Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Czesław Doria-Dernałowicz (1901–1993)

Czesław Doria-Dernałowiczarchitekt, konserwator zabytków, pedagog. Dla Lublina zaprojektował Dom Partii (obecnie budynek Uniwersytetu Medycznego przy Alejach Racławickich), budynek Wydziału Farmacji Akademii Medycznej (obecnie budynek Uniwersytetu Medycznego przy ulicy Radziwiłłowskiej), gmach Wojewódzkiej Komendy Policji przy ulicy Narutowicza. Jest autorem renowacji i odbudowy kamienic przy Rynku 8 i Rynku 12 oraz pałacu Czartoryskich i hotelu Europa.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Życiorys

Czesław Doria-Dernałowicz urodził się 21 grudnia 1901 roku w Stefanowie na Białorusi, jako syn Anny i Aleksandra Dorii-Dernałowicza. Po śmierci ojca w 1917 roku, podczas rewolucji październikowej, wraz z matką i młodszą siostrą Ireną musiał uciekać z Kresów. Zamieszkał w Warszawie, gdzie uczył się w Gimnazjum K. Kulwiecia. W 1920 roku wstąpił do wojska, pracował ochotniczo przy formacji Ułanów Krechowieckich pod dowództwem płk. Dowbora-Muśnickiego. Rok później zdał egzamin maturalny i rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Jego profesorami byli m.in. Marian Lalewicz, Zygmunt Kamiński oraz Lech Niemojewski. Podczas lat studenckich podejmował się wielu prac zarobkowych. W latach 1924–1927 pracował pod kierunkiem Oskara Sosnowskiego przy inwentaryzacji zabytków oraz u prof. T. Wojciechowskiego przy kartografowaniu Liber Beneficiorum Jana Długosza. Następnie w latach 1927–1929 pracował przy realizacji kolonii Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu, u architekta Brunona Zborowskiego, a w latach 1929–1934 pełnił funkcję asystenta w Zakładzie Architektury Polskiej i Historii Sztuki Politechniki Warszawskiej, zajmując się inwentaryzacją zabytków, m.in. w Wilnie, Lublinie, Włodawie, Zamościu, Lubartowie i Będzinie. Studia ukończył dopiero w 1933 roku, z tytułem magistra inżyniera. Rok później otrzymał uprawnienia budowlane. Ożenił się w 1927 roku z Ireną Jaroszówną w kościele oo. karmelitów na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, w 1928 roku urodził się jego syn Janusz. Mieszkali w Warszawie na ul. Koszykowej 69 do 1934 roku, kiedy to ze względów finansowych przenieśli się do Radomska. Czesław Doria-Dernałowicz podjął tam pierwszą samodzielną pracę na stanowisku kierownika Wydziału Techniczno-Budowlanego Zarządu Miejskiego. W tym samym roku został członkiem Stowarzyszenia Architektów Polskich i Towarzystwa Urbanistów Polskich. Działał także w Zarządzie Oddziału Ligii Morskiej i Kolonialnej. W 1935 roku przeniósł się z rodziną do Łowicza, gdzie objął stanowisko architekta miejskiego i kierownika Wydziału Gospodarki Miejskiej.

1 stycznia 1936 roku Czesław Doria-Dernałowicz przeprowadził się ze swoją żoną i synem do Lublina, gdzie zamieszkali przy ul. Poniatowskiego 12. Podjął wówczas pracę architekta-urbanisty w Zarządzie Miejskim w Lublinie. W tym samym roku urodził się jego drugi syn Wojciech, a rok później córka Elżbieta. W 1938 roku architekt wszedł do Sekcji Architektury Organu Rady Artystycznej. W latach 1937–1939 wykładał architekturę w Państwowej Szkole Budownictwa w Lublinie. We wrześniu 1939 roku, podczas bombardowania miasta, został ranny i ze względu na kontuzję nogi uznano go za niezdolnego do pracy fizycznej, co uchroniło go przed wywiezieniem na roboty do Rzeszy Niemieckiej. W latach okupacji uczył w Prywatnej Szkole Budownictwa, po wojnie zaś ponownie wrócił do nauczania w Państwowej Szkole Budownictwa. W latach 1944–1947 wykładał historię architektury w lubelskiej siedzibie Politechniki Warszawskiej. Pracował wówczas w biurze Regionalnego Planu Zabudowania Okręgu Lubelskiego jako architekt i urbanista. Objął również stanowisko rzeczoznawcy urbanistycznego w Wydziale Planowania Miast i Osiedli Urzędu Wojewódzkiego. W 1948 roku urodził się jego kolejny syn Andrzej.

W latach 1950–1959 Czesław Doria-Dernałowicz pracował jako dyrektor, a następnie kierownik i starszy projektant biura „Miastoprojekt Lublin”. Następne lata spędził w Biurze Terenowych Opracowań Technicznych BOTER, gdzie objął posadę kierownika działu budowlanego. Pracował także w wielu biurach projektowych jako członek Zespołu Orzekającego i Sprawdzającego, m.in. w Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego w Lublinie oraz w Pracowni Konstrukcyjno-Kosztorysowej Zakładu Budownictwa i Produkcji Materiałów Budowlanych Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Lublinie. Był członkiem komisji egzaminacyjnej na uprawnienia budowlane Wojewódzkiej Rady Naukowej Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury w Lublinie. Na zlecenie prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej pełnił funkcję rzeczoznawcy architektury. W 1970 roku przeszedł na emeryturę i wykonywał indywidualne zlecenia w Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego. Stopniowa utrata wzroku pozwoliła mu na pracę zawodową jeszcze tylko przez sześć lat. Zmarł 20 października 1993 roku w wieku 92 lat. Został pochowany na cmentarzu przy ulicy Lipowej w Lublinie, w grobie rodzinnym.

Charakterystyka twórczości

Czesław Doria-Dernałowicz był wybitnym pedagogiem, działaczem społecznym, a przede wszystkim architektem i konserwatorem zabytków. Swoją działalnością przyczynił się do ukształtowania wizerunku XX-wiecznego Lublina. Oprócz zachowanej do dziś dokumentacji konserwatorskiej (jego projekty i rysunki znajdują się w Bibliotece Politechniki Lubelskiej), wniósł do Lublina wiele architektonicznych realizacji, które początkowo cechuje klasycystyczna forma, charakterystyczna dla warszawskiej architektury socrealistycznej, a w późniejszych latach modernistyczne ujęcie budowli, uzupełniających zabudowę miasta.

Za swoją pracę i postawę społeczną otrzymał wiele wyróżnień i nagród, m.in. Dyplom Uznania za pracę zawodową od Dyrekcji „Miastoprojektu” (1955), Dyplomy Wyróżnienia II Stopnia za aktywną pracę społeczną przyznane przez Zarząd Główny SARP (1956, 1964), Odznakę Przodownika Socjalistycznej Pracy (1968), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1969), Dyplom Uznania od Dyrekcji BOTER (1970), Złotą Odznakę Honorową nadaną Uchwałą Zarządu Głównego Towarzystwa Urbanistów Polskich (1973), Srebrną Odznakę Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa w Warszawie (1974), Srebrną Odznakę Zasłużonego dla Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych (1974), Złotą odznakę SARP (1977), Złotą Honorową Odznakę Zasłużonego dla Miasta Lublina (1981).

Kalendarium

1921 – Czesław Doria-Dernałowicz rozpoczyna studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej.

1927–1929 – praca przy realizacji kolonii Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu.

1929–1934 – praca na stanowisku asystenta w Zakładzie Architektury Polskiej i Historii Sztuki Politechniki Warszawskiej.

1933 – Czesław Doria-Dernałowicz otrzymuje tytuł magistra inżyniera.

1934 – Czesław Doria-Dernałowicz otrzymuje uprawnienia budowlane;
– praca na stanowisku kierownika Wydziału Techniczno-Budowlanego Zarządu Miejskiego w Radomsku;
– projekt szkoły powszechnej przy ul. Piłsudskiego 22 w Radomsku;
– projekt wikariatu przy kolegiacie św. Lamberta w Radomsku;
– projekt odbudowy kościoła w Sulmierzycach;
– projekt rozbudowy drewnianego kościółka we wsi Zawada;
– Czesław Doria-Dernałowicz zostaje członkiem Stowarzyszenia Architektów Polskich i Towarzystwa Urbanistów Polskich.

1935 – stanowisko architekta miejskiego i kierownika Wydziału Gospodarki Miejskiej w Łowiczu;
– projekt gmachu szkoły bliźniaczej im. Legionów Polskich przy ul. Kaliskiej 12 w Łowiczu;
– projekt rozbudowy ulic, regulacji placów, budowy sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w Łowiczu.

1 stycznia 1936 – Czesław Doria-Dernałowicz przeprowadza się z rodziną do Lublina.

1936 – praca architekta-urbanisty w Zarządzie Miejskim w Lublinie.

1936–1937 – projekt odrestaurowania XVI-wiecznej winiarni w kamienicy Lubomelskich w Lublinie.

1938 – niezrealizowany projekt przydrożnej kapliczki w Morzycach;
– Czesław Doria-Dernałowicz zostaje członkiem Sekcji Architektury Organu Rady Artystycznej w Lublinie;
– nadbudowa czwartego piętra kamienicy na ulicy Kazimierza Wyszyńskiego (obecnie ulica Niecała) w Lublinie;
– rekonstrukcja elewacji i nadbudowy kamienicy Rynek 12 w Lublinie;
– projekt przebudowy remizy strażackiej na siedzibę Zarządu Miasta w Kraśniku.

1937–1939 – praca wykładowcy architektury w Państwowej Szkole Budownictwa w Lublinie.

1938–1939 – projekt częściowo zrealizowanych budynków wojskowych w Kowlu, Łucku i Baranowiczach.

1939 – projekt drewnianego kiosku spożywczego przy wejściu do Ogrodu Saskiego w Lublinie;
– niezrealizowany plan zagospodarowania terenu na Lemszczyźnie w Lublinie, przy współpracy z architektem Adamem Paprockim;
– projekt zagospodarowania terenu pod Kolonię Urzędniczą na Budzyniu pod Kraśnikiem.

1940–1942 – plan zagospodarowania przestrzennego terenów dzielnicy Czechów w Lublinie.

1941 – projekt zabudowy dzielnicy Czechów w Lublinie.

1943–1944 – projekt osiedla robotniczego w Bończy.

1943 – projekt odbudowy dworu w Bończy.

1944–1947 – praca wykładowcy historii architektury w lubelskiej siedzibie Politechniki Warszawskiej.

1944 – praca w biurze Regionalnego Planu Zabudowania Okręgu Lubelskiego jako architekt i urbanista;
– praca na stanowisku rzeczoznawcy urbanistycznego w Wydziale Planowania Miast i Osiedli Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie.

1945–1950 – inwentaryzacja i projekt odbudowy zakrystii akustycznej archikatedry lubelskiej.

1946 – projekt regulacji i zabudowy w Zaklikowie i Krasnymstawie;
– projekt odbudowy wieżyczki oraz dachu kościoła oo. dominikanów w Lublinie;
– inwentaryzacja budynku Izby Skarbowej przy ul. Spokojnej 4 w Lublinie.

1946–1947 – projekt przebudowy gmachu Powiatowej Kasy Chorych przy ul. Hipotecznej 4 w Lublinie na Ubezpieczalnię Społeczną.

1947–1948 – odbudowa i inwentaryzacja pałacu Czartoryskich przy placu Litewskim 2 w Lublinie;
– plan zabudowy miasta Chełm, przy współpracy z Heleną Kuncewiczową.

1949 – plan zabudowy miasta Międzyrzec;
– projekt rozdzielni i transformatora na terenie elektrowni przy ulicy Długiej w Lublinie.

1949–1950 – projekt i budowa willi dla Mariana Porębnego przy ul. Weteranów 26a w Lublinie.

1950–1952 – projekt Domu Partii przy Al. Racławickich 1 w Lublinie, przy współpracy z architektem Zbigniewem Zaworem;
– projekt i budowa gmachu Wojewódzkiej Komendy Milicji Obywatelskiej przy ul. Narutowicza 73 w Lublinie, przy współpracy z architektem Edwardem Kotyłło i inżynierem W. Kwiatkowskim.

1950–1959 – praca na stanowisku dyrektora, a następnie kierownika i starszego projektanta w biurze „Miastoprojekt Lublin”.

1952 – projekt kraty zewnętrznej okna zakrystii kościoła akademickiego KUL przy ul. Radziszewskiego 7 w Lublinie.

1952–1960 – projekt i budowa budynku Państwowej Szkoły Budownictwa przy Al. Racławickich 7 w Lublinie, przy współpracy z architektem Jerzym Lipieńskim.

1953 – projekt rozbudowy konwiktu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przy ul. Radziszewskiego 7 w Lublinie.

1954–1955 – projekt przebudowy północno-wschodniego narożnika hotelu Europa, od strony placu Litewskiego, na budynek biurowy Dyrekcji Okręgowej Szkolnictwa Zawodowego.

1954 – projekt modernizacji wnętrza hotelu Europa w Lublinie.

1955 – projekt dwukondygnacyjnego budynku ZEOL-u (Zjednoczenie Energetyczne Okręgu Lubelskiego) przy ul. Wolskiej 12 w Lublinie.

1957 – projekt budynku mieszkalnego Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej „Nadzieja” w Lublinie przy ul. Lipowej 23/25 w Lublinie.

1958–1959 – projekt i budowa gmachu Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych przy ul. Radziwiłłowskiej 11 w Lublinie;
– projekt gmachu Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych przy ul. Radziwiłłowskiej 11 w Lublinie, przy współpracy z Włodzimierzem Zmysłowskim.

1959 – projekt rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego przy ul. Orlej 2 w Lublinie;
– projekt domu jednorodzinnego przy Al. Warszawskiej 69 w Lublinie;
– praca na stanowisku kierownika działu budowlanego w Biurze Terenowych Opracowań Technicznych BOTER.

1960 – projekt budynku mieszkalno-usługowego „Współdom” przy ul. Skłodowskiej 22 w Lublinie.

1963 – projekt przebudowy kościoła pw. Matki Boskiej Częstochowskiej we wsi Stary Brus koło Włodawy;
– projekt budynku nowoczesnej remizy dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Skrzynicach.

1965 – plan zagospodarowania dzielnicy zachodniej w Lublinie.

1970 – projekt prac remontowych w kościele drewnianym pw. Przemienienia Pańskiego w Borowicach;
– Czesław Doria-Dernałowicz przechodzi na emeryturę, pracuje dorywczo w Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego.

1973 – projekt rozbudowy kościoła pw. św. Wojciecha i Matki Bożej Różańcowej w Nieliszu koło Zamościa.

1975 – projekt budowy plebanii przy kościele parafialnym pw. św. Wawrzyńca w Karczmiskach w powiecie opolskim.

1977 – projekt plebani przy kościele parafialnym pw. św. Mikołaja w Grabowcu w powiecie zamojskim.

Najważniejsze projekty i realizacje

Podczas studiów na Politechnice Warszawskiej Czesław Doria-Dernałowicz uczestniczył w wielu projektach, przebudowach i renowacjach, zarówno jako pomoc techniczna, jak i architekt, m.in. w latach 1927–1929 współpracował z architektem Aleksandrem Bojemskim przy projektowaniu mieszkań na Żoliborzu w Warszawie. Początek samodzielnej praktyki architektonicznej Czesława Dorii-Dernałowicza przypada na rok 1934. Wykonał wówczas projekty szkoły powszechnej przy ul. Piłsudskiego 22 oraz wikariatu przy kolegiacie pw. św. Lamberta w Radomsku. Dla powiatu radomszczańskiego wykonał także projekt odbudowy kościoła w Sulmierzycach (1934) oraz projekt rozbudowy drewnianego kościółka we wsi Zawada (1934).

W czasie swojej działalności zajmował się inwentaryzacją i renowacją zabytków kościelnych. W 1970 roku zaplanował prace remontowe w kościele drewnianym pw. Przemienienia Pańskiego w Borowicach, w powiecie krasnostawskim. Wymieniono wówczas deski w dolnych partiach budowli oraz deski szalunkowe. Projekt zakładał także naprawę więźby dachowej z nowym pokryciem dachu. Architekt odbudował po wojnie również kościół parafialny pw. św. Floriana i św. Katarzyny w Gołębiu, a w latach 60. XX wieku nadzorował prace remontowe w kościele pw. św. Macieja Apostoła w Ratoszynie, w powiecie opolskim, gdzie na zlecenie ks. Mariana Niedziółki, proboszcza kościoła, zaprojektował remont wieży i więźby dachowej. Inne projekty architektury sakralnej Dorii-Dernałowicza to m.in. projekt przydrożnej kapliczki w Morzycach (1938, niezrealizowany), projekt przebudowy kościoła pw. Matki Boskiej Częstochowskiej we wsi Stary Brus koło Włodawy (1963), projekt rozbudowy kościoła pw. św. Wojciecha i Matki Bożej Różańcowej w Nieliszu koło Zamościa (1973), projekt budowy plebanii przy kościele parafialnym pw. św. Wawrzyńca w Karczmiskach w powiecie opolskim (1975), oraz plebani przy kościele parafialnym pw. św. Mikołaja w Grabowcu przy ul. Kościelnej 5 (1977).

Czesław Doria-Dernałowicz zajmował się także projektami budowy i przebudowy licznych budowli użyteczności publicznej, m.in. wykonał projekt gmachu szkoły bliźniaczej im. Legionów Polskich przy ul. Kaliskiej 12 w Łowiczu (1935), projekt przebudowy remizy strażackiej na siedzibę Zarządu Miasta w Kraśniku (1938) oraz projekt budynku nowoczesnej remizy dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Skrzynicach (1963). Architekt zajmował się także projektowaniem dworów, domów i osiedli mieszkalnych. W 1939 roku opracował projekt zagospodarowania terenu pod Kolonię Urzędniczą na Budzyniu pod Kraśnikiem (prace zostały przerwane). W latach 1943–1944 zaprojektował częściowo zrealizowane osiedle robotnicze w Bończy, a w 1943 roku wykonał projekt odbudowy dworu w Bończy, do prac przystąpiono jednak dopiero w latach 1958–1961.

Inne projekty Dorii-Dernałowicza to głównie rozbudowa budynków przemysłowych, m.in. Zakładów Obuwniczych w Bychawie i w Łukowie, Zakładów Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Janowie Podlaskim, Białej Podlaskiej, Janowie Lubelskim, Radzyniu Podlaskim, Osmolicach, oraz Browar w Chełmie. W latach 1938–1939 architekt zaprojektował również budynki wojskowe w Kowlu, Łucku i Baranowiczach (projekt częściowo zrealizowany).

Z działalności urbanistycznej Dorii-Dernałowicza warto wymienić projekty rozbudowy ulic, regulacji placów, budowy sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w Łowiczu z 1935 roku. W latach 1947–1948 architekt opracował plan zabudowy Chełma, przy współpracy z Heleną Kuncewiczową. Inne projekty urbanistyczne Dorii-Dernałowicza to m.in. plan zabudowy Międzyrzeca (1949), projekt regulacji i zabudowy w Zaklikowie (1946) i Krasnymstawie (1946), oraz bliżej nieokreślone plany zagospodarowania terenów pod budowę mieszkalną w Bończy i w Kraśniku Fabrycznym.

Projekty i realizacje w Lublinie

Pierwszy projekt Czesława Dorii-Dernałowicza dla Lublina to projekt odrestaurowania XVI-wiecznej winiarni w kamienicy Lubomelskich, Rynek 8, (1936–1937). Plan zakładał przebicie ścian i okna w piwnicy, balustradę przy wejściu do piwnicy oraz projekt kraty okiennej. Architekt podjął także inicjatywę konserwacji polichromii i renowację fasady. Prace te zostały wykonane na zlecenie Komisji Konserwatorskiej Rady Artystycznej Lublina, kierowanej wówczas przez konserwatora zabytków architekta Józefa Dutkiewicza. Konserwator zlecił Dorii-Dernałowczowi także rekonstrukcję elewacji i nadbudowę kamienicy Rynek 12, zwanej kamienicą Konopniców (z 1938 roku, do planów wrócono po wojnie, w 1952 roku. Ostatecznie remont wykonano w 1954 roku według projektu J. Gontarczyka). Architekt zrekonstruował fasadę budynku na podstawie obrazu Pożar miasta Lublina w 1719 r. Odnowił także trzecie piętro i odbudował attykę. Inne prace powstałe na zlecenie tej komisji uległy zniszczeniu w czasie wojny, m.in. projekt inwentaryzacji kościoła farnego pw. św. Michała oraz pozostałości fortyfikacji miasta.

Czesław Doria-Dernałowicz zaprojektował w Lublinie wiele domów mieszkalnych i kamienic. W 1959 roku wykonał projekt domu jednorodzinnego przy al. Warszawskiej 69, na zamówienie Jerzego i Ireny Napiórkowskich. W 1976 roku rozbudował ten budynek na duży dom dwurodzinny, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, na rzucie kwadratu. W latach 1949–1950 architekt zaprojektował i wybudował willę dla Mariana Porębnego przy ul. Weteranów 26a. Modernistyczny budynek cechowało funkcjonalne rozplanowanie wnętrz, przestronna klatka schodowa z balustradą o charakterystycznych, opływowych kształtach. Inne projekty zabudowy mieszkalnej to m.in. dom na ul. Chopina 31 (lata 30. XX wieku), kamienica na ul. Weteranów 34 (lata 30. XX wieku), nadbudowa czwartego piętra kamienicy na ul. Kazimierza Wyszyńskiego (z 1938 roku, obecnie ulica Niecała), projekt budynku mieszkalnego Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej „Nadzieja” w Lublinie przy ul. Lipowej 23/25 (1957), projekt rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego przy ul. Orlej 2, róg Okopowej (1959), projekt budynku mieszkalno-usługowego „Współdom” przy ul. Skłodowskiej 22 (1960). Z lat 60. XX wieku pochodzą projekty domów jednorodzinnych przy ulicach Granicznej, Środkowej, Księżycowej oraz ulicy Przodowników Pracy (obecnie ulica Legionowa). Nie zachowały się projekty domów mieszkalnych na Dolnym Czechowie, przy ulicy Ochotniczej i alei Warszawskiej.

Lubelskie projekty architektury sakralnej Czesława Dorii-Dernałowicza to przede wszystkim prace konserwatorskie i badawcze. W latach 1945–1950 na zlecenie Komisji Odbudowy Katedry Lubelskiej, pod patronatem biskupa Stefana Wyszyńskiego, zajmował się inwentaryzacją i sporządzeniem projektu odbudowy zakrystii akustycznej archikatedry lubelskiej. Architekt sprawował nadzór nad pracami remontowymi poleconymi inżynierowi lubelskiemu Czesławowi Sokołowskiemu. Warto także wymienić projekt Czesława Dorii-Dernałowicza na odbudowę wieżyczki oraz dachu kościoła oo. dominikanów (1946) oraz projekt kraty zewnętrznej okna zakrystii kościoła akademickiego KUL przy ul. Radziszewskiego 7 (1952).

Dużą część projektów Czesława Dorii-Dernałowicza zajmują budowle użyteczności publicznej i architektury przemysłowej. Z projektów przedwojennych warto wymienić drewniany kiosk spożywczy przy wejściu do Ogrodu Saskiego, zaprojektowany na zlecenie Ignacego Piwowarczyka (1939). Następnie, w 1946 roku, architekt zinwentaryzował budynek Izby Skarbowej przy ul. Spokojnej 4, będący wówczas siedzibą Wojewódzkiej Rady Narodowej. Z lat 1946–1947 pochodzi projekt gmachu Powiatowej Kasy Chorych przy ul. Hipotecznej 4, przebudowanej na Ubezpieczalnię Społeczną. Projekt zakładał dobudowę narożnika od ulicy Sądowej i ulicy Nowo projektowanej. W tym samym czasie powstał projekt bursy przy ul. Popiełuszki 7. W latach 1947–1948 architekt zajmował się odbudową i inwentaryzacją pałacu Czartoryskich przy placu Litewskim 2. Architekt przywrócił budynkowi pierwotny układ wnętrz, wymienił instalacje i podwyższył dach. W odnowionym budynku utworzono wówczas Dom Turysty PTTK. W 1953 roku Doria-Dernałowicz wykonał projekt rozbudowy konwiktu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przy ul. Radziszewskiego 7. W latach 1954–1955 przekształcił północno-wschodni narożnik hotelu Europa, od strony placu Litewskiego, na budynek biurowy Dyrekcji Okręgowej Szkolnictwa Zawodowego. Architekt wykonał również prace we wnętrzach hotelu, mające na celu przywrócenie pierwotnych funkcji budynku (od 1944 roku mieściła się w nim Okręgowa Rada Związków Zawodowych). W 1955 roku Czesław Doria-Dernałowicz zaprojektował dwukondygnacyjny budynek ZEOL-u (Zjednoczenie Energetyczne Okręgu Lubelskiego) przy ul. Wolskiej 12, a trzy lata później rozbudował projekt o trzecie piętro. W 1963 roku powstał projekt budynku Instytutu Medycyny Wsi im. W. Chodźki przy ul. Jaczewskiego 2. Architekt zaprojektował główne wejście i przedsionek z szatnią i centralą telefoniczną. Z obiektów przemysłowych warto wymienić także projekt rozdzielni i transformatora na terenie elektrowni przy ulicy Długiej (1949), projekty rozbudowy budynków Zakładów Metalowych BOTER oraz Zakładów Surowców Wtórnych i Zakładów Obuwniczych (niedatowane). Architekt przebudował również mieszkalny budynek Wojewódzkiej Straży Pożarnej w Lublinie.

Czesław Doria-Dernałowicz współpracował z wieloma znanymi architektami lubelskimi, m.in. przy współpracy z architektem Zbigniewem Zaworem zaprojektował Dom Partii przy Alejach Racławickich 1 (1950–1952), z architektem Edwardem Kotyłło i inżynierem W. Kwiatkowskim zaprojektował i wybudował obecny gmach Wojewódzkiej Komendy Milicji Obywatelskiej przy ul. Narutowicza 73 (1950–1952), z architektem Jerzym Lipieńskim rozbudował frontowy budynek Państwowej Szkoły Budownictwa przy Alejach Racławickich 7 (1952–1960, obecnie budynek Państwowej Szkoły Budownictwa i Geodezji im. H. Łopacińskiego w Lublinie) oraz przy współpracy z Włodzimierzem Zmysłowskim zaprojektował gmach Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych przy ul. Radziwiłłowskiej 11 (1958–1959, obecnie budynek Uniwersytetu Medycznego).

Dla Lublina architekt wykonał także prace z zakresu urbanistyki. W 1939 roku stworzył plan zagospodarowania terenu należącego do Banku Gospodarstwa Krajowego na Lemszczyźnie w Lublinie, przy współpracy z architektem Adamem Paprockim. Realizację projektu przerwała wojna. Inne projekty urbanistyczne to plany zagospodarowania przestrzennego terenów dzielnicy Czechów (1940–1942), zabudowy Czechowa (1941) oraz zagospodarowania dzielnicy zachodniej (pierwszy niedatowany, drugi z 1965 roku).

Archiwalia związane z architektem

W Bibliotece Politechniki Lubelskiej zdeponowane są projekty i rysunki architektoniczne Czesława Dorii-Dernałowicza, m.in. przedstawiające Rynek Starego Miasta w Lublinie, wykonane w 1936 roku.

>>> Obejrzyj galerię rysunków


Biblioteka dysponuje także dokumentami związanymi z życiem i pracą Czesława Dorii-Dernałowicza oraz rękopisem wspomnień Lata dziecięce i młodzieńcze 1901–1918. Białoruś, majątki Stefanów i Radźków.
 
 
Opracowała Katarzyna Puczyńska
Redakcja: Monika Śliwińska

 

Zdjęcia

Galerie

Inne materiały

Słowa kluczowe