Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Czerwiec 1989 – Komitet Obywatelski „Solidarność”

Po nawiązaniu rozmów z władzą Lech Wałęsa zorientował się, że ma szansę zmiany sytuacji w Polsce. Udało mu się zebrać część dawnych przywódców „Solidarności” i postKOR-owskiej opozycji i założyć nową organizację, z której miała się rekrutować przyszła reprezentacja „Solidarności” w parlamencie. Komitet Obywatelski stał się centrum komunikacyjnym, kuźnią nowych pomysłów, w końcu zaś sztabem wyborczym opozycji w wyborach 4 czerwca 1989 roku.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Powstanie i początek działalności

W grudniu 1988 roku, w czasie impasu rozmów w Magdalence, Lech Wałęsa zdecydował się na utworzenie organu, który miał się stać zapleczem kadrowym „Solidarności” w rozmowach przy Okrągłym Stole. Osiemnastego grudnia 1988 roku w podziemiach warszawskiego Kościoła Miłosierdzia Bożego powołano Komitet Obywatelski przy przewodniczącym NSZZ „Solidarność”. Na liście 135 osób zaproszonych na inaugurację znajdowały się osoby z „Solidarności” z lat 1980–1981, KOR-u oraz część kierownictwa z konspiracji z czasów stanu wojennego. W większości byli to ludzie znani z ugodowego nastawienia do władz, jak Bronisław Geremek, Tadeusz Mazowiecki czy Adam Michnik. Przystępując do negocjacji z komunistami, Lech Wałęsa wybrał nazwiska, które nie budziły sprzeciwu strony rządowej.

Okrągły Stół

W ramach Komitetu Obywatelskiego powołano 15 komisji z przewodniczącymi, którzy mieli kierować szczegółowymi przygotowaniami do obrad Okrągłego Stołu. Największe znaczenie miały: komisja do spraw pluralizmu związkowego (T. Mazowiecki), polityki i reformy gospodarczej (W. Trzeciakowski), reform politycznych (B. Geremek), prawa i wymiaru sprawiedliwości (A. Strzembosz) i samorządu terytorialnego (J. Regulski). Te grupy, poza odegraniem znacznej roli w negocjacjach, stały się zalążkami przyszłych ministerstw rządów solidarnościowych.

Kampania wyborcza

Po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu zadaniem Komitetu Obywatelskiego stało się przygotowanie kampanii wyborczej „Solidarności”. Pierwszym krokiem stało się utworzenie regionalnych komitetów we wszystkich okręgach wyborczych. Był to doskonały pomysł – we wszystkich większych miastach błyskawicznie organizowały się grupy dawnych opozycjonistów, w większości rekrutujące się z działaczy „sierpniowej” i konspiracyjnej „Solidarności”, a także Klubów Inteligencji Katolickiej. Wybierano kandydatów na posłów i senatorów i organizowano ich promocję, korzystając ze wszystkich dostępnych mediów. Komitet Obywatelski dysponował bardzo silnym wsparciem Kościoła, regionalne oddziały często były faktycznie zakładane przez księży. Organizowana przez KO „Solidarność” kampania umiejętnie wykorzystywała wszystkie dostępne opozycji środki przekazu.

Po miażdżącym zwycięstwie w wyborach czerwcowych, Komitet Obywatelski przy przewodniczącym NSZZ powoli tracił rację bytu. Dwudziestego trzeciego czerwca 1989 roku posłowie i senatorowie „Solidarności” utworzyli Obywatelski Klub Parlamentarny, który przejął część obowiązków KO. Oddziały regionalne powoli zanikały, a ich członkowie najczęściej wstępowali do tworzących się partii politycznych – Porozumienia Centrum i Unii Demokratycznej (później Unii Wolności).

Ocena

Komitet Obywatelski „Solidarność” odegrał ogromną rolę, stając się zalążkiem demokratycznie wybranej władzy. Jego skład był wielokrotnie krytykowany jako niereprezentatywny – faktycznie, zabrakło w nim osób reprezentujących wiele środowisk opozycyjnych. Członkom KO, działającym w trudnych warunkach, udało się jednak dokonać ostatecznego wyłomu w kruszącym się aparacie władzy PRL. Zjednoczyli oni większość opozycji i pod hasłem „drużyny Wałęsy” osiągnęli wynik w wyborach, jakiego nie osiągnęła dotąd (ani później) żadna partia w historii Polski.


Opracował Ziemowit Karłowicz

Literatura

Andrusiewicz A., Polska 1980–1990. Kalendarz dekady przełomu, Rzeszów 1995.
Bielawski P., Lazarowicz R., Dziwny rok 1989. Kalendarium wydarzeń na świecie, Warszawa 2000.
Drewnowski J., Rozkład i upadek sowietyzmu w Polsce, Lublin 1991.
Dudek A., Pierwsze lata III Rzeczypospolitej. 1989–1995. Zarys historii politycznej Polski, Kraków 1997.
Komitety Obywatelskie, Powstanie, rozwój, upadek?, Kraków 1993.
Kowalski S., Narodziny III Rzeczypospolitej, Warszawa 1996.
Paczkowski A., Od sfałszowanego zwycięstwa do prawdziwej klęski. Szkice do portretu PRL, Kraków 1999.
Polska. Wybory '89. Wybór tekstów, Warszawa 1989.
Polska 1986–89. Koniec systemu [materiały z konferencji], Warszawa 2002.
Wałęsa L., Droga ku wolności, Warszawa 1991.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Wideo

Historie mówione

Słowa kluczowe