebudował pałac Lubomirskich na placu Litewskim.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Życiorys

Henryk Marconi urodził się w 1792 roku w Rzymie. Prawdopodobnie kształcił się początkowo pod kierunkiem swojego ojca Leandra Marconiego, który był architektem i malarzem fresków w Rzymie i Bolonii. W latach 1806–1810 Henryk Marconi studiował na Uniwersytecie Bolońskim oraz równocześnie w Akademii Sztuk Pięknych w Bolonii. W 1811 roku dostał posadę nauczyciela rysunku w szkole licealnej w Lugo. W 1821 roku otrzymał nagrodę w konkursie architektonicznym im. Antonio Canovy w Rzymie.
Do Polski przyjechał w 1822 roku, na zaproszenie generała Ludwika Michała Paca, w celu ukończenia przebudowy pałacu w Dowspudzie. Jego pozycja zawodowa i społeczna bardzo szybko się rozwijała. W 1826 roku objął stanowisko radcy budowlanego, a rok później został członkiem Rady Wychowania Publicznego w Królestwie Polskim, członkiem Rady Ogólnej Budownictwa przy Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych. Zaangażował się również w działania Instytutu Oftalmicznego w Warszawie, Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności oraz Rady Szczegółowej Szpitala św. Łazarza w Warszawie. Odbywał także liczne podróże, m.in. w 1836 roku wyjechał do Anglii, w 1850 roku do Niemiec i Francji, a w 1857 roku do Włoch. Rozwijał działalność pedagogiczną, od 1824 roku wykładał rysunek perspektywiczny w Szkole Inżynierii Dróg i Mostów przy Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1851–1858 był profesorem architektury w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. Jego uczniami byli m.in. Jan Heurich, Adolf Woliński, Teofil Schuller, Zygmunt Kiślański, Zygmunt Rospendowski, Adolf Schimmelpfe oraz Franciszek Tournello. Poza działalnością w Polsce był również członkiem Akademii św. Łukasza w Rzymie, członkiem Akademii Sztuk Pięknych w Bolonii, członkiem Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu i Akademii Sztuk Pięknych we Florencji. W 1824 roku ożenił się z Małgorzatą Heiton, z którą miał siedmioro dzieci. W 1831 roku uczestniczył w powstaniu narodowym przeciw Rosji. Zmarł w 1863 roku w Warszawie, pochowano go na cmentarzu Powązkowskim.

Charakterystyka twórczości

Henryk Marconi jest przedstawicielem klasycyzmu w architekturze. W swoich projektach nawiązywał do renesansu włoskiego i weneckiej architektury XVI wieku. Interesował się także gotykiem angielskim, czego dowodzi projekt bramy w pałacu Paca w Dowspudzie. Był teoretykiem architektury, swoje poglądy i inspiracje opisał w rozprawie O porządkach architektonicznych z 1828 roku oraz w opublikowanych w latach 1838–1843 dwunastu zeszytach Zbioru projektów architektonicznych.

Kalendarium

1811 – odbudowa kościoła św. Hipolita w Lugo;
1822 – projekt budowy pałacu w Dowspudzie;
1824 – projekt ratusza w Brześciu Kujawskim;
1824–1828 – projekt przebudowy pałacu Radziwiłłów przy ulicy Miodowej 15 w Warszawie;
1827 – niezrealizowany projekt pałacu w Klemensowie;
1828 – rozprawa O porządkach architektonicznych;
1829–1830 – projekt przebudowy pałacu Lubomirskich na placu Litewskim w Lublinie;
1830–1835 – projekt gmachu więzienia Pawiak przy ulicy Dzielnej w Warszawie (nieistniejący);
1834–1838 – projekt przebudowy Natolina;
1836 – projekt przebudowy Wilanowa;
1836 – niezrealizowany projekt pałacu Saskiego w Warszawie;
1837 – projekt przebudowy pałacu w Jabłonnie;
1838 – niezrealizowany projekt Muzeum Sztuk Pięknych i Panteonu w Warszawie;
1838–1843 – publikacja dwunastu zeszytów Zbioru projektów architektonicznych;
1841 – projekt gmachu szpitala św. Łazarza przy ulicy Książęcej w Warszawie;
1841 – projekt ratusza w Skierniewicach;
1841–1849 – projekt kościóła pw. św. Karola Boromeusza przy ulicy Chłodnej w Warszawie;
1841–1844 – projekt gmachu więziennego w Siedlcach;
1844 – projekt gmachu więziennego w Kaliszu;
1846 – projekt Dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Warszawie (nieistniejący);
1847 – projekt Instytutu Wód Mineralnych w Ogrodzie Saskim w Warszawie (nieistniejący);
1849 – projekt przebudowy pałacu Władysława Pusłowskiego na Nowym Świecie w Warszawie;
1850 – podróż do Niemiec i Francji;
1850 – projekt przebudowy pałacu w Chrobrzu;
1851–1858 – stanowisko profesora architektury w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie;
1851–1852 – projekt domu Józefa Grodzickiego przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie;
1851 – projekt pałacu Branickich na Nowym Świecie w Warszawie;
1852 – projekt zbiornika wodnego w Ogrodzie Saskim w Warszawie;
1853 – niezrealizowany projekt rozbudowy kościoła pw. św. Aleksandra w Warszawie;
1853–1856 – projekt domu Lesserów przy ulicy Rymarskiej w Warszawie (nieistniejący);
1855 – projekt Hotelu Europejskiego przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie;
1856–1858 – projekt gmachu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego na rogu ulicy Kredytowej i Mazowieckiej w Warszawie;
1856 – projekt kościoła pw. Wszystkich Świętych na placu Grzybowskim w Warszawie;
1859–1860 – projekt przebudowy pałacu w Helenowie.

Najważniejsze projekty i realizacje

Początki działalności architektonicznej Henryka Marconiego wiążą się z odbudową kościoła św. Hipolita w Lugo w 1811 roku. Następnie w 1822 roku poświęcił się budowie pałacu w Dowspudzie. W latach 1824–1828 przebudował pałac Radziwiłłów przy ulicy Miodowej 15 w Warszawie. Oba te projekty wykonał na zlecenie generała Ludwika Michała Paca. Inne projekty Marconiego w Warszawie to m.in. gmach więzienia Pawiak przy ulicy Dzielnej (1830–1835, nieistniejący), gmach szpitala św. Łazarza przy ulicy Książęcej (1841, nieistniejący), kościół pw. św. Karola Boromeusza przy ulicy Chłodnej (1841–1849), Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (1846, nieistniejący), Instytut Wód Mineralnych w Ogrodzie Saskim (1847, nieistniejący), przebudowa pałacu Władysława Pusłowskiego na Nowym Świecie (1849), dom Józefa Grodzickiego przy Krakowskim Przedmieściu (1851–1852), pałac Branickich na Nowym Świecie (1851), zbiornik wodny w Ogrodzie Saskim (1852), dom Lesserów przy ulicy Rymarskiej (1853–1856, nieistniejący), gmach Hotelu Europejskiego przy Krakowskim Przedmieściu (1855), gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego na rogu ulicy Kredytowej i Mazowieckiej (1856–1858) oraz kościół pw. Wszystkich Świętych na placu Grzybowskim (1856). Henryk Marconi jest także autorem projektu ratusza w Brześciu Kujawskim z 1824 roku. W latach 1834–1838 wykonywał prace architektoniczne w Natolinie, jego projektem jest brama, świątynia i most. W 1836 roku rozpoczął przebudowę pałacu w Wilanowie, zaprojektował grobowiec Stanisława i Aleksandry Potockich, bramę w Marysinku, kaplicę, przebudował bibliotekę pałacową i kościół parafialny. Przypisuje mu się także projekt przebudowy: pałacu w Jabłonnie (1837), ratusza w Skierniewicach (1841), pałacu w Helenowie (1859–1860) oraz pałacu w Chrobrzu (1850). Zaprojektował gmachy więzienne w Siedlcach (1841–1844) i Kaliszu (1844). Z niezrealizowanych projektów Henryka Marconiego warto wymienić projekt pałacu w Klemensowie (1827), pałacu Saskiego w Warszawie (1836), Muzeum Sztuk Pięknych i Panteonu w Warszawie (1838) oraz projekt rozbudowy kościoła pw. św. Aleksandra w Warszawie (1853).

Projekty i realizacje w Lublinie

Henryk Marconi nadzorował w Lublinie przebudowę pałacu Lubomirskich na placu Litewskim w latach 1829–1830. Nadał on budynkowi noerenesansowe cechy, zlikwidował drugie piętro i przywrócił tym samym pierwotne proporcje. Boczne skrzydła pałacu połączył z korpusem, a barokowe alkierze przebudował na wysokie wieże.
Niesłusznie przypisuje mu się autorstwo projektu hotelu Europa przy Krakowskim Przedmieściu, który w rzeczywistości zaprojektował w 1865 roku Ludwik Szamota, budowniczy gubernialny. Lubelski architekt inspirował się w znacznym stopniu architekturą hotelu Europa w Warszawie (projekt Marconiego z 1855 roku).

 

Opracowała Katarzyna Puczyńska
Uzupełnienia: Joanna Zętar

Literatura

Hotel Europejski. Kamienica przy Krakowskim Przedmieściu 29 w Lublinie, opr. G. Michalska, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, sygn. 4703, Lublin 1993.
Bartczakowa A., Pałac Paca, Warszawa 1973.
Bartczakowa A., Ratusze klasycystyczne na Mazowszu, BHSK 1963, nr 2.
Bieleniecki Z., Oś barokowa Warszawy, „Kwartalnik Architektoniczny i Urbanistyczny”, t. 5, z. 4.
Ciampi S., Viaggio in polonia, 1830.
Fijałkowski W., Wilanów i zespół pałacowo-ogrodowy, Warszawa.
Gajewski M., Warszawskie wodociągi Henryka Marconiego i praskie Alfonsa Grotowskiego, [w:] Warszawa XIX w., z. 2, Warszawa 1971.
Gerson W., Album Biograficzny zasłużonych Polaków i Polek XIX w., t. I.
Gmach Towarzystwa Kredytowego w Warszawie, „Tygodnik Ilustrowany” 1860, nr 9.
Gogatnicki A., Kościół Wszystkich Świętych w Warszawie, Warszawa 1893.
Henryk Marconi wspomnienie pośmiertne, „Tygodnik Ilustrowany” 1863, nr 186.
Herbst S., Ulica Marszałkowska, Warszawa 1949.
Jaroszewski T., O siedzibach neogotyckich w Polsce, Warszawa 1981.
Jaroszewski T., Henryk Marconi i neogotyk, „Rocznik Białostocki” 1976, t. XIII.
Jaroszewski T., Rottermund A., Marconi Henryk, [w:] PSB, t. XIX/4, z. 83, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.
Kalinowski W., Trawkowski S., Uwagi o urbanistyce i architekturze miejskiej Królestwa Kongresowego w pierwszej połowie XIX wieku, Warszawa 1956.
Krajowski M., Dzieje głównego dworca kolejowego w Warszawie, Warszawa 1971.
Krajewski R., Życiorys Marconiego, „Tygodnik Ilustrowany” 1863, nr 186.
Lorentz S., Natolin, Warszawa 1948.
Lorentz S., Natalin, Warszawa 1948.
Łoza S., Henryk Marconi i jego rodzina, Warszawa 1954.
Łoza S., Szkice warszawskie, Warszawa 1958.
Łoza S., Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954.
Popiersie marmurowe dłuta Simonettiego w kościele w Wilanowie.
Portret (drzeworyt), wg Polkowskiego, zamieszczony w „Tygodniku Ilustrowanym” 1863, t. I.
Portret wg Polkowskiego, [w:] Jana Jaworskiego Kalendarz Polski, 1868.
Rottermund A., Katalog rysunków architektonicznych ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Warszawa 1970.
Szafer T.P., Działalność urbanistyczna H. Marconiego w Augustowie, [w:] Studia i materiały do dziejów pojezierza augustowskiego, Białystok 1967.
Żywicki J., Urzędnicy: Architekci, Budowniczowie, Inżynierowie cywilni... Ludzie architektury i budownictwa w województwie lubelskim oraz guberni lubelskiej w Królestwie Polskim w latach 1815–1915, Lublin 2010.
Żywicki J., Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie, Lublin 1998.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe