Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Czerwiec 1989 – opozycja polityczna w latach 1985–1988

Mimo zakończenia w 1983 roku stanu wojennego, opozycja w PRL nadal musiała działać w konspiracji. Choć naturalną reakcją na represje był ciągły opór, powoli do głosu dochodziła lewicowa część działaczy, głosząca potrzebę kompromisu z władzą. Działacze PZPR, nie potrafiący poradzić sobie z kryzysem gospodarczym, mimo oporów „betonu” zdecydowali się nawiązać rozmowy z przedstawicielami „Solidarności”.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Kryzys po zakończeniu stanu wojennegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W 1985 roku opozycja polityczna w PRL znajdowała się w stanie głębokiego kryzysu. Stan wojenny i związane z nim represje wymusiły na działaczach antykomunistycznych zejście do podziemia. Delegalizacja „Solidarności” i aresztowania ponad 10 tys. związkowców zniszczyły struktury ruchu, a liczne morderstwa popełniane przez „nieznanych sprawców” zastraszały społeczeństwo. W 1985 roku, mimo formalnego zniesienia stanu wojennego, wciąż trwały represje (procesy Adama Michnika i Władysława Frasyniuka, aresztowanie Bogdana Borusewicza). Ponieważ polityka władz była nastawiona na wyniszczającą konfrontację, jedyną odpowiedzią opozycji mogło być trwanie w oporze. Do 1985 roku była to polityka wszystkich frakcji antykomunistycznych1.

Pierwsze próby nawiązania kontaktu z władzamiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Po objęciu władzy w ZSRR przez Gorbaczowa do Polski zaczęły docierać prądy odwilży. W 1986 roku w czasie przesłuchań aresztowanych działaczy opozycji oferowano im możliwość podjęcia negocjacji między „Solidarnością” a władzami2. Jedenastego września 1986 roku władze ogłosiły amnestię, na mocy której zwolniono większość pozostających w internatach więźniów politycznych. Również po stronie lewicowej opozycji, reprezentowanej przez Adama Michnika i Jacka Kuronia, krystalizowała się postawa kompromisowa. W książce Takie czasy... Rzecz o kompromisie Adam Michnik sugerował możliwość porozumienia z władzami i udział w częściowo wolnych wyborach. Przedstawił tam propozycję legitymizacji władzy w zamian za legalizację opozycji – stała się ona potem fundamentem obrad w Magdalence i przy Okrągłym Stole3.

W 1987 roku, w związku ze zbliżającą się trzecią pielgrzymką Jana Pawła II do Polski, 62 czołowych działaczy i sympatyków „Solidarności” wystosowało apel do władz nawołujący do dialogu4. Sama pielgrzymka miała też wielkie znaczenie – w czasie masowych mszy opozycjoniści mogli się zobaczyć i policzyć, poczuli po raz pierwszy od 1981 roku swoją siłę. Powoli wracano do legalności – 25 października Lech Wałęsa zdecydował się na rozwiązanie tajnej Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej „Solidarności”, powołując w jej miejsce jawne kierownictwo związku, czyli Krajową Komisję Wykonawczą. Ujawniono też konspiracyjne dotąd komisje zakładowe. Warto zauważyć, że wielokrotne apele o odtworzenie kierownictwa NSZZ „Solidarność” z 1980 roku były przez przewodniczącego konsekwentnie odrzucane, co spowodowało pewien spadek zaufania do Wałęsy wśród starych związkowców. Ze względu na zmęczenie i apatię społeczeństwa „Solidarność” nie odzyskała dawnej siły.

W 1988 roku Bronisław Geremek wystąpił na łamach miesięcznika „Konfrontacje” z propozycją utworzenia „paktu antykryzysowego”. Cenzura dopuściła do publikacji artykułu, co odczytano (nieco przedwcześnie) jako oznakę woli zawarcia kompromisu5. Nieco bardziej realistycznie w „Solidarności” liczono na mediację Kościoła.

Strajki w 1988 roku i porozumienie z PZPRBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Ponieważ wciąż osłabiona stanem wojennym „Solidarność” nie miała szans na wywołanie powszechnego protestu, zdecydowano się zmusić władzę do negocjacji za pomocą strajków w poszczególnych zakładach pracy. Strajkowała komunikacja miejska w Bydgoszczy (początkowo żądano tylko podwyżek płac), potem dołączyła się do niej Nowa Huta im. Lenina w Krakowie. Gdy dołączyły do nich kolejne zakłady, w tym Stocznia Gdańska, zażądano przywrócenia „Solidarności” jako legalnego związku. Udało się wówczas nawiązać kontakt z władzami i oczekiwano na porozumienie. Zamiast negocjacji i legalizacji „Solidarności” związkowcy doczekali się brutalnej pacyfikacji Nowej Huty przez oddziały ZOMO. Protest w Gdańsku również zakończył się niepowodzeniem. Mimo mediacji Kościoła nie udało się uzyskać jakichkolwiek porozumień.

Następna fala strajków wybuchła w sierpniu 1988 w śląskich kopalniach i szybko rozprzestrzeniła się na cały kraj. W telewizji wystąpił generał Kiszczak, grożąc sankcjami w wypadku kontynuowania strajku. Nie doszło jednak do użycia siły, KC PZPR zdecydowało się na nawiązanie negocjacji z opozycją przez gen. Kiszczaka, ministra spraw wewnętrznych. Trzydziestego pierwszego sierpnia 1989 roku, w ósmą rocznicę podpisania porozumień sierpniowych, doszło do pierwszego spotkania Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą. Rozmowa, toczona w obecności Stanisława Cioska i biskupa Jerzego Dąbrowskiego, odbyła się w willi MSW w Warszawie. W ciągu trzygodzinnej rozmowy zdecydowano się na rozpoczęcie negocjacji pomiędzy władzami PRL a przywódcami opozycji6.

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  • Andrusiewicz A., Polska 1980–1990. Kalendarz dekady przełomu, Rzeszów 1995.
  • Bartnik C., Walka o Kościół w Polsce, Lublin 1995.
  • Drewnowski J., Rozkład i upadek sowietyzmu w Polsce, Lublin 1991.
  • Dudek A., Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–1995. Zarys historii politycznej Polski, Kraków 1997.
  • Kuroń J., Żakowski J., PRL dla początkujących, Wrocław 1996.
  • Kuroń J., Wiara i wina. Do i od komunizmu, Warszawa 1990.
  • Mink G., Siła czy rozsądek. Historia społeczna i polityczna Polski, Warszawa 1992.
  • Wałęsa L., Droga ku wolności, Warszawa 1991.
  • Polska 1986–89. Koniec systemu [materiały z konferencji], Warszawa 2002.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  1. Wróć do odniesienia J. Skórzyński, „Solidarność" w drodze do Okrągłego Stołu, [w:] Polska 1986–1989. Koniec systemu, t. 1, Warszawa 2002, s. 59.
  2. Wróć do odniesienia J. Lityński, W nowym układzie sił, „Tygodnik Mazowsze” 1986, nr 181.
  3. Wróć do odniesienia J. Skórzyński, „Solidarność" w drodze do Okrągłego Stołu, [w:] Polska 1986–1989. Koniec systemu, t. 1, Warszawa 2002, s. 64.
  4. Wróć do odniesienia A. Dudek, Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–1995, Kraków 1997, s. 13.
  5. Wróć do odniesienia Tamże, s. 14.
  6. Wróć do odniesienia A. Dudek, Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–1995, Kraków 1997, s. 17.

Zdjęcia

Audio

Historie mówione

Słowa kluczowe