Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Czerwiec 1989 – sytuacja w kraju

Druga połowa lat 80. była dla PRL czasem zapaści gospodarczej. Władze nie potrafiły poradzić sobie z kryzysem. Społeczeństwo, spacyfikowane stanem wojennym, wykazywało apatię i obojętność wobec problemów politycznych. Przywódcy zepchniętej do podziemia „Solidarności” postanowili z oporu wobec władzy przejść do kompromisu z nią. Wywołało to lawinę, która doprowadziła do obalenia ustroju.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Opozycja polityczna przed 1988 rokiem

Opozycja polityczna w PRL po zakończeniu stanu wojennego znajdowała się w poważnym kryzysie. Lata aresztowań, represji, a nawet morderstw spowodowały rozbicie tak „Solidarności”, jak i innych partii. Społeczeństwo ogarnęła apatia i zniechęcenie. W 1986 roku wśród przywódców opozycji zaczęła dojrzewać opcja ugodowa, zakładająca kompromis z władzami.

W 1988 roku, pod wpływem katastrofalnej sytuacji gospodarczej kraju i strajków w licznych zakładach pracy, PZPR ostatecznie zgodziła się na negocjacje. Początkowo odbywały się one w ośrodku MSW w Magdalence. Uczestniczyło w nich wybrane grono osób ze strony władz i opozycji. Rozpoczęte we wrześniu obrady już po miesiącu utknęły w martwym punkcie. Dopiero 30 listopada, po debacie telewizyjnej Lecha Wałęsy z Alfredem Miodowiczem, władze na nowo podjęły dialog. Ustalono, że w lutym 1989 roku odbędą się publiczne rozmowy PZPR i opozycji przy Okrągłym Stole.

Czytaj więcej>>> o opozycji politycznej w latach 1985–1988

Porozumienia Okrągłego Stołu

Obrady Okrągłego Stołu trwały od 6 lutego do 15 kwietnia 1989 roku. Utworzono zespoły zajmujące się najważniejszymi problemami państwa – między innymi sprawami reform politycznych, pluralizmu związkowego i gospodarki. Obrady niekiedy miały ciężki przebieg, ostatecznie jednak udało się wypracować kompromisy.

Główne ustalenia Okrągłego Stołu dotyczyły rozpisania wyborów parlamentarnych, w których mogliby startować przedstawiciele opozycji. W sejmie 65 proc. mandatów miało przypaść koalicji PZPR, zaś 35 proc. posłów miało być wyłonionych w wolnym głosowaniu. Zdecydowano też o utworzeniu senatu, do którego wybory miały być całkowicie wolne.

Opozycja wynegocjowała też prawo do legalnego działania – „Solidarność”, działająca od stanu wojennego w podziemiu, została zarejestrowana, a nawet otrzymała pewien dostęp do publicznych mediów.

Wybory czerwcowe

Kampania wyborcza „Solidarności” była przygotowywana przez Komitet Obywatelski przy Lechu Wałęsie – grupę opozycjonistów wywodzących się z różnych środowisk. Dzięki szerokiemu poparciu społecznemu i pomysłowemu promowaniu kandydatów opozycji udało się osiągnąć przewagę nad koalicją PZPR.
Wybory odbyły się w niedzielę 4 czerwca 1989 roku. Komitet Obywatelski „Solidarność” odniósł niezwykłe zwycięstwo, w dwóch turach zdobywając 100 proc. dostępnych miejsc w Sejmie kontraktowym i 99 proc. miejsc w Senacie. Wyniki zszokowały przedstawicieli władzy, którzy zrozumieli, że nie mają prawie żadnego poparcia społecznego. Także opozycja była zaskoczona własnym zwycięstwem. Przywódcy „Solidarności”, nie dysponując wiarygodnymi informacjami o erozji bloku sowieckiego, postanowili ostrożnie wprowadzać zmiany ustrojowe, by uniknąć reakcji „betonu” partyjnego. Parlament kontraktowy wybrał prezydentem PRL gen. Wojciecha Jaruzelskiego, jednego z architektów stanu wojennego.

W lipcu 1989 roku Lech Wałęsa ogłosił, że władzę powinien przejąć ruch, cieszący się zaufaniem społecznym. Oznaczało to przejęcie władzy z rąk rozsypującej się kolacji PZPR. Dwunastego sierpnia powstał gabinet Tadeusza Mazowieckiego, pierwszy od ponad czterdziestu lat niezależny rząd Polski.

 

Opracował Ziemowit Karłowicz

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Historie mówione

Inne materiały

Słowa kluczowe