Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Edukacja wg Celestyna Freineta

Nowoczesne szkoła wg Celestyna Freineta.

Spis treści

[RozwińZwiń]

École moderne Celestyna Freineta

Celestyn Freinet  (15.10.1896 - 08.10.1966) swoją eksperymentalną działalność rozpoczął, pracując jako nauczyciel szkoły ludowej w Bar-sur-Loup. Jednak swój wielostronny system pedagogiczny rozwinął w Vence, dokąd przeniósł się po kilkunastu latach z Elizą Freinet. Jego celem było unowocześnienie tradycyjnej szkoły ludowej.

W systemie tym:

  • przedmioty nauczania zostały zastąpione przez treści środowiska,
  • podręczniki przez "wolny tekst" tworzony przez dzieci, następnie drukowany w drukarence szkolnej i zamieszczany w gazetce szkolnej,
  • korespondencja międzyszkolna.

Do technik Freineta zalicza się również:

  • bogaty zestaw środków audiowizualnych,
  • "fiszki" do uczenia się i sprawdzania wiadomości,
  • techniki ekspresji plastycznej.

Ruch nowoczesnej szkoły

Ruch szkoły nowoczesnej, zainicjowany przez Freineta, objął we Francji kilkadziesiąt tysięcy nauczycieli, a w ponad czterdziestu krajach rozwinęła się organizacja FIMEM (Fédération Internationale des Mouvements de l'Ecole Moderne).
Tworząc własną szkołę Freinet zaufał przede wszystkim zdrowemu rozsądkowi. Myśl tą wyłożył w książce "Gawędy Mateusza" w tekście pt. "Nowoczesna pedagogika zdrowego rozsądku". (patrz. przekład na j. polski - "O szkołę ludową"). Czytamy tam: "długoletnie doświadczenie obcowania z ludźmi prostymi, z dziećmi i ze zwierzętami" przekonało go, "że prawa życia są uniwersalne, naturalne i ważne dla wszystkich istot żywych".

Szukanie metodoogii

Pierwsze trudności w pracy nauczycielskiej wiązały się m. in. z trudnością zrozumienia prawidłowości w postępowaniu dzieci oraz sposobów wpływania na ich umysł i życie uczuciowe. Nie znajdując pomocy w literaturze, podjął samokształcenie. E. Freinet pisała "skierował cały swój wysiłek na udoskonalenie techniki pedagogicznej, która miała przezwyciężyć ciągle dostrzeganą przez niego rozbieżność między teorią i praktyką".  Dostrzegł i krytykował trzy "krzywdy dziecka", które hamowały jego naturalny rozwój:

1. Lekcje szkolne oparte na podziale treści nauki na przedmioty.
2. Podręczniki powiązane z poszczególnymi programami.
3. Stereotypowe wykonywane przez całą klasę ćwiczenia.

Freinet dostrzegł, że dzieci nudzą się na lekcjach, natomiast zaciekawia je to, co same wynoszą z obserwacji życia i z własnych doświadczeń. Będąc świadomym zainteresowania dzieci samym życiem, nauczanie dzieciom gotowej wiedzy uznał za krzywdę wyrządzaną na ich osobowości. Hasło "precz z podręcznikami" służyło skoncentrowaniu uwagi na dziecku, jego potrzebach, zainteresowaniach, całości jego myśli, doznań i działań. O nastawieniu tym pisała E. Freinet: "Obserwując dziecko jako osobnika działającego, dochodzi do wniosku, że jednostka psychiczna, jak każdy organizm, broni swej integralności za każdą cenę. Stąd wynika konieczność wykrywania głębokiego nurtu zainteresowań każdej indywidualności i pójścia za tym zainteresowaniem - żywienie go, zachowywanie jego zapotrzebowań i siły oraz kierowania nim, żeby był płodny."

Zabawa czy praca?

Po niepowodzeniach unowocześnienia szkoły w Saint-Paul, Freinet przystąpił do budowy własnej szkoły eksperymentalnej w Vence. Szkoła Freineta przestaje być zbiorem klas, w których dzieci słuchają, czytają i piszą pod komendę nauczyciela. Jest miejscem, gdzie poznawanie, działanie i tworzenie dzieci zawsze jest odniesione do otaczającego je środowiska przyrodniczego, społecznego, kulturalnego i gospodarczego.

W rozwoju dziecka Freinet wyodrębnia trzy fazy:

1. faza prób i błędów czyli działania jakby po omacku. Dziecko powtarza czynnosci, które przynoszą powodzenie, a unika tych, które go rozczarowują;

2. faza urzadzania się, kiedy dziecko na podstawie swoich nabytych doświadczeń zaczyna wprowadzać ład do swoich działań;

3. faza zabawy-pracy, która przechodzi następnie w fazę pracy-zabawy. Tu przez zabawę jako typową postać aktywności dziecięcej przygotowuje się dziecko do pracy i realizacji zadań życiowych.

Freinet akcentował, że naturalną potrzebą dziecka nie jest zabawa, ale praca. Krytykował poglądy o pierwszeństwie zabawy, które skutkowały nie powierzaniem dzieciom żadnej pracy. Zwracał uwagę, że praca powinna być odpowiednio motywowana. Zabawa zaś spełnia ważną rolę w wychowaniu przez pracę. Praca - zabawa jest źródłem przeżyć, które sprzyjają nabywaniu wiedzy.  Twierdził, że "wiedza przeżywana przez jednostkę sumuje się z jej naturalnym potencjałem witalnym, natomiast wiedza narzucona wbrew zainteresowaniom szkodzi jej, stanowiąc niepotrzebny balast."

Rodzaje inteligencji

Za największy grzech szkoły uznał oparcie się na pamięci oraz stosowanie egzaminów oceniających wyłącznie wiadomości przyswajane pamięciowo. Pamięć, uznawał za czynnik wartościowy, pod warunkiem jednak, że wiązał się z doświadczeniem poszukującym i służącym życiu.

Nacisk na wielostronną inteligencję odróżnia metodę Freineta od wielu szkół alternatywnych (np. Odenwaldschule czy Summerhill).

Inteligencję pojmował Freinet jako ogólną zdolność "wchłaniania doświadczeń." Wg niego tradycyjna szkoła rozwija "tylko jeden rodzaj inteligencji abstrakcyjnej, działającej poza realną rzeczywistością za pośrednictwem słów i pojęć utrwalonych w pamięci". Rezultatem tego jest "brak inteligencji we wszystkim, co dotyczy życia i przystosowania się do środowiska".

Według Freineta są jeszcze inne rodzaje inteligencji. Ich wykształcenie zależy od nabytych przypadkowo doświadczeń. Są to:

  • "inteligencja rąk, którymi oddziaływuje się na środowisko, pragnąc je przekształcić i opanować;
  • inteligencja artystyczna;
  • inteligencja poznawcza, która rozwija zdrowy rozsądek;
  • inteligencja twórcza, stanowiąca talent badaczy naukowych i wielkich mistrzów handlu i przemysłu;
  • inteligencja polityczna i społeczna, która kształtuje ludzi czynu i przywódców mas".

 

Swobodny tekst

Najbardziej popularnym aspektem pedagogiki Freineta jest swobodny tekst. Swobodny, tzn. dziecko pisze go wtedy, gdy ma coś do powiedzenia i odczuwa potrzebę wyrażenia tego piórem czy rysunkiem. Przez swobodny tekst dziecko przetwarza tą treść w budulec własnej osobowości. Chcąc utrwalić efekty pracy indywidualnej czy zbiorowej nad tekstem, Freinet wpadł na pomysł wykorzystania w szkole drukarni. W 1947 roku wydał broszurę, w której przedstawił walory kształcące tej metody: Jeśli uczniowie będą mogli drukować na gorąco swoje spisane myśli, to wytworzy się między mową a czytaniem znaków drukowanych ten sam naturalny i konieczny związek, jaki istnieje miedzy mową a myślą pisaną ręcznie. Czytanie druku przestaje być dla dziecka nową i tajemniczą techniką: myśl drukowana nie będzie odtąd jakąś ideą wyobcowaną z życia i przeżyć dzieci, myślą nową, która zbyt często spływa po duszy dziecka, zanim do niej dotrze; książka i gazety przestaną być półbogami, automatycznymi nosicielami prawdy, lecz będą po prostu zbiorem myśli ludzi dorosłych, napisanych, potem wydrukowanych - i podatnych na krytykę i dyskusję. Testy zamieszczane w gazetkach rozszerzają stopniowo doznania estetyczne samych dzieci.

Drogą pozyskiwania wiedzy ze źródeł była korespondencja międzyszkolna. Wzajemna wymiana paczek ze świeżo wydrukowanymi w szkole egzemplarzami tekstów, zaoowocowała potem wizytami dzieci w szkołach - korespondentach.

Do spopularyzowania idei fereinetowskich w Polsce przyczyniła się Halina Semenowicz.

Opracowała Monika Krzykała

Literatura

Okoń W., Dziesięć szkół alternatywnych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Spółka Akcyjna, Warszawa 1999.