Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Gmina żydowska w Lublinie

Lubelska gmina żydowska w XVI w. była trzecią co do wielkości (po Warszawie i Lwowie), a w połowie XIX w. drugą w kraju po Warszawie.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Informacje ogólne o gminie żydowskiejBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Gminy żydowskie powstawały tam, gdzie mogło zgromadzić się przynajmniej 10-ciu mężczyzn zdolnych do modlitwy (czyli po obrzędzie Bar Micwa) - tworzyli oni minjan, niezbędny do odprawiania codziennych modlitw w synagodze lub domu modlitwy. Gmina żydowska pełniła przede wszystkim funkcję religijną - organizowała wspólną modlitwę, salę modlitw, synagogę, łaźnię (mykwę) i starała się o osobne miejsce pochówku (kirkut). Inną funkcją gminy był nadzór sądowniczo-prawny, który dbał o zbieranie podatków od Żydów i o stan utrzymania dzielnicy żydowskiej.

Status prawny gminy żydowskiej w Polsce początkowo był zależny od przywilejów królewskich nadawanych poszczególnym członkom gminy, bądź całej społeczności.

Lubelska gmina, korzystając z przywilejów królewskich, zyskała w 1523 r. przywileje generalne, przyznawane wszystkim nowym gminom, a w 1556 r. przywileje specjalne, dające poszczególnym gminom szerokie uprawnienia, co wspomogło dynamiczny rozwój gminy.

 

Rozwój lubelskiej gminy żydowskiejBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Lubelska gmina rozwijała się szybko i już w XVI w. posiadała: dwie synagogi Maharaszul i Maharamszul, szkołę talmudyczną, szpital, a także własne drukarnie. W Lublinie działał ponadto Sejm Czterech Ziem, organ ustawodawczy i sądowniczy na terenie Rzeczypospolitej, w którym zasiadali reprezentanci Żydów z Wielkopolski, Małopolski, Rusi i Litwy.

W wieku XVII gmina powoli zaczynała podupadać. Miasto w tym czasie było pustoszone kolejno przez Tatarów, Kozaków i Moskali. Wszystkie bożnice, akademia talmudyczna, łaźnia i domy mieszkalne dzielnicy żydowskiej legły w gruzach, a pożar z 1655 r. dopełnił zniszczenia. Żydzi bez dachu nad głową musieli przenieść się do mieszkań chrześcijańskich, które wynajmowali aż do XVIII w., gdy zostali wygnani z powrotem do ciasnych, brudnych i podmokłych zaułków Miasta Żydowskiego w 1761 r.

Dopiero wiek XIX stał się okresem rozwoju zupełnie już podupadłej gminy - reforma Wielopolskiego z 1862 r. pozwoliła Żydom wynajmować i kupować lokale w mieście, początkowo na ulicy Grodzkiej, a później w całym mieście i na przedmieściach: Kalinowszczyzna, Wieniawa i Piaski. Od II połowy XIX w. w Lublinie powstawały nowoczesne instytucje prowadzone przez gminę żydowską takie jak: Dom Schronienia dla Sierot Żydowskich, tzw. „Ochronkę” przy ulicy Grodzkiej 11 i Szpital Żydowski przy ulicy Lubartowskiej. Siedziba Zarządu Gminy i biura rabinatu XIX w. mieściły się w rynku w kamienicy nr 8, podarowanej przez małżeństwo Brendanów.

W dwudziestoleciu międzywojennym obszar gminy żydowskiej poszerzył się o przedmieścia. Na Wieniawie funkcjonowała osobna gmina. Po wyborach do Rady i Zarządu Gminy Wyznaniowej wybrani radni spośród siebie wybierali przewodniczących Rady i Zarządu.

Obecnie Gmina Wyznaniowa Żydowska w Lublinie jest filią Gminy w Warszawie. Lubelska gmina ma swoją siedzibę w Jesziwie przy ulicy Lubartowskiej. W ramach działalności Jesziwy funkcjonuje strona internetowa o żydowskim Lublinie.

 
 
 
 

Opracowała Emilia Kalwińska

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Słowa kluczowe