Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Fotografia lubelska - „Poemat o mieście Lublinie” 1933–2008

Z tekstem Poematu o mieście Lublinie są związane zdjęcia wykonane przez Józefa Czechowicza. Na kolekcję składa się 56 zdjęć dokumentujących różne miejsca w Lublinie, między innymi Wieniawę, Stare Miasto, dzielnicę żydowską. Nie są znane okoliczności wykonania zdjęć. Wiadomo tylko, że zostały zrobione późną jesienią 1932 roku lub wczesną wiosną następnego roku. Zdjęcia autorstwa Józefa Czechowicza są przechowywane w Muzeum Lubelskim Oddział Literacki im. Józefa Czechowicza.
Lublin, widok z przejazdu pod Bramą Grodzką na ulicę Zamkową
Lublin, widok z przejazdu pod Bramą Grodzką na ulicę Zamkową, fot. Józef Czechowicz, zbiory Muzeum Lubelskiego w Lublinie

Spis treści

[RozwińZwiń]

Wiele zdjęć wykonanych przez poetę dokumentuje miejsca, które na przestrzeni czasu zmieniły swój wygląd lub wręcz zniknęły z przestrzeni miasta. Między innymi te zdjęcia spowodowały, że pracownicy Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” porównali miejsca sfotografowane przez Czechowicza z aktualną sytuacją. Tylko jedno miejsce pojawia się na fotografiach dwukrotnie – jest to Brama Grodzka. Władysław Panas w eseju poświęconym Bramie Grodzkiej pisze o dwóch zdjęciach: „[fotografie te] ujawniają ślad tajemniczej fascynacji Poety. Tylko jedno jedyne miejsce sfotografował dwukrotnie. Podwójną fotografią wyróżnił Poeta Bramę. Nie napisał o niej żadnego tekstu, ale wypowiedział się o niej właśnie takim językiem”. Zdjęcia Czechowicza są także znakomitym materiałem do uzupełnienia i poszerzenia stanu badań nad fotografią i historią fotografii w Lublinie.
 

Fotografie 1933–2008Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Późną jesienią 1932 roku lub wczesną wiosną 1933 roku Józef Czechowicz wykonał na terenie Lublina 56 zdjęć. Dokumentują one dzielnicę Wieniawa, obszar Starego Miasta, teren dawnej dzielnicy żydowskiej, wzgórze Czwartek i Kalinowszczyznę. Nie są znane przyczyny wykonania zdjęć. Brakuje informacji, czy za życia poety zostały opublikowane. Nie mamy pewności czy zostały przez autora wywołane. Przypuszczać jedynie możemy jakim aparatem się posługiwał.

Wiosną 2008 roku w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” zrodził się pomysł wykonania współczesnych odpowiedników do zdjęć Józefa Czechowicza. Pierwsza seria fotografii została wykonana w marcu 2008 roku przez Joannę Zętar i Piotra Sztajdla. W wyniku fotograficznego spaceru po mieście śladami Czechowicza powstało 37 zdjęć Starego Miasta, Śródmieścia w okolicach placu Łokietka i ulicy Królewskiej, terenu dawnej dzielnicy żydowskiej oraz Czwartku i Kalinowszczyzny.

Druga seria licząca 18 fotografii została wykonana przez Marcina Fedorowicza w kwietniu i sierpniu 2008 roku. Zdjęcia przedstawiają Wieniawę, ulicę Północną i Czechowską oraz teren dawnej dzielnicy żydowskiej. Nie udało się wykonać tylko jednego odpowiednika – jak dotąd nie wiadomo, gdzie zostało zrobione zdjęcie znane pod tytułem „Prace remontowe”.

Zdjęcia-odpowiedniki nie są precyzyjnymi, całkowicie wiernymi w kadrowaniu, kopiami ujęć wykonanych przez poetę. Nie jest to możliwe chociażby ze względu na brak informacji o parametrach technicznych aparatu, jakiego używał Józef Czechowicz. Autorzy zdjęć-odpowiedników starali się utrwalić wygląd miejsca, jego kontekst i współczesny klimat. Często wymagało to fotografowania w szerszym planie, z nieco innej perspektywy albo nieco innego miejsca, niż robił to Czechowicz. Dzięki temu, bez dodatkowego komentarza, można zidentyfikować fotografowane miejsca, szczególnie te, które dziś nie istnieją.

Przy okazji przygotowań do fotografowania udało się zweryfikować dotychczas funkcjonujące w literaturze tematu opisy zdjęć, jak również precyzyjnie ustalić miejsca uwiecznione przez poetę. Było to możliwe między innymi dzięki analizie porównawczej z innymi zdjęciami wykonanymi w okresie dwudziestolecia międzywojennego.

Pierwsza publiczna prezentacja zdjęć Czechowicza i ich współczesnych odpowiedników odbyła się 18 lipca 2008 roku w Galerii Michałowski. Multimedialny
pokaz fotografii zatytułowany „Poemat o mieście Lublinie. 1934–2008“ był suplementem corocznego „Spaceru trasą Poematu o mieście Lublinie”.

Kolejna prezentacja – tym razem wyboru par zdjęć eksponowanych w dużych formatach – miała miejsce w siedzibie lubelskiej „Gazety Wyborczej” podczas promocji 32 numeru „Scriptores”. W numerze tym zamieszczone są wszystkie zdjęcia wykonane w ramach projektu „Poemat o mieście Lublinie. Fotografie”.

Zdjęcia Józefa Czechowicza pochodzą z Muzeum Lubelskiego – Oddział Literacki im. Józefa Czechowicza.
 
 
Lublin, widok na Zamek i dzielnicę żydowską z placu św. Michała
Lublin, widok na Zamek i dzielnicę żydowską z placu św. Michała (Autor: Czechowicz, Józef (1903-1939))
 
 

 

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Wideo

Inne materiały

Słowa kluczowe