Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Drukarnia Trynitarzy w Lublinie (1781–1817)

Zakon Trynitarzy przejął dawną Drukarnię Jezuitów z rąk Komisji Edukacji Narodowej w okresie rozbiorowym. Drukarnia wydawała teksty dotyczące rozgrywających się wydarzeń politycznych. Jej najważniejszym drukiem było Prawo polityczne narodu polskiego, czyli układ rządu Rzeczpospolitej. Po opuszczeniu Lublina przez ostatnich trynitarzy drukarnia została wydzierżawiona.

"Wiersze polskie z fragmentów łacinskich złozone" - fragment karty tytułowej z zapisem miejsca druku
"Wiersze polskie z fragmentów łacinskich złozone" - fragment karty tytułowej z zapisem miejsca druku (Autor: )

Spis treści

[RozwińZwiń]

Drukarnia trynitarzyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kazań niedzielnych część III
Kazań niedzielnych część III (Autor: Lisikiewicz, Józef)
W roku 1781 lubelskie zgromadzenie zakonu św. Trójcy (Trynitarze) przejęło Drukarnię Komisji Edukacji Narodowej, czyli dawną Drukarnię Jezuitów. Już rok później w drukarni odlano nowe czcionki. Świadectwem tego jest zachowany w jednym egzemplarzu Wzór pisma nowo oddanego w Drukarni XX Trynitarzów w Lublinie roku pańskiego 1782.
Na działalność drukarni prowadzonej przez Trynitarzy miały wpływ rozgrywające się wtedy dramatyczne wydarzenia w historii Polski (drugi i trzeci rozbiór Polski, Konstytucja 3 maja, Powstanie kościuszkowskie, targowica), co można poznać po drukach opuszczających oficynę. W szczególności dotyczyło to okresu obrad Sejmu Czteroletniego próbującego odnowić życie społeczne i polityczne w Polsce. W okresie największej swojej aktywności tj. od 1781 do końca 1800 roku drukarnia wydała 340 druków. W zdecydowanej większości były to publikacje w języku polskim oraz łacińskim i francuskim.

Publikacje o charakterze politycznymBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W czasie obrad Sejmu Czteroletniego Drukarnia Trynitarzy wydała swój najpoważniejszy druk – Prawo polityczne narodu polskiego, czyli układ rządu Rzeczpospolitej (księga 1 i 2)1.

O dramatycznej sytuacji Drukarni Trynitarzy w tym okresie pisze Irena Dziok-Strelnik:

W roku 1792 uroczyście obchodzono w Lublinie rocznicę uchwalenia Konstytucji, co uwiecznia Diariusz obchodu dnia 3 Maja. Niestety, już w tym samym roku wsparte rosyjskimi bagnetami rządy targowicy zahamowały reformatorską działalność najświatlejszych polskich umysłów. Drukarnia lubelska była zmuszona do przedrukowywania uniwersałów targowickich. Wychodzą one z nagłówkiem „Konfederacja Generalna Województwa Lubelskiego” lub pod nazwiskiem Kajetana Miączyńskiego marszałka konfederacji województwa lubelskiego, najhaniebniejszej kreatury owych czasów na Lubelszczyźnie2.

Publikacje związane z LublinemBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Strona tytułowa "Lublin podług ustaw medyki uważany w iedney dyssertacyi..."
Strona tytułowa "Lublin podług ustaw medyki uważany w iedney dyssertacyi..." (Autor: Bergonzonni, Michał)
Poza drukami o charakterze politycznym wychodzącymi z drukarni, warto również zwrócić uwagę na publikacje poświęcone samemu Lublinowi. Szczególnie wartościowe są dwa druki związane z rozpoczęciem w roku 1780 działalności lubelskiej Komisji Dobrego Porządku: Lublin podług  ustaw medyki uważany… i Opusculum…. 

Upadek drukarniBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W 1807 roku kościół pojezuicki oraz wszystkie zabudowania zostały przeznaczone przez rząd austriacki na rzecz przyszłej diecezji lubelskiej. Drukarnia została wydzierżawiona najpierw księgarzowi Kazimierzowi Szczepańskiemu, a później Janowi Karolowi Pruskiemu 3.

Czesława Iskra:

Nazwa drukarni Trynitarzy pojawia się jeszcze w roku 1813 na druku „Na popis publiczny Szkół Departamentowych Lubelskich rektor zaprasza” oraz w 1816 również w popisie szkolnym.  W 1813 roku zakon Trynitarzy liczący już tylko 3 zakonników nie był w stanie wywiązywać się zamówień składanych do drukarni, w związku z czym drukarnia została przejęta przez rząd Królestwa, i od 1817 roku funkcjonowała pod nazwą Drukarnia Rządowa4.

Ocena dorobku drukarni trynitarzyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Wzory nowych pism drukarni Trynitarzy z roku 1782
Wzory nowych pism drukarni Trynitarzy z roku 1782 (Autor: )
Dorobek drukarni przypadający na burzliwe ostatnie dwudziestolecie wieku XVIII podsumowuje Irena Dziok-Strelnik:

Lubelskie druki trynitarzy wydane są na ogół starannie, z dużą dbałością o estetykę, z użyciem czcionek różnej wielkości. U góry kolumny stosowane są zazwyczaj delikatne ozdoby lub linie, na początku i końcu winietki. Karty tytułowe skomponowane czytelnie, bez przeładowania, druk czysty, chociaż czcionki często wykazują znaczny stopień zużycia. Niekiedy poziom edytorski obniża użycie papieru złej jakości, zdarzają się też druki ze sporą ilością błędów drukarskich (np. wspomniane „Opusculum” Herrmanna)5.

Ta sama autorka w innym artykule w następujący sposób uzupełnia swoją ocenę drukarni:

(...) należy oddać jej sprawiedliwość jako placówce, która w ciężkich warunkach starała się podołać potrzebom miasta i regionu w różnoraki sposób służąc sprawie narodowej oraz sprawie wychowania nowego społeczeństwa i współdziałając w tym względzie z lubelską uczelnią, egzystującą w tych samych pojezuickich zabudowaniach. W drukach trynitarskich przewija się galeria osobistości, które odegrały znaczną rolę nie tylko w życiu Lublina; znajdują w nich oddźwięk wydarzenia ważne dla miasta i kraju, odzwierciedla się dominujące znaczenie Trybunału6.

Czesława Iskra:

Oceniając wielkość produkcji i jej różnorodność tematyczną należy podkreślić, że przewyższała ona w dużym stopniu dorobek jezuitów. Szczególnie aktywna działalność drukarni pod zarządem trynitarzy przypadła na okres do drugiego rozbioru Polski w 1793 roku7.

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dziok-Strelnik I., Bibliografia starych druków lubelskich 1630–1800, Lublin 1997.
Iskra C., Drukarnia Trynitarzy i drukarnia rządowa w latach 1781–1832, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, [red.] Szyndler B., Lublin 1988.
Strelnik I., Drukarnia Trynitarzy w Lublinie, „Bibliotekarz Lubelski” 1974, nr 3–4.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  1. Wróć do odniesienia I. Dziok-Strelnik, Bibliografii starych druków lubelskich 1630–1800, Lublin 1997, s. 56.
  2. Wróć do odniesienia I. Dziok-Strelnik,Bibliografii starych druków lubelskich 1630–1800, Lublin 1997, s. 56.
  3. Wróć do odniesienia I. Dziok-Strelnik, Bibliografii starych druków lubelskich 1630–1800, Lublin 1997, s. 60.
  4. Wróć do odniesienia C. Iskra, Drukarnia Trynitarzy i drukarnia rządowa w latach 1781–1832, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, [red.] B. Szyndler, Lublin 1988, s. 24–25.
  5. Wróć do odniesienia I. Strelnik, Drukarnia Trynitarzy w Lublinie, „Bibliotekarz Lubelski” 1974, nr 3–4, s. 31.
  6. Wróć do odniesienia I. Dziok-Strelnik, Bibliografii starych druków lubelskich 1630–1800, Lublin 1997, s. 60.
  7. Wróć do odniesienia C. Iskra, Drukarnia Trynitarzy i drukarnia rządowa w latach 1781–1832, [w:] Studia z dziejów drukarstwa i księgarstwa w Lublinie w XIX i XX wieku, [red.] B. Szyndler, Lublin 1988, s. 25.