Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Drukarnia Sztuka w Lublinie (1923-1949)

Drukarnia Sztuka działająca pod adresem Kościuszki 8 powstała w roku 1923 w miejsce znajdującej się tu wcześniej Drukarni „Ziemi Lubelskiej”. Była to drukarnia bardzo zasłużona dla lubelskiej międzywojennej awangardy literackiej. To tu właśnie drukowane były m.in.:
1) Debiutancki tomik wierszy Czechowicza „Kamień” (1927)
2) Trzy numery „Reflektora” (1924 – 1925)
3) Dwa numery „Trybuny” (1932) założonej przez Józefa Łobodowskiego.
4) Cztery dodatki literackie „Ziemi Lubelskiej” (1930) przygotowane przez Czechowicza.

 

Fragment sali maszyn drukarni „Sztuka”
 
Motor poruszający maszyny drukarni "Sztuka"
Zecernia drukarni "Sztuka"
 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

POETYCKIE WSPOMNIENIE DRUKARNI W POEMACIE „HILDUR BALDUR I CZAS”

W autobiograficznym poemacie „Hildur Baldur i Czas” jedno z przywoływanych przez poetę wspomnień związane jest z drukarnią. Pojawia się ono w drugiej części poematu (poznanie) przy opisie jednej z postaci poematu – Baldura, która jest porte parole samego Czechowicza:
   

„baldur zamyka oczy ciemne
    bolało go
    blask ulatywał całą noc z arkusza
    heksametr maszyn drukarskich także nie mniej
    męczył ogłuszał”

W „epilogu” poematu poeta nawiązał do tego właśnie wspomnienia:
   

„baldur otworzył oczy rano
    pięć lat już temu arkusz bielił się spod pięści
    w taki sam świt
    gdy cichły czarne maszyny”

 

>>> o poemacie Czechowicza czytaj więcej w rozdziale książki Tadeusza Kłaka „Reporter róż”

 

Miejscem, do którego wraca pamięcią Czechowicz w cytowanym wierszu jest bez wątpienia Drukarnia Sztuka przy ul. Kościuszki 8. Dodajmy jeszcze, że świadectwem zafascynowania Czechowicza drukarnią jako wyjątkowym miejscem oraz znajdującymi się w niej przedmiotami może być użycie przez poetę w wierszu „Wyznanie” (1925) porównania planu miasta do kaszty: plan pokratkowany jak kaszta / widzę.

 

HISTORIA DRUKARNI

Historię Drukarni Sztuka przedstawia w tekście napisanym w roku 1925  sam Józef Czechowicz: 

 

Na gruncie lubelskim w ciągu ostatnich dwu lat do pierwszego rzędu zakładów graficznych wysunęła się Drukarnia „Sztuka”, mieszcząca się przy ul. Kościuszki Nr 8. Drukarnia ta różne przechodziła koleje. Przed laty, nosząc wówczas  firmę „Estetycznej” mieściła się przy ul. Zielonej. Na parę lat przed wojną w okresie najświetniejszego rozwoju Ziemi Lubelskiej zostaje nabytą przez ś.p. red. Śliwickiego i odtąd w ciągu długich lat działa pod firmą: Drukarnia „Ziemi Lubelskiej”. Po zgonie ś.p. red. Śliwickiego drukarnia wraz z pismem przechodzi do rąk b. posła p. Ryszarda Wojdalińskiego. Odeń w r. 1923 została nabytą przez obecną spółkę, której udziałowcami są: p. Irena Śliwicka, Dom Wydawniczy Franciszek Głowiński i S-ka, p. Marja Krupkowa, p. Ryszard Chmielewski, p. Stanisław Ball i p. dr. Zygmunt Kozłowski. Odtąd drukarnia, przybrawszy firmę „Sztuka”, posuwa się naprzód drogą szybkiego rozwoju. Stałe techniczne ulepszenia, zwiększanie materjału drukarskiego, poważnie zaopatrzony magazyn papierowy, a zwłaszcza wytrawne kierownictwo techniczne doświadczonego, warszawskiego drukarza p. Ryszarda Chmielewskiego – jednają Drukarni „Sztuka” coraz liczniejszą klijentelę zarówno z Lublina jak i z po za jego granic. Dość wspomnieć, iż obecnie Drukarnia „Sztuka” po za obsługiwaniem licznej klijenteli ze sfer bankowych, handlowych, przemysłowych i społecznych stale drukuje następujące czasopisma: Przegląd Lubelsko – Kresowy, Express Lubelski, Reflektor, Sztandar Ludowy, Jedność Ludową, Kwartalnik rolniczy  (Warszawa), Na straży (Kowel). W ostatnim czasie do Drukarni „Sztuka” coraz powszechniej również skierowują się roboty książkowe, oraz wydawnictwa wykwintne, jak ozdobne jednodniówki, katalogi, sprawozdania, cenniki i t.p. Najlepszym dowodem wysokiego technicznego poziomu Drukarni „Sztuka” jest uznanie, jakiem wśród ogółu cieszy się szata zewnętrzna drukowanego w „Sztuce” naszego wydawnictwa. Załączone obok zdjęcia fotograficzne ukazują parę fragmentów z Drukarni „Sztuka”. [1]


           
Zwróćmy uwagę, że artykuł „Jedna z lubelskich placówek przemysłu poligraficznego”, który ukazał się w „Przeglądzie Lubelsko-Kresowym” 8 kwietnia 1925 roku (autorem zdjęć do artykułu był Ludwik Hartwig), był pisany przez poetę w kwietniu tego samego roku, a dwa lata później w lipcu 1927 roku, w tej właśnie, tak chwalonej przez Czechowicza drukarni, ukazał się jego debiutancki tomik wierszy „Kamień”. 

 

Reklama zamieszczona w „Przeglądzie Lubelsko-Kresowym”nr 11, 1925.
 
Reklama drukarni „Sztuka” zamieszczona w „Przeglądzie Lubelsko-Kresowym” nr 11, 1925.
Reklam drukarni „Sztuka” z „Exsspresu Lubelskiego” 25.05.1926.
 

 

 

PRZYGOTOWANIA DO DRUKU TOMU „KAMIEŃ”

Można łatwo zrozumieć, iż Czechowicz nie miał wystarczającej ilości pieniędzy na opłacenie druku tomiku, dlatego też tekst ten napisany dwa lata wcześniej stał się zapewne atutem w rozmowie z właścicielem drukarni – Franciszkiem Głowińskim. Jak wiemy, Czechowiczowi udało się przekonać Głowińskiego do podjęcia decyzji o druku tomiku i „Kamień” ukazał się w lipcu 1927 roku. Nie był to zapewne najlepszy interes Głowińskiego. Jeszcze kilka lat później sam Czechowicz wspominał o swoich długach wobec niego.

>>> czytaj więcej o tomiku: „Kamień”

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

Przypisy

[1] Józef Czechowicz, Jedna z lubelskich placówek przemysłu graficznego, „Przegląd Lubelsko-Kresowy” 1925, nr 8 [kwiecień], s. 21-22.

 

 

Literatura

Czechowicz Józef, Jedna z lubelskich placówek przemysłu graficznego, „Przegląd Lubelsko-Kresowy” 1925, nr 8 [kwiecień].