Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Edward Hartwig – fotografie z odbudowy Lublina w 1954 roku

W 1954 roku podczas prac remontowych prowadzonych na terenie Starego Miasta przebywał w Lublinie Edward Hartwig. Podczas pobytu powstały zdjęcia dokumentujące prowadzone prace budowlane i odbudowę miasta.

Prace remontowe przy sztukateriach Kamienicy Sobieskich w Lublinie
Prace remontowe przy sztukateriach kamienicy Sobieskich w Lublinie, fot. Edward Hartwig

Spis treści

[RozwińZwiń]

Odbudowa Lublina w 1954 roku

Odbudowa Lublina prowadzona w 1954 roku była częścią prac konserwatorskich prowadzonych w mieście w latach 1950–1962. Główne nasilenie prac remontowych przypadło na kilka miesięcy przed lipcem 1954 roku, w związku ze zbliżającym się jubileuszem X-lecia PRL. Jednocześnie prace wykonane w tym roku miały zapoczątkować stałą działalność Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, zmierzającą do usunięcia ogólnego zaniedbania miasta. Jednym z pierwszych działań podjętych przez MRN było zlikwidowanie więzienia na Zamku Lubelskim oraz rozpoczęcie prac renowacyjnych i konserwatorskich na terenie Starego Miasta.

Pracami remontowymi prowadzonymi od marca do lipca 1954 roku objęto obszar całego Starego Miasta – wszystkie kamienice w Rynku, ulice: Bramową, Jezuicką, Grodzką, Złotą; odbudowano Bramę Rybną oraz splantowano plac Po Farze. Remonty ograniczyły się głównie do prac elewacyjnych, polegających na wzbogaceniu zabytkowego wystroju poprzez zrekonstruowane części attyk oraz wykonanie dekoracji malarskiej i sgraffitowej nawiązującej swoim charakterem do stylu renesansowego. Oprócz prac remontowych odbudowano zniszczone i spalone podczas wojny kamienice przy ulicy Bramowej, Jezuickiej, Grodzkiej, dwie kamienice w Rynku oraz dom przy Bramie Krakowskiej1.

Dokumentację projektową remontów przygotowały warszawskie zespoły architektoniczne z biura „Miastoprojekt” pod kierunkiem architekta Mieczysława Kuźmy. Prace były prowadzone były pod bezpośrednim nadzorem Generalnego Konserwatora Zabytków w Warszawie, z wyłączeniem lubelskich służb konserwatorskich2.

Podczas prac prowadzonych w 1954 roku w Lublinie powstało też nowe założenie urbanistyczne – plac Zebrań Ludowych (dziś plac Zamkowy). Plac został wybudowany w miejscu wyburzonej przez nazistów dzielnicy żydowskiej. Lubelski plac jest przykładem realizacji założeń socrealistycznej urbanistyki. Place tego typu miały wychodzić naprzeciw nowym warunkom ustrojowym, w intencji nawiązywały do odległego projektu placu Festynów Ludowych zaprojektowanych na Kremlu3.

Fotografie Edwarda Hartwiga

W 1954 roku podczas prac remontowych prowadzonych na terenie Starego Miasta przebywał w Lublinie Edward Hartwig. Podczas pobytu powstały zdjęcia dokumentujące prowadzone prace budowlane i odbudowę miasta. Kolekcja zdjęć obejmuje 58 klatek negatywu. Wszystkie znajdują się w zasobach Archiwum Fotografii Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”. Negatywy są częścią materiałów, które w 2004 roku zostały przekazane Ośrodkowi przez Ewę Hartwig-Fijałkowską. Klatki negatywu wykonanego przez Edwarda Hartwiga mają format 6 x 6 cm i są czarno-białe.

Fotografie wykonane przez Edwarda Hartwiga można sklasyfikować według następujących tematów: prace budowlane na Rynku, ulicy Złotej, Grodzkiej i Bramowej; prace budowlane w okolicach Zamku Lubelskiego; ludzie przy pracy; porządkowanie okolic zamku przypuszczalnie w czynie społecznym; napisy propagandowe umieszczone na rusztowaniach; fragmenty budynków po renowacji, głównie sgraffita i maszkarony; widok okolic zamku po zakończeniu prac budowlanych, prawdopodobnie około 22 lipca 1954 roku.

Zdjęcia mają formę dokumentu, ukazującego zakres i natężenie prac wykonanych w 1954 roku w Lublinie. Jest to przede wszystkim dokumentacja prac remontowych, ale na kilku klatkach widoczne są prace przy odbudowie kamienic kwartału wyznaczonego ulicami Bramową, Jezuicką i Rynkiem. Elementem dominującym na wszystkich fotografiach są rusztowania. Na kilku zdjęciach widoczny jest sprzęt budowlany używany podczas odbudowy. W kolekcji nie ma zdjęć dokumentujących prace we wnętrzach budynków. Dużo miejsca artysta poświęca ludziom przy pracy. Są to osoby wykonujące malowidła na fasadach kamienic Rynku, kamieniarze oraz murarze attyk. W większości są to postaci anonimowe. Tylko jedno zdjęć znajdujących się w kolekcji przedstawia malarza Jana Cybisa pracującego przy wykonywaniu dekoracji malarskiej kamienicy Rynek 18b. Wydźwięk propagandowy zdjęć widoczny jest w sfotografowanych przez Hartwiga napisach umieszczonych bezpośrednio na rusztowaniach.

Wszystkie zdjęcia z kolekcji znajdują się zasobie Archiwum Fotografii Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”.

Literatura

Gawdzik C., Rozwój miasta w latach 1944–1964, [w:] Lublin. Przewodnik, pod red. H. Gawareckiego, M.S. Pajdowskiego, S. Wojciechowskiego, Lublin 1966.
Kopciowski D., Ochrona zabytków Lublina – 1919–2000, wybrane fakty i zdarzenia, [w:] Życie artystyczne Lublin 1901–2001, pod red. L. Lameńskiego, Lublin 2001.

Przypisy

  1. C. Gawdzik, Rozwój miasta w latach 1944–1964, [w:] Lublin. Przewodnik, pod red. H. Gawareckiego, M.S. Pajdowskiego, S. Wojciechowskiego, Lublin 1966, s. 150–177.
  2. D. Kopciowski, Ochrona zabytków Lublina – 1919–2000, wybrane fakty i zdarzenia, [w:] Życie artystyczne Lublin 1901–2001, pod red. L. Lameńskiego, Lublin 2001, s. 61–80.
  3. C. Gawdzik, Rozwój miasta w latach 1944–1964, [w:] Lublin. Przewodnik, pod red. H. Gawareckiego, M.S. Pajdowskiego, S. Wojciechowskiego, Lublin 1966, s. 150–177.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Galerie

Inne materiały

Słowa kluczowe