Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Czerwiec 1989 – sytuacja w kraju

Druga połowa lat 80. była dla PRL czasem zapaści gospodarczej. Władze nie potrafiły poradzić sobie z kryzysem. Społeczeństwo, spacyfikowane stanem wojennym, wykazywało apatię i obojętność wobec problemów politycznych. Przywódcy zepchniętej do podziemia „Solidarności” postanowili z oporu wobec władzy przejść do kompromisu z nią. Wywołało to lawinę, która doprowadziła do obalenia ustroju.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Opozycja polityczna przed 1988 rokiemBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Opozycja polityczna w PRL po zakończeniu stanu wojennego znajdowała się w poważnym kryzysie. Lata aresztowań, represji, a nawet morderstw spowodowały rozbicie tak „Solidarności”, jak i innych partii. Społeczeństwo ogarnęła apatia i zniechęcenie. W 1986 roku wśród przywódców opozycji zaczęła dojrzewać opcja ugodowa, zakładająca kompromis z władzami.

W 1988 roku, pod wpływem katastrofalnej sytuacji gospodarczej kraju i strajków w licznych zakładach pracy, PZPR ostatecznie zgodziła się na negocjacje. Początkowo odbywały się one w ośrodku MSW w Magdalence. Uczestniczyło w nich wybrane grono osób ze strony władz i opozycji. Rozpoczęte we wrześniu obrady już po miesiącu utknęły w martwym punkcie. Dopiero 30 listopada, po debacie telewizyjnej Lecha Wałęsy z Alfredem Miodowiczem, władze na nowo podjęły dialog. Ustalono, że w lutym 1989 roku odbędą się publiczne rozmowy PZPR i opozycji przy Okrągłym Stole.

Porozumienia Okrągłego StołuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obrady Okrągłego Stołu trwały od 6 lutego do 15 kwietnia 1989 roku. Utworzono zespoły zajmujące się najważniejszymi problemami państwa – między innymi sprawami reform politycznych, pluralizmu związkowego i gospodarki. Obrady niekiedy miały ciężki przebieg, ostatecznie jednak udało się wypracować kompromisy.

Główne ustalenia Okrągłego Stołu dotyczyły rozpisania wyborów parlamentarnych, w których mogliby startować przedstawiciele opozycji. W sejmie 65 proc. mandatów miało przypaść koalicji PZPR, zaś 35 proc. posłów miało być wyłonionych w wolnym głosowaniu. Zdecydowano też o utworzeniu senatu, do którego wybory miały być całkowicie wolne.

Opozycja wynegocjowała też prawo do legalnego działania – „Solidarność”, działająca od stanu wojennego w podziemiu, została zarejestrowana, a nawet otrzymała pewien dostęp do publicznych mediów.

Wybory czerwcoweBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kampania wyborcza „Solidarności” była przygotowywana przez Komitet Obywatelski przy Lechu Wałęsie – grupę opozycjonistów wywodzących się z różnych środowisk. Dzięki szerokiemu poparciu społecznemu i pomysłowemu promowaniu kandydatów opozycji udało się osiągnąć przewagę nad koalicją PZPR.

Wybory odbyły się w niedzielę 4 czerwca 1989 roku. Komitet Obywatelski „Solidarność” odniósł niezwykłe zwycięstwo, w dwóch turach zdobywając 100 proc. dostępnych miejsc w Sejmie kontraktowym i 99 proc. miejsc w Senacie. Wyniki zszokowały przedstawicieli władzy, którzy zrozumieli, że nie mają prawie żadnego poparcia społecznego. Także opozycja była zaskoczona własnym zwycięstwem. Przywódcy „Solidarności”, nie dysponując wiarygodnymi informacjami o erozji bloku sowieckiego, postanowili ostrożnie wprowadzać zmiany ustrojowe, by uniknąć reakcji „betonu” partyjnego. Parlament kontraktowy wybrał prezydentem PRL gen. Wojciecha Jaruzelskiego, jednego z architektów stanu wojennego.

W lipcu 1989 roku Lech Wałęsa ogłosił, że władzę powinien przejąć ruch, cieszący się zaufaniem społecznym. Oznaczało to przejęcie władzy z rąk rozsypującej się kolacji PZPR. Dwunastego sierpnia powstał gabinet Tadeusza Mazowieckiego, pierwszy od ponad czterdziestu lat niezależny rząd Polski.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Historie mówione

Inne materiały

Słowa kluczowe