Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Dom Żołnierza w Lublinie

Dom Żołnierza Polskiego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego mieści się przy ulicy Żwirki i Wigury w Lublinie. Został wybudowany z materiału pozyskanego z rozbiórki soboru prawosławnego na placu Litewskim w latach 1924–1927.

Dom Oficera im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Lublinie, fasada
Dom Oficera im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Lublinie, fasada (Autor: Zętar, Joanna)

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

ul. Żwirki i Wigury 6

FunkcjeBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dom Żołnierza Polskiego, podczas II wojny światowej Dom Narodowych Socjalistów, po 1944 roku Centralny Dom Żołnierza. Okresowo siedziba Teatru Muzycznego, później Garnizonowy Klub Oficerski, dziś [2020 – red.] Casino Royale Lublin.

Historia budynkuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dom Żołnierza został wybudowany w latach 1924–1927 według projektu inż. Mieczysława Dobrzańskiego. Rozpoczęcie budowy poprzedziło powołanie Komitetu Budowy Domu Żołnierza Polskiego. Liczne sekcje komitetu zajmowały się między innymi rozprowadzaniem cegiełek, z których dochód zasilił fundusze na budowę Domu Żołnierza.

Do budowy gmachu użyto materiału z rozebranego w 1924 roku soboru prawosławnego znajdującego się na placu Litewskim. W 1933 roku Dom Żołnierza został uroczyście otwarty. Otrzymał imię Marszałka Józefa Piłsudskiego. Uroczystość otwarcia była połączona z wyświęceniem kościoła garnizonowego.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego Dom Żołnierza był jednym z najbardziej funkcjonalnych obiektów wojskowych w mieście: mieścił kasyno, salę gimnastyczną i kino. W okresie II wojny światowej spełniał funkcję Domu Narodowych Socjalistów.

Budynek został odremontowany w 1968 roku. Mieścił Centralny Dom Żołnierza przemianowany na Garnizonowy Klub Oficerski. Przez pewien czas był siedzibą Teatru Muzycznego.

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

22 marca 1924 – powołanie Komitetu Budowy Domu Żołnierza Polskiego;
15 marca 1924 – rozpoczęcie rozbiórki soboru na placu Litewskim i przeniesienie materiału budowlanego na teren pod budowę Domu Żołnierza;
28 września 1924 – wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę Domu Żołnierza przez bpa Mariana Fulmana;
1 października 1933 – uroczyste otwarcie.

ArchitektBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

inż. Mieczysław Dobrzański
nadzór techniczny: Ignacy Kędzierski, Bohdan Kelles-Krauze

StylBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Modernizm

Opis budynkuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dom Żołnierza to budynek wolno stojący umieszczony na zamknięciu ulicy Żwirki i Wigury, poprzedzony podjazdem. Jest to gmach piętrowy na wysokim przyziemiu, kryty dachem płaskim.

Fasada budynku dziewięcioosiowa z ryzalitem. W ryzalicie znajduje się portyk wsparty na czterech kolumnach o głowicach kompozytowych. Kolumny wspierają belkowanie z silnie wystającym gzymsem. Wejście główne do budynku przez portyk.

Pozostałe elewacje Domu Żołnierza są ozdobione pasami boniowania, zwieńczone gładką attyką. Wszystkie okna prostokątne, bez obramień.

Wnętrze wielotraktowe, z dwukondygnacyjną salą widowiskową i salą gimnastyczną.

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Przesmycka E. [red.], Architektura modernizmu. Kraków. Lublin. Otwock, Lublin 2008.
Danczowska H., Dom żołnierza polskiego im. Marszałka J. Piłsudskiego 1924–1933, „Lublin. Kultura i Społeczeństwo” 2004, nr 2.
Denys M., Jak budowano Dom Żołnierza, „Kamena” 1987, nr 7.
Nowak B., Lublin. Przewodnik, Lublin 2000.
Kurzątkowska A. [red.], Studium historyczno-urbanistyczne do planu szczegółowego Śródmieścia Lublina, Lublin 1969.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe