Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Fotografia lubelska - „Poemat o mieście Lublinie” 1933–2008

Z tekstem Poematu o mieście Lublinie są związane zdjęcia wykonane przez Józefa Czechowicza. Na kolekcję składa się 56 zdjęć dokumentujących różne miejsca w Lublinie, między innymi Wieniawę, Stare Miasto, dzielnicę żydowską. Nie są znane okoliczności wykonania zdjęć. Wiadomo tylko, że zostały zrobione późną jesienią 1932 roku lub wczesną wiosną następnego roku.

 

Zdjęcia autorstwa Józefa Czechowicza są przechowywane w Muzeum Lubelskim Oddział Literacki im. Józefa Czechowicza.

Wiele zdjęć wykonanych przez poetę dokumentuje miejsca, które na przestrzeni czasu zmieniły swój wygląd lub wręcz zniknęły z przestrzeni miasta. Między innymi te zdjęcia spowodowały, że Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” porównał miejsca sfotografowane przez Czechowicza z aktualną sytuacją.

Tylko jedno miejsce pojawia się na fotografiach dwukrotnie – jest to Brama Grodzka.

 
 
Władysław Panas w eseju poświęconym Bramie Grodzkiej pisze o dwóch zdjęciach: „[fotografie te] ujawniają ślad tajemniczej fascynacji Poety. Tylko jedno jedyne miejsce sfotografował dwukrotnie. Podwójną fotografią wyróżnił Poeta Bramę. Nie napisał o niej żadnego tekstu, ale wypowiedział się o niej właśnie takim językiem”.

 


Czytaj >>> artykuł Władysława Panasa Brama


Zdjęcia Czechowicza są także znakomitym materiałem do uzupełnienia i poszerzenia stanu badań nad fotografią i historią fotografii w Lublinie.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Fotografie 1933–2008

Późną jesienią 1932 roku lub wczesną wiosną 1933 roku Józef Czechowicz wykonał na terenie Lublina 56 zdjęć. Dokumentują one dzielnicę Wieniawa, obszar Starego Miasta, teren dawnej dzielnicy żydowskiej, wzgórze Czwartek i Kalinowszczyznę. Nie są znane przyczyny wykonania zdjęć. Brakuje informacji, czy za życia poety zostały opublikowane. Nie mamy pewności czy zostały przez autora wywołane. Przypuszczać jedynie możemy jakim aparatem się posługiwał.

 

Wiosną 2008 roku w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” zrodził się pomysł wykonania współczesnych odpowiedników do zdjęć Józefa Czechowicza. Pierwsza seria fotografii została wykonana w marcu 2008 roku przez Joannę Zętar i Piotra Sztajdla. W wyniku fotograficznego spaceru po mieście śladami Czechowicza powstało 37 zdjęć Starego Miasta, Śródmieścia w okolicach placu Łokietka i ulicy Królewskiej, terenu dawnej dzielnicy żydowskiej oraz Czwartku i Kalinowszczyzny.

Druga seria licząca 18 fotografii została wykonana przez Marcina Fedorowicza w kwietniu i sierpniu 2008 roku. Zdjęcia przedstawiają Wieniawę, ulicę Północną i Czechowską oraz teren dawnej dzielnicy żydowskiej.
Nie udało się wykonać tylko jednego odpowiednika – jak dotąd nie wiadomo, gdzie zostało zrobione zdjęcie znane pod tytułem „Prace remontowe”.
 

Zdjęcia-odpowiedniki nie są precyzyjnymi, całkowicie wiernymi w kadrowaniu, kopiami ujęć wykonanych przez poetę. Nie jest to możliwe chociażby ze względu na brak informacji o parametrach technicznych aparatu, jakiego używał Józef Czechowicz. Autorzy zdjęć-odpowiedników starali się utrwalić wygląd miejsca, jego kontekst i współczesny klimat. Często wymagało to fotografowania w szerszym planie, z nieco innej perspektywy albo nieco innego miejsca, niż robił to Czechowicz. Dzięki temu, bez dodatkowego komentarza, można zidentyfikować fotografowane miejsca, szczególnie te, które dziś nie istnieją.
Przy okazji przygotowań do fotografowania udało się zweryfikować dotychczas funkcjonujące w literaturze tematu opisy zdjęć, jak również precyzyjnie ustalić miejsca uwiecznione przez poetę. Było to możliwe między innymi dzięki analizie porównawczej z innymi zdjęciami wykonanymi w okresie dwudziestolecia międzywojennego.

 

Pierwsza publiczna prezentacja zdjęć Czechowicza i ich współczesnych odpowiedników odbyła się 18 lipca 2008 roku w Galerii Michałowski. Multimedialny
pokaz fotografii zatytułowany „Poemat o mieście Lublinie. 1934–2008“ był suplementem corocznego „Spaceru trasą Poematu o mieście Lublinie”.
Kolejna prezentacja – tym razem wyboru par zdjęć eksponowanych w dużych formatach – miała miejsce w siedzibie lubelskiej „Gazety Wyborczej” podczas promocji 32 numeru „Scriptores”. W numerze tym zamieszczone są wszystkie zdjęcia wykonane w ramach projektu „Poemat o mieście Lublinie. Fotografie”.

 

Zdjęcia Józefa Czechowicza pochodzą z Muzeum Lubelskiego – Oddział Literacki im. Józefa Czechowicza.
 
Joanna Zętar


 
 1933
Wieniawa. Rynek
fot. Józef Czechowicz
 
2008
Dawny rynek wieniawski, obecnie skrzyżowanie ulicy Leszczyńskiego i alei Długosza
fot. Marcin Fedorowicz
 
1933
Wieniawa. Prawdopodobnie dom w pierzei zachodniej rynku wieniawskiego
fot. Józef Czechowicz
 
 2008
Prawdopodobnie to samo miejsce obecnie: skrzyżowanie ulicy Leszczyńskiego i alei Długosza
fot. Marcin Fedorowicz
1933
Wieniawa. Prawdopodobnie ulica Przy Stawie od strony ulicy Dawnej
fot. Józef Czechowicz
 
2008
Dawne skrzyżowanie ulic Przy Stawie i Dawnej. Obecnie stadion sportowy klubu „Lublinianka”
fot. Marcin Fedorowicz
1933
Przedmieście Czechówka Dolna. Zrujnowany dom przy ulicy Czechowskiej
fot. Józef Czechowicz
2008
ulica Czechowska. W tle budynek szkoły przy ulicy Spokojnej
fot. Marcin Fedorowicz
1933
ulica Północna. Widok w kierunku wschodnim
fot. Józef Czechowicz
2008
Widok od strony skrzyżowania ulicy Północnej z aleją Kompozytorów Polskich
fot. Marcin Fedorowicz
 
1933
ulica Północna. Widok w kierunku zachodnim. W tle widoczny budynek Szkoły Policyjnej
fot. Józef Czechowicz
2008
Skrzyżowanie ulic Północnej i alei Kompozytorów Polskich. Wiodk na bloki na Czechowie
fot. Marcin Fedorowicz
 
1933
Przedmieście Lublina. Na drugim planie widoczne domy przy ulicy Dolnej 3 Maja i Niecałej
fot. Józef Czechowicz
2008
Widok na domy przy ulicy Dolnej 3 Maja i Niecałej. Na pierwszym planie aleja Solidarności
fot. Marcin Fedorowicz
1933
Dwór Chrzanowskich na Bielszczyźnie
fot. Józef Czechowicz
2008
dawny Dwór Chrzanowskich
fot. Marcin Fedorowicz
 
1933
Dwór Chrzanowskich na Bielszczyźnie. Widok z ulicy Dolnej 3 Maja
fot. Józef Czechowicz
2008
dawny Dwór Chrzanowskich. Widok z ulicy Dolnej 3 Maja
fot. Marcin Fedorowicz

1933

Targ między ulicami Świętoduską i Nową. Widok na kościół karmelitów
fot. Józef Czechowicz
2008
ulica Świętoduska. Widok na kościół karmelitów
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel
 
1933
Targ między ulicami Świętoduską i Nową. Widok na stragany z naczyniami. W tle widoczny szczyt kamienicy przy ulicy Świętoduskiej 18
fot. Józef Czechowicz
2008
ulica Świętoduska. Widok na kamienicę przy ulicy Świętoduskiej 18
fot. Marcin Fedorowicz
 
1933
Targ między ulicami Świętoduską i Nową. Widok w kierunku ulicy Kowalskiej
fot. Józef Czechowicz
2008
ulica Świętoduska. Widok w kierunku ulicy Kowalskiej
fot. Marcin Fedorowicz
 
1933
Targ między ulicami Świętoduską i Nową. Widok na stragany. W tle kamienice przy ulicy Nowej
fot. Józef Czechowicz
 
2008
ulica Świętoduska, róg Wodopojnej. Plac Ofiar Getta, widok z ulicy Świętoduskiej
fot. Marcin Fedorowicz
1933
Targ między ulicami Świętoduską i Nową. Widok w kierunku ulicy Nowej
fot. Józef Czechowicz
2008
plac Ofiar Getta. Widok z ulicy Świętoduskiej w kierunku ulicy Nowej
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel
 
1933
Brama Krakowska
fot. Józef Czechowicz

2008

Brama Krakowska
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel
1933
plac Łokietka. W głębi widoczna Wieża Trynitarska
fot. Józef Czechowicz

2008

plac Łokietka. W głębi widoczna Wieża Trynitarska
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel
1933
Widok z przejazdu pod Bramą Krakowską na Ratusz, Plac Łokietka i Krakowskie Przedmieście
fot. Józef Czechowicz

2008

Widok z przejazdu pod Bramą Krakowską na Ratusz, Plac Łokietka i Krakowskie Przedmieście
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

1933

Dawny pałac Pawęczkowskiego, tzw. gimnazjum żydowskie przy ulicy Noworybnej
fot. Józef Czechowicz

2008

Dawny pałac Pawęczkowskiego przy ulicy Noworybnej
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

1933

ulica Rybna
fot. Józef Czechowicz

2008

ulica Rybna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

1933

Rynek. Widok na naroże Trybunału Koronnego. W tle widoczne kamienice: Konopniców (zw. Sobieskich) oraz Trejglowej
fot. Józef Czechowicz

2008

Rynek. Widok na naroże Trybunału. W tle widoczne kamienice: Konopniców (zw. Sobieskich) oraz Rynek 13
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Rynek. Widok spod Trybunału w kierunku rogu ulic Bramowej i Olejnej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Rynek. Widok spod Trybunału w kierunku rogu ulic Bramowej i Olejnej
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Rynek. Widok na ulicę Złotą
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Rynek. Widok na ulicę Złotą
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Rynek. Widok na kamienicę Trejglowej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Rynek. Widok w kierunku ulicy Gruella
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

ulica Jezuicka
fot. Józef Czechowicz

 

2008

ulica Jezuicka
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Południowa nawa katedry. Widok z ulicy Królewskiej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Południowa nawa katedry. Widok z ulicy Królewskiej
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Brama Kurii Biskupiej przy ulicy Zamojskiej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Brama wjazdowa do Kurii Biskupiej przy ulicy Wyszyńskiego
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

ulica Dominikańska
fot. Józef Czechowicz

 

2008

ulica Dominikańska
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Widok na Zamek i dzielnicę żydowską z placu Po Farze
fot. Józef Czechowicz

 

2008
Widok na Zamek i dawną dzielnicę żydowską z placu Po Farze
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Widok na Zamek i dzielnicę żydowską z placu Po Farze
fot. Józef Czechowicz

 

2008
Widok na Zamek i dawną dzielnicę żydowską z placu Po Farze

fot. Marcin Fedorowicz

  

1933

Widok z przejazdu pod Bramą Grodzką na ulicę Zamkową
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Widok z przejazdu pod Bramą Grodzką na wiadukt prowadzący na Zamek
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Brama Grodzka. Widok od strony dzielnicy żydowskiej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Brama Grodzka. Widok z wiaduktu prowadzącego na Zamek
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

ulica Zamkowa
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Wiadukt prowadzący na Zamek
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Detal architektoniczny absydy kościoła pw. św. Wojciecha
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Detal architektoniczny absydy kościoła pw. św. Wojciecha
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933
ulica Podwale. Na pierwszym planie barierka przy kościele pw. św. Wojciecha. W tle zabudowa ulicy Podwale i tyły kamienic przy ulicy Grodzkiej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

ulica Podwale. Na pierwszym planie barierka przy kościele pw. św. Wojciecha. W tle tyły kamienic przy ulicy Grodzkiej
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933
ulica Podwale. Widok na tyły kamienic przy ulicy Grodzkiej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

ulica Podwale. Widok na Zaułek Władysława Panasa oraz tyły kamienic przy ulicy Grodzkiej
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

ulica Krawiecka. W tle Zamek
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Błonia pod Zamkiem
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

ulica Krawiecka. W tle widoczny kościół i klasztor oo. dominikanów
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Kościół i klasztor oo. dominikanów oraz zabudowania Zespołu Szkół nr 1 przy ulicy Podwale
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933
Brama Zasrana od strony ulicy Podzamcze
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Błonia pod Zamkiem. Przejście na plac Zamkowy
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

ulica Krawiecka. Ponad domami widoczny Zamek
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Błonia pod Zamkiem
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Podwórko posesji przy ulicy Krawieckiej (prawdopodobnie ulica Krawiecka 41)
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Błonia pod Zamkiem. Miejsce gdzie prawdopodobnie stała kamienica Krawiecka 41
fot. Marcin Fedorowicz

  

1933

ulica Krawiecka. W tle widoczna kaplica Świętej Trójcy
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Zamek i kaplica Świętej Trójcy. Widok ze skrzyżowania alei Unii Lubelskiej i Solidarności
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Most na Czechówce na ulicy Mostowej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Widok na dworzec PKS od strony wschodniej. W głębi po lewej widoczne dachy kamienic przy placu Zamkowym
fot. Marcin Fedorowicz

 

1933

Most na Czechówce na ulicy Szerokej
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Widok z dworca PKS w kierunku wschodnim
fot. Marcin Fedorowicz

  

1933

Fragment fasady kościoła pw. św. Mikołaja na Czwartku. Po prawej widoczna dzwonnica
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Fragment fasady kościoła pw. św. Mikołaja na Czwartku
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Fragment fasady kościoła pw. św. Mikołaja na Czwartku
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Fragment fasady kościoła pw. Św. Mikołaja na Czwartku
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933
Widok na ulicę Św. Mikołaja od strony kościoła. Po prawej widoczne ogrodzenie cmentarza przykościelnego, w głębi zabudowa ulicy Czwartek
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Widok spod kościoła pw. św. Mikołaja w stronę ulicy Czwartek
fot. Marcin Fedorowicz

  

1933

Cerkiew Przemienienia Pańskiego. Widok ze wzgórza Czwartek
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Cerkiew Przemienienia Pańskiego. Widok ze wzgórza Czwartek
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Widok na Zamek z i dzielnicę żydowską ze wzgórza Czwartek
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Widok na Zamek z i dawną dzielnicę żydowską ze wzgórza Czwartek
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Zachodnia część kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Zachodnia część kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Kruchta kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Kruchta kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Północna elewacja kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Józef Czechowicz

 

2008

Północna elewacja kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel
  
1933
Północna elewacja kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Józef Czechowicz
 
2008
Północna elewacja kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel
  
1933
Nawa poprzeczna kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Józef Czechowicz
 
2008
Nawa poprzeczna kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel
 
1933
Nawa poprzeczna kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Józef Czechowicz
 
2008
Nawa poprzeczna kościoła oo. salezjanów przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

 

1933

Kapliczka św. Floriana przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Józef Czechowicz

 

2008
Kapliczka św.Floriana przy ulicy Kalinowszczyzna
fot. Joanna Zętar / Piotr Sztajdel

  

1933

Prace remontowe
fot. Józef Czechowicz
 
 
 
 
 
 
 
 
                      ?
 
 

 

Zdjęcia

Wideo

Inne materiały

Słowa kluczowe