Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Franciszek Żeliński (ok. 1842–?)

Franciszek Żeliński – nieznana postać lubelskiej fotografii. W latach 70. XIX wieku prowadził zakład przy ul. Królewskiej 201 (dzisiaj 7) w Lublinie.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Przyjazd do Lublina

Ludwik Gawroński, znawca historii Lublina i publicysta, jako jedyny wymienia Franciszka Żelińskiego wśród lubelskich fotografów. W swoim artykule z 1989 roku – Fotografie kompletnie pięknie wykończone – pisze, że w latach 70. XIX wieku Żeliński prowadził swój zakład przy ulicy Królewskiej1. Nie widnieje on jednak ani w ewidencjach fotografów, ani w innych archiwaliach związanych z tą dziedziną.

O Franciszku Żelińskim wiadomo, że urodził się austriackiej Galicji, „krakowskiej regencji miasta Krakowa”, ok. 1842 roku2. Był synem Wincentego i Katarzyny z Bugajskich3. Być może był spokrewniony z rodziną Żelińskich, w których posiadaniu znajdowała się Kamienica Szara przy Rynku Starego Miasta w Krakowie4. Wielu fotografów tego okresu rekrutowało się spośród wykształconych mieszczan, kupców, czy zamożnej arystokracji, którzy to nie traktowali fotografii zarobkowo.

Niestety, mało wiemy o samym atelier Żelińskiego, jego działalność fotograficzna nie została doceniona przez współczesnych; nie wymieniono go też w artykule prasowym z 1876 roku wspominającym nazwiska fotografów działających w Lublinie od 1860 roku5. Wiadomo, że w tym samym czasie fotografowali w Lublinie Tytus Marenicz, Władysław Grabowski i Karol Grundhand.

 

Późniejsze losy

Nie wiadomo kiedy Żeliński przyjechał z Galicji do Lublina, ani jak długo prowadził tutaj atelier. Kiedy w 1871 roku w kościele katedralnym brał ślub z Petronelą Księżopolską, został zapisany w akcie ślubu jako zamieszkały w tutejszym mieście6.
Ludwik Gawroński pisze, że Franciszek Żeliński zrzekł się swojego zakładu przy ulicy Królewskiej na rzecz miejscowego litografa Czempińskiego w lutym 1874 roku7.

Nie wiemy, jakie okoliczności skłoniły Żelińskiego do tej decyzji. Władysław Czempiński już dwa lata wcześniej, w 1872 roku, prowadził swój zakład litografii przy placu Bernardyńskim i utrzymywał go z powodzeniem aż do 1907 roku. Sama placówka po zmianach właścicieli przetrwała do naszych czasów8. To z jego zakładu pochodzi znana litografia przedstawiająca herb Lublina na wewnętrznej karcie okładki Monografii Lublina napisanej przez Władysława K. Zielińskiego w 1878 roku9.

Byc może Franciszek Żeliński przeniósł się wraz z żoną do Chełma, bo właśnie tam w 1874 roku urodził się im syn Gustaw i tam zapewne osiedli na stałe – kolejny syn Żelińskiego, Kazimierz, ćwierć wieku później ożenił się niedaleko Chełma, w Strupinie10.

Niewiele wiemy o Franciszku Żelińskim, wyjechał z Lublina w połowie lat 70. i na dłużej związał się z ziemią chełmską – w 1913 roku został wpisany na listę mieszkańców miejscowości Białej11.
O jego twórczości fotograficznej nie wiadomo nic ponad informację podaną przez Gawrońskiego w artykule opublikowanym w „Relacjach” w 1989 roku.

 

Przypisy

1 Ludwik Gawroński, Fotografie kompletnie pięknie wykończone, „Relacje” 1989, nr 44.
2 Archiwum Państwowe w Lublinie, Księga urodzeń, małżeństw i zgonów, 35/1859/0/2.4/54.
3 Tamże.
4 www.starykrakow.com.pl, [dostęp: 4.05.2015].
5 „Kurier Lubelski” 1986, nr 96.
6 Archiwum Państwowe w Lublinie, Księga urodzeń, małżeństw i zgonów, 35/1859/0/2.4/54.
7 Ludwik Gawroński, Fotografie kompletnie pięknie wykończone, „Relacje” 1989, nr 44.
8 Drukarnia Herszenhorna (Lublin, ul. Bernardyńska 20), 11.04.2011, http://teatrnn.pl/leksykon/node/1394/drukarnia_herszenhorna_lublin_ul_bernardy%C5%84ska_20, [dostęp: 4.05.2015].
9 Władysław K. Zieliński, Monografia Lublina, Druk. J. Herszenhorna i M. Sznajdermessera w Lublinie, Lublin 1878.
10 Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta Urodzeń małżeństw i zgonów.
11 Archiwum Panstwowe w Lublinie, Rząd Gubernialny Chełmski.

 

 

Literatura

Archiwum Państwowe w Lublinie, Księga urodzeń, małżeństw i zgonów, 35/1859/0/2.4/54.
Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta Urodzeń małżeństw i zgonów.
Archiwum Panstwowe w Lublinie, Rząd Gubernialny Chełmski.
Drukarnia Herszenhorna (Lublin, ul. Bernardyńska 20), 11.04.2011, http://teatrnn.pl/leksykon/node/1394/drukarnia_herszenhorna_lublin_ul_bernardy%C5%84ska_20, [dostęp: 4.05.2015].
Gawroński Ludwik, Fotografie kompletnie pięknie wykończone, „Relacje” 1989, nr 44.
„Kurier Lubelski” 1986, nr 96.
www.starykrakow.com.pl, [dostęp: 4.05.2015].
Zieliński Władysław K., Monografia Lublina, Druk. J. Herszenhorna i M. Sznajdermessera w Lublinie, Lublin 1878.