Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Drożdżownia Wrzodaka i Barciszewskiego w Lublinie

Na początku XX wieku mieściła się tu wytwórnia drożdży i wina, należąca do Stanisława Wrzodaka i Wincentego Barciszewskiego. W latach 20. funkcjonowała tu także wytwórnia wódek. Obecnie zakład produkuje wyłącznie drożdże.

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Zespół usytuowany jest przy ulicy Kunickiego 28, w południowej części miasta przy zbiegu ulic Kunickiego i Garbarskiej, na południe od linii PKP. Nieregularna działka, którą zajmuje, opiera się od wschodu o rzekę Czerniejówkę.

FunkcjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Początkowo wytwórnia drożdży i wina, później także wódek. Obecnie produkuje się wyłącznie drożdże (drożdżownia Lublin).

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Pierwsze budynki zespołu powstały u progu XX wieku. Była to początkowo wytwórnia drożdży i wina, stanowiąca współwłasność Stanisława Wrzodaka i Wincentego Barciszewskiego. W lubelskim archiwum zachowała się (prawdopodobnie) ich inwentaryzacja, wykonana w 1910 roku, dokumentująca również urządzenia linii produkcyjnej.

Zakład rozrastał się szybko i już w 1911 roku wzniesiono od frontu nowy budynek administracyjno-mieszkalny, dobrze zachowany do dzisiaj. Dysponujemy jego oryginalnym projektem, z nieczytelnym, niestety, podpisem autora. Obiekt posiada cechy architektury przemysłowej o wysokim poziomie wykonawczym.

W latach 20. podjęto zamiar rozbudowy drożdżowni i funkcjonującej tu także wytwórni wódek – o tzw. rektyfikację. Zachowały się plany tego przedsięwzięcia, w tym projekt autorstwa samego Jerzego Siennickiego, pochodzący z 1926 roku. Rektyfikacja została dobudowana do starego budynku fabrycznego (nr 2). Zaprojektowana została w duchu modnego „funkcjonalizmu” lat 20.

Podczas II wojny światowej, wzniesiono na terenie zakładów od strony ulicy Garbarskiej i linii kolejowej betonowy schron bojowy.

Po II wojnie światowej, drożdżownia została upaństwowiona. W latach 80. dobudowano szereg nowych budynków produkcyjno-magazynowych i, niestety, przebudowano na początku lat 90. najstarszy obiekt fabryczny. Obecnie produkuje się tu wyłącznie drożdże.

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

początek XX wieku – powstają pierwsze budynki zespołu

1911 – wzniesiono budynek administracyjno-mieszkalny

1926 – rozbudowa drożdżowni i wytwórni wódek

około 1990 – przebudowa najstarszego budynku fabrycznego

ArchitektBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Jerzy Siennicki – projekt rozbudowy drożdżowni i wytwórni wódek o tzw. rektyfikację (1926).

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynki fabryczne rozrzucone są nieregularnie na terenie otoczonym metalowym ogrodzeniem na podmurówce – z bramą wjazdową i furtkami dla ruchu pieszego – od ulicy Kunickiego. Dziedziniec fabryczny wybrukowany został trylinką.

Reprezentacyjny budynek frontowy jest czterokondygnacyjny, na planie prostokąta, z wyodrębnioną w bryle od pd. klatką schodową. Przykryty dachem dwuspadowym, wzniesiony z cegły. Fasada i elewacja tylna, na cokole, zwieńczona profilowanym gzymsem – z licem ścian wykończonym glazurowaną cegłą i białym tynkiem. Fasada wieloosiowa, symetryczna, flankowana jednoosiowymi pseudoryzalitami, przepruta otworami z dekoracyjnymi nadprożami; ozdobiona rzędem płycinowych plakiet międzyokiennych, pomiędzy drugim i trzecim piętrem. Okna trzeciego piętra przekryte odcinkowo.

Obiekty produkcyjno-magazynowe (początek XX wieku) – wzniesione z czerwonej cegły, nieotynkowane. Przykryte dwuspadami. Posiadają typowe cechy architektury przemysłowej - elewacje zwieńczone profilowanym gzymsem lub bez gzymsów; dekorację ramową z otworami w przewadze przekrytymi odcinkowo, zwieńczonymi nadprożami o klińcowym układzie cegieł (pozostawionymi w nagim wątku lub otynkowanymi). Szczyty zdobione fryzami ząbkowymi, biegnącymi przy krawędziach.

Budynek magazynowy usytuowany skrajnie po stronie wschodniej, posiada konstrukcję szkieletową, murowano-drewnianą, z dekoracyjnymi pazdurami przy szczytach. Budynek tzw. rektyfikacji, wzniesiony w latach 20. czterokondygnacyjny – dominuje wysokością nad pozostałą zabudową. Charakterystyczną cechą zabudowy najnowszej jest dostawianie jej do istniejącej. Z obiektów wolnostojących na odnotowanie zasługuje cylindryczny magazyn melasy, usytuowany w pd.-wsch. części zespołu.

Stan zachowaniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1995 rok

Stan zachowania obiektów historycznych, poza frontowym, należy ocenić jako zły. Stara fabryka została gruntownie przebudowana, z zatarciem cech stylowych i pozbawiona zabytkowego wnętrza (architektura i wyposażenie). Uderzający jest brak dbałości użytkownika o zewnętrzną szatę architektoniczną tego budynku, który robi wrażenie zruderowanego. Wspomnianą rektyfikację pozbawiono cech stylowych poprzez wymianę okien i „wyczyszczenie” z podziałów architektonicznych. Dawna kotłownia i magazyny wymagają remontów. Zespół drożdżowni stanowi na terenie Lublina unikalny przykład zakładu o takim profilu produkcji. Stopień zachowania substancji zabytkowej, daje szansę utrzymania tu jeszcze charakteru dawnego budownictwa przemysłowego.
 
2009 rok
 
Obiekty przeznaczone do produkcji utrzymane w stanie dobrym. Jeden z budynków, z czerwonej cegły, pozbawiony dachu, części ścian, wewnątrz zarośnięty.
 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Michalska G., Dawna drożdżownia Wrzodaka i Barciszewskiego przy ulicy Kunickiego 28, [w:] Czerepińska J., Michalska G., Studziński J., Katalog architektury przemysłowej w Lublinie, t. I cz. I, s. 5, maszynopis opracowany na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków, Lublin 1995.