Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Fabryka igieł do lamp „Carbo – Lumen”, garbarnia Luchta w Lublinie

W 1909 roku wybudowano fabrykę „Carbo – Lumen” produkującą igły do lamp elektrycznych. Od 1918 roku do lat 80. XX wieku funkcjonowała tu wytwórnia wyrobów garbarskich.

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

ul. Garbarska 2

Dawna garbarnia Luchta znajduje się w południowo-wschodniej części Lublina, u zbiegu ulic Garbarskiej i Długiej, na dużej nieregularnej parceli.

FunkcjeBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Fabryka produkująca igły dla lamp elektrycznych ługowych. Po zmianie właściciela budynki przekształcono w wytwórnię wyrobów garbarskich.

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Początki firmy przypadają na rok 1909, kiedy to u zbiegu nowo wytyczonych ulic wybudowano fabrykę produkującą igły do lamp elektrycznych ługowych. Firma nazywała się "Carbo – Lumen". Niestety, nie dysponujemy informacjami o jej właścicielach. Z archiwalnych materiałów wynika, że fabryka składała się z parterowej, murowanej hali produkcyjnej, w rogu której znajdował się komin.

W 1910 roku na parceli, w załamaniu ul. Garbarskiej, powstał ceglany, parterowy budynek mieszkalno-administracyjny dla pracowników firmy. Dalszym etapem rozbudowy była dostawka do hali (od północy) wykonana w 1912 roku.

Najprawdopodobniej w latach 1918–1920 budynki fabryczne nabył Hipolit Lucht, z myślą ulokowania tu fabryki wyrobów garbarskich. W tym celu rozbudowano fabrykę o kolejne obiekty, m.in o filtry do czyszczenia ścieków. Ponadto powstała liczna zabudowa drewniana, stajnie i szopy magazynowe.

Na początku lat 30. XX w. Lucht sprzedał swą fabrykę Karolowi Ciborskiemu, który w 1934 roku wszedł w spółkę z M. Zorkrautem i razem założyli firmę o nazwie "Fabryka Garbarska K. Ciborski i M. Zorkraut", produkującą skóry podeszwowe i chromowe. W tym też czasie powstała murowana zabudowa wzdłuż ul. Mostowej (obecnie. Garbarskiej).

Po II wojnie światowej fabryka została upaństwowiona. W latach 80. zaprzestano produkcji wyrobów skórzanych, a puste hale wydzierżawiono na magazyny i warsztat samochodowy.

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1909 – budowa fabryki igieł

1910–1912 - rozbudowa obiektów

1918–1920 – zmiana profilu produkcji

lata 30. XX w. – właścicielem fabryki zostaje K. Ciborski

lata 80. XX w. – zaprzestanie produkcji

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dawna hala fabryczna murowana, nakryta dwuspadowym dachem, od frontu i od tyłu artykułowana lizenami wspierającymi wyładowany, uskokowy gzyms koronujący. Otwory okienne w znacznym stopniu przebudowane; sporadycznie zachowały się szerokie opaski nadokienne, w większości w elewacji tylnej. Elewacje boczne z podziałami ramowymi. Stolarka okienna współczesna.

Od północy do hali głównej przylega murowany parterowy budynek, nakryty dachem pogrążonym, flankowany pilastrami w narożach, z symetrycznymi elewacjami – frontową (czteroosiową) i tylną (trzyosiową). Otwory okienne ujęte wąskimi opaskami i zamknięte nieznacznym łukiem odcinkowym. Wnętrze po przebudowach, dostosowane do mieszkalnego, dwutraktowe.

W głębi parceli, przy ul. Garbarskiej, piętrowy, ceglany dom mieszkalny ze skromną dekoracją w postaci gzymsów nadokiennych. Pozostałe budynki bezstylowe.

Stan zachowaniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1995 rok

Główny budynek w zespole – hala fabryczna – obecnie znajduje się w złym stanie; od strony południowej pojawiły się spękania muru i liczne ubytki zawilgoconego tynku. Korzystniej prezentuje się budynek obok, nieotynkowany, z zachowanym detalem architektonicznym. Bryła obu obiektów jest zachowana bez poważniejszych zmian. Późniejsza zabudowa nawiązuje swą lokalizacją do pierwotnej. Wnętrza budynków znacznie przebudowane, pozbawione wyposażenia z okresu budowy.
 

2009 rok

Część północna budynku, wykorzystywana na warsztat samochodowy, jest odnowiona i odmalowana. Południowa część nadal zaniedbana, z popękanymi ścianami i ubytkami tynku.

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Studziński J., Fabryka igieł do lamp "Carbo – Lumen", potem garbarnia H. Luchta [w:] Czerepińska J., Michalska G., Studziński J., Katalog architektury przemysłowej w Lublinie, t. I cz. II, s. 63, maszynopis opracowany na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków, Lublin 1995.