Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Cyrulicza 3 w Lublinie (obecnie Cyrulicza 3/Kowalska 4)

Historia nieruchomości zlokalizowanej w Lublinie przy ulicy Cyruliczej 3, dzisiejszej Kowalskiej 4.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

 

Dawny numer policyjny: 385, 385 a, 385 b, 386 lub 385/6
Numer hipoteczny: 243 bądź 243/244
Numer przed 1939: Cyrulicza 3 / Kowalska 4
Numer po 1944: -
Numer obecny: Cyrulicza 3 (budynek nie istnieje) / Kowalska 4 bądź sama Kowalska 4

 

Cyrulicza 3Cyrulicza 3 na mapie Lublina z 1928 roku

Cyrulicza 3Cyrulicza 3 na panoramie Lublina z lat 30.tych XX wieku

 

Funkcje

 

Lokale handlowe i rzemieślnicze w latach 1918-1941:


Księga Adresowa Polski, 1928 r
 - Aszman Mordka - handel szkłem / szkło i porcelana,
 - Gold Abram - galanterja,
 - Kurlender Cypa - sklep spożywczy,
 - Lebman Estera - pudełka / pracownie,
 - Szwarc Ger. i Sp. - trykotaże / fabryki,
 - Tenenholc Berek - handel kaloszami i ceratą

AmL, sygn. 1811
1920–22 - Estera Lejbman - fabryka skrzyń
AmL, sygn, 2612
1928 - Jojne Rozenfield - sklep mięsny
Księga Adresowa Polski z 1929 r
1929 - Mordka Aszman - szkło i porcelana
1929 - Abram Gold - galanteria
1929 - Cypa Kurlender - sklep spożywczy
1929 - Szloma Langfus - handel sznurami
1929 - Chaim Bergaizen i S-ka - skóry
1929 - Icek Borensztajn - przybory szewskie
1929 - Natan Erlich - handel olejami i pokostem
1929 - Maj Bressler - biuro przewozowe „Express”
1929 - Izaak Folk - sprzedaż papieru i tektury
1929 - Abram i Elka Forszteter - wyroby powroźnicze
1929 - Nechemja Tejgman - handel kolonialny
1929 - Berek Tenenholc - handel kaloszami i ceratą
1929 - Icek Tenenholc - handel ceratą
1929 - Wajnsztajn i Kamer - skóry
1929 - Boruch Zynger - bławaty
1929 - Landman - czapnik
1929 - Taba Kerszenblat - dodatki krawieckie
1929 - J. Feder - dodatki krawieckie
1929 - Jankiel Szloss - manufaktura
1929 - H. G. Rozenblat - piwiarnia
1929 - Estera Lebman - pudełka
1929 - Ignacy Gewerc - skóry
1929 - H. Gewerc - przybory szewckie
1929 - Szaja Gutfingier - skóry
1929 - Iz. Kirszenbaum, B. Gewertz - skóry
1929 - Sz. Mittelman - skóry
1929 - Ch. Rajchenbaum - skóry
1929 - G. Szwarc i Spółka - trykotarz
1929 - C. i L. Zyngman - trykotarz
1929 - Szyja Zakrojczyk, Icek Rajchenbaum - skóry
1929 - Cypa Kurlender - artykuły spożywcze
1929 - R. Szrajbman - artykuły spożywcze
1929 - Chil Lewi - artykuły spożywcze
1929 - A. Lewinsohn - żelazo

AmL, sygn. 2632
1929 - Hana Rozenblat - herbaciarnia
Aml, 1918-1939, sygn. 2603
1929 - Chawa Treger - sodówka, wyroby cukiernicze, lody
Aml, sygn, 2603
1929 - Ela Brawer - zgłoszony handel wodą sodową, słodyczami i wyrobami cukierniczymi, ale zamiast tego właściciel prowadzi kawiarnię i jadłodajnię bez patentu i koncesji
- lokal ma rozmiary 6 x 6 x 2,5m
- jadłodajnia na 6 stolików
AmL, sygn. 2636, 3586
1930 - Marja Laudman - wyrób czapek i kapeluszy
Aml 1918-1939, sygn. 2608
1930 - Józef Trope - mleczarnia, sprzedaż nabiału
- rozmiary lokalu 5 x 5,5 x 3; czysto utrzymany,
- sprzedaje mleko i masło od 10 krów (80l dziennie),
- jego brat Chil Trope prowadził przy Lubartowskiej 36 sklep ze sprzedażą nabiału,
- J. Trope oraz Ela trope widnieją w spisie osób fałszujących mleko
Aml 1918-1939, sygn. 2604
1930 - Szloma Herszenhorn - handel wodą sodową, słodyczami i wyrobami cukierniczymi

- sklep czysty lecz ciasny
Aml 1918-1939, sygn. 2595, 2637
1931 - Dyna Mysla Guterman - sklep ze szkłem, sprzedaż naczyń oraz sprzedaż żydowskich książek religijnych
- lokal wynajęty; istnieje od 19. VIII. 1931 r.
- wejście od ulicy, sklep na parterze,
- nie posiada wodociągu – woda ze studni,
- budynek drewniany
AmL, sygn, 2628
1931 - Dawid Szechter - piekarnia
Karta realności z dnia 31.XII.1940 r. [Inspekcja budowlana 2074]
1940 - farbiarnia
1940 - szewckie
1940 - szkło
1940 - herbaciarnia
1940 - spożywcze
1940 - owocarnia
1940 - fabryka win i miar
1940 - fab. octu
1940 - sklep apteczny
1940 - papa, oleje
1940 - skład drzewa

 

Historia budynku

 

Właściciele:
dane z dnia 12.X.1896 - Finkelsztajn
1915 - Finkielsztejn SS.
dane z dnia 20.X.1936 - Ira Kohn, syn Jankla

 

Historia własnościowa:

(Jadwiga Teodorowicz Czerepińska, Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie kwartału zabudowy zawartego pomiędzy ulicami: Cyrulicza – Furmańska – Kowalska – Lubartowska, katalog zabytków, egzemplarz dostępny wyłącznie w archiwum WUOZ, fragment opracowania)


CYRULICZA 3
Nieruchomość, której współcześnie przysługuje numer administracyjny Cyrulicza 3, zawsze stanowiła integralną część zespołu Kowalska 4, gdzie istniała wieloczłonowa zabudowa sięgająca przez całą głębokość bloku od ul. Kowalskiej do ul. Cyruliczej (por. KATALOG). Kartografia historyczna, poczynając od planu
miasta z 1823 r., stale ukazywała działkę Kowalska 4 jako posiadającą budynki gospodarcze wzdłuż bloków dłuższych oraz obszerny budynek na ich zamknięciu od północy, ustawiony w linii regulacyjnej ul. Cyruliczej wytyczonej ok. 1864 r.
Można podejrzewać, że mieścił się tu dom zajezdny wymieniony w oszacowaniu od ognia z 1864 r. W tymże roku, zabudowa Kowalskiej 4 uległa wprawdzie
częściowemu wypaleniu, po czym odbudowie, ale plany z lat 1870-ych nadal ukazują stan zabudowy od ul. Cyruliczej - jak uprzednio. W sumie, nie udało się dowodnie stwierdzić, kiedy ulegała ona rozbiórce. Z historii przekształceń na sąsiedniej działce Lubartowska 33 / Cyrulicza 1 dochodzimy, że po 1912 r.
dołączono do Cyruliczej 3 niewielką skrajną część działki Cyrulicza 1 (por. KATALOG), na której plan z 1934 r. ukazuje szereg szop do rozbudowy. Istotnie od strony Cyruliczej powstał przy ulicy mały, parterowy budynek kryty trójpołaciowo, bez żadnych walorów architektonicznych, a w głębi drogi podobny, kryty jednospadowo, oba dwuwnętrzowe, wykorzystane jako sklepy o współczesnych witrynach; ogrodzenie z prętów, nawierzchnia podwóreczka wybrukowana, po bokach trawniczki. Uwaga: na podkładzie geodezyjnym wpisano nr 3 na wschodniej części kamienicy Lubartowska 33 /Cyrulicza 1, co jest ewidentnie
błędne i mylące.
Na tyłach działki Kowalska 4 wystawiono też współcześnie murowany pawilonik kryty pulpitowo.

 

KOWALSKA 4 / CYRULICZA 3
Już Mappa szczególna całego miasta JKMości Lublina wykonana w 1783 r. przez Jana Nepomucena Łąckiego, ukazuje na interesującym nas odcinku ulicy Kowalskiej, w jej pn. pierzei dwa murowane domostwa, oznaczone symbolem t5, czemu w legendzie mapy odpowiada określenie Rudera i ogród W. ...
(nazwisko pominięto lub uległo zatarciu). Literę W. Łącki stosował jako skrót od słowa Wielmożny, co przysługiwało osobom stanu szlacheckiego. Jeżeli można wierzyć Mappie Łąckiego, rozległa nieruchomość szlachecka z ogrodem, obejmowała obecne posesje Kowalska 4 i 6, a wkrótce została sprzedana dwóm nabywcom pochodzenia żydowskiego. Nie udało się ustalić daty sprzedaży, w każdym razie plan r. 1823 ukazuje na obu parcelach zabudowę przekształconą na kamienice z oficynami. W przypadku Kowalskiej 4 była to długa wąska oficyna boczna, wystawiona wzdłuż zachodniej, dobiegająca do końca granicy działki, gdzie łączyła się z tylną obszerną oficyną, wystawioną w linii regulacyjnej późniejszej ulicy Cyruliczej. Bez badań architektonicznych nie udaje się przesądzić na ile owe XVIII w. Rudery zostały włączone w kamienicę sprzed 1823 r. Posiada ona rzut wyraźnie złożony z kilku części. Jedną z nich na pewno można utożsamić z Ruderami z Mappy Łąckiego, ale przesądzeń można by tu oczekiwać wyłącznie od badań architektonicznych. W owym czasie właścicielem nieruchomości był Izrael Szapiro vel Szafir, inicjator urządzenia kanału odprowadzającego wodę z ul. Kowalskiej ku rzece Czechówce. Domostwo Szafira wraz z zabudową gospodarczą usytuowaną na tyłach, utrwalił plan sytuacyjny części miasta, wykonany w r. 1828. Już wtedy istniała obok kamienicy frontowej oficyna zachodnia. Ten cenny dla dziejów Lublina dokument, ukazuje ponadto przebieg średniowiecznych miejskich murów obronnych, których relikty oznaczono przy pd. pierzei ul. Kowalskiej oraz zasięg od najdawniejszych czasów granic Rewiru Żydowskiego, w którego obrębie znajdowała się nieruchomość Szafira. W owym czasie, budynki na działce tworzyły przerwany w dwóch miejscach, wieloelementowy obwód, oparty na planie zbliżonym do trójkąta. Układ ten, obejmujący zespół budynków pozostających w związku własnościowo - funkcjonalno - przestrzennym, przetrwał przez cały wiek XIX w. i nadal jest w pryncypiach czytelny. W 1856 r. właścicielem nieruchomości był Szmul Weysberg, po czym jego spadkobiercy. Po wytrasowaniu w l. 60. XIX
w. ul. Cyruliczej, oparła się o nią zabudowa działki. W 1864 roku przeszła na własność Lejzora Finkielszteina, skupującego również sąsiednie tereny.

W rękach tegoż nosiła następujące numery policyjne: 385 (dom frontowy 2 - piętrowy, kryty blachą z oficyną murowaną, także pod blachą), 385a (dom drewniany, stajnia, drwalnia, murowana bożniczka) i 386 (dom frontowy dwupiętrowy murowany, kryty blachą). Charakterystyczne jest występowanie tu pod nr pol. 385a zespołu zabudowy zajezdnej (czyli hotelu dla podróżujących). W 1864 r. zabudowa częściowo uległa spaleniu, a następnie odbudowie. Być może w trakcie odbudowy nastąpiło rozszerzenie wsch. części kamienicy o przejazd, który jak dotychczas figurował na wszystkich planach, a począwszy od r. 1866, od strony ul. Kowalskiej kamienica zawsze ukazywana jest ze zwartą linią zabudowy. W 1877 r. wyliczono szczegółowo w dokumentach budynki na działkach: nr 385 - dom dwupiętrowy z mieszkalnym poddaszem, oficyna jednopiętrowa z przybudówką i piętrowe budynki gospodarcze; nr 385 A - oficyna jednopiętrowa
z przybudówką i jednopiętrowe murowane budynki gospodarcze; nr 386 - dom dwupiętrowy i oficyna dwupiętrowa murowana. Od końca lat 70. XIX w. właścicielami byli spadkobiercy Finkelszteina i Weysberga. Część budynków należała kolejno do rodzin: Laxów (vel Liaksów), Szpiro, Szternfeldów, Troków i Zemelmanów. W poł. lat 80. XIX w. jako właściciel występuje Kazimierz Mazurkiewicz. W r. 1880 w obrębie działki nr 385 wzniesiono murowaną oficynę jednopiętrową. Na działce 385 „a" powstała murowana parterowa oficyna kryta blachą. W przybliżeniu, taki stan utrzymał się do okresu międzywojennego. Znakomitą ilustrację zabudowy w tym okresie stanowią plany sytuacyjne z l. 30. XX w., ukazujące i identyfikujące wszystkie budynki. Od strony ul. Kowalskiej usytuowana była kamienica II p. z dwoma II p. oficynami przy granicach nieruchomości od wsch. i zach. Do oficyn szczytami przylegały oficyny jednopiętrowe. W 1934 r. jako właściciel występuje Icek Feller. W 1938 r. usunięto ganki komunikacyjne przy oficynie wsch., wbudowując zarazem pomiędzy nią a kamienicę frontową klatkę schodową. Przy ulicy Cyruliczej znajdowały się liczne szopy, usytuowane po bokach przejazdu. Nie udało się
dokładniej ustalić kiedy rozebrany został duży budynek zamykający posesję od strony ul. Cyruliczej. Prawdopodobnie był to ów dom zajezdny, wymieniony w XIX w. oszacowaniach. Ukazywały go wszystkie plany aż po r. 1919, ale plan sytuacyjny z 1934 r. już go nie uwzględnia.

Natomiast widoczne jest na nim poszerzenie tyłów działki o część sąsiedniej nieruchomości Lubartowska 33/Cyrulicza 1, gdzie wyszczególniono szopy drewniane. Jednocześnie plan ten wykazuje budowę I p. oficyny zach. (nr 4c). Podczas II wojny światowej działka znalazła się w obrębie getta żydowskiego. Po II wojnie światowej nastąpiła korekta granic posesji od wsch. Oficyna przylegająca do kamienicy znalazła się w granicach działki 18/4. Nieruchomość upaństwowiono. W oficynie zachodniej, już od lat 40. funkcjonowała znana firma kosmetyczno - farmaceutyczna Magierski i Ska. W 1990 r. zabudowa przy Kowalskiej 4 uległa komunalizacji. Działka geodezyjna nr 14 poczęła ulegać kolejnym podziałom i rozprzedaży. Z działki geodezyjnej nr 14 wydzielono 14/3,14/4,14/5. Działka 14/4 od 1998 r. należy do firmy Belmet – Wschód (T. Brzeziński sp. j.). W 2004 r. rozpoczęto remont generalny usytuowanego na niej budynku. Natomiast działka nr 14/5 jest własnością Belmet - 1 (wł. Ryszard St. Grudziński). W 2003 r. prowadzono w budynku roboty zabezpieczające. W 1999 r. podjęto decyzję o rozbiórce zruderowanej zabudowy na działkach 14/1 i 14/2. Równocześnie dokonano podziału nr 14/2 na dwie działki: 14/6 i 14/7 (Kowalska „b" i „c"). W 2004 r. jako właściciel występuje sp. z o. o. Kamienice Miasta. Obecnie trwa remont kapitalny w obrębie kamienic frontowych oraz oficyny zachodniej 1 (= pd. zach.), w oparciu o proj. arch. J. Żurawieckiego z 2004 r.

 

 

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku (1940 rok):

 

Ogólna ilość mieszkańców Mężczyzn Kobiet

Dzieci do lat 6
włącznie

Dzieci od 7-18 lat
włącznie
Uwagi

Chrześcijan - 4

Żydów - 363

125 142 43 57  

 

 

Mieszkańcy nieruchomości według zawodu (1940 r.):

Robotnicy: 2 (na piętrze) + 8 (w oficynie)

Kupcy i przemysłowcy: 5 (na piętrze) + 3 (w oficynie)

Rzemieślnicy: 6 (na piętrze) + 7 (w oficynie)

Inne zawody: 2 (na piętrze) + 5 (w oficynie)

Bez zawodu: 3 (na piętrze) + 3 (w oficynie)

 

 

Dane dotyczące bożnicy: Kowalska 4
Nazwa gminy wyznaniowej: Gmina Wyznaniowa Żydowska w Lublinie
Siedziba gminy: Lublin, ul. Rynek 5
Miejscowość wchodząca w skład gminy: -
Nazwa synagogi lub domu modlitwy: Prywatny dom modlitwy
Data powstania: 1872 r.
Godziny otwarcia: czynny bez przerwy
Powody zamknięcia: -
Własność domu (prywatna): S. Finkielsztajn
Własność domu (Gmina Żydowska): -
Ogólna liczba (bożnice): -
Ogólna liczba (domy modlitwy): 1
Frekwencja dzienna (domy modlitwy): 60
Frekwencja dzienna (bożnice): -
Informacje dodatkowe: W 1914 r. po śmierci Abrahama Eigera chasydzi podzielili się na dwie grupy. Jedna z nich założyła nowy Lubliner sztibl przy ul. Kowalskiej 4. Przychodzili tu młodsi bracia reb Ezriela Meira, oraz elita grupy chasydzkiej. Do nowego sztiblu przychodził również potomek "Widzącego z Lublina", Kopel Horowitz-Szternfeld.

 

 

Dodatkowe informacje:

 

Inspekcja budowlana, sygn. 2074
- pismo wystosowane w maju 1936 r. przez Zarząd Miejski w Lublinie, Wydział Budownictwa do Starostwa Grodzkiego w Lublinie. Jest to odpowiedź na pismo ze Starostwa z dnia 19.V.1936 r. w sprawie wydania opinii co do projektu stacji benzynowej firmy „Karpaty”. Z dokumentu wynika, że opinia wystawiona być nie
może z powodu niejasnego określenia miejsca projektowanej sprzedaży oraz braku podania adresu petenta. Ponadto pismo wskazuje, że forma projektu jest również niezadowalająca.
- pismo z dnia 19.VII.1936 r. wystosowane do Zarządu Miejskiego w Lublinie, Wydział Budownictwa przez Starostwo Grodzkie, które prosi o przyśpieszenie załatwiania sprawy stacji benzynowej f-my „Karpaty” Kowalska 4
- kolejne pismo wystosowane w dniu 21.VII.1936 r. przez Zarząd Miejski w Lublinie, Wydział Budownictwa do Starostwa Grodzkiego w Lublinie w sprawie stacji benzynowej f-my „Karpaty”. Treść pisma nieczytelna.
- pozwolenie wydane przez Zarząd Miejski w Lublinie, Miejskie Wodociągi i Kanalizacja w dniu 06.XI.1936 r. Pismo wystosowano do Fellera na skutek prośby z dnia 29.X.1936 r. o pozwolenie na wykonanie urządzeń wodociągowo - kanalizacyjnych wewnątrz nieruchomości przy ul. Kowalskiej 4, pod warunkami
określonymi w pozwoleniu.
- obliczenie belek stropowych, sporządzone przez Michała Krzywickiego inż. architekta (Staszica 8), dołączone do projektu skasowania ganków podwórzowych, połączenia mieszkań z klatką schodową oraz poszerzenia sieni w posesji Nr 4 przy ul. Kowalskiej w Lublinie wł. Icek Feller.
- podanie do Pana Prezydenta w Lublinie z 1937 r., wniesione przez Icka Fellera w sprawie zatwierdzenia projektu na skasowanie ganków podwórzowych, połączenia mieszkań z klatką schodową oraz powiększenie otworu sklepu i wykonanie sklepu i sieni na nieruchomości położonej przy ul. Kowalskiej 4, stanowiącej własność petenta. Projekt sporządzony został przez inż. arch. Michała Krzywickiego (zam. Staszica 8).
- pokwitowanie nr 007047 wydane przez Kasę Miejską o przyjęciu opłaty kancel. od p. Icka Fellera wysokości 140 zł
- podanie do Pana Prezydenta w Lublinie z dnia 04.III.1938 r. wniesione przez Icka Fellera w sprawie zatwierdzenia projektu na budowę sklepu i oficyny /murowane/ na nieruchomości położonej przy ul. Kowalskiej 4, stanowiącej własność petenta. Projekt sporządzony został przez inż.. Al.. Gruchalskiego
(Peowiaków 8 m. 16)

- pokwitowanie nr 016615 wydane przez Kasę Miejską o przyjęciu opłat od planów bud. od p. Icka Fellera w wysokości 40 zł.
- pismo wystosowane przez Zarząd Miejski w Lublinie, Wydział Budownictwa, Dział Inspekcji do Oddziału Drogowego w dniu 09.II.1938 r. w celu sprawdzenia obliczeń statystycznych na dołączonych planach. Opatrzone pieczęcią i podpisem Inspektora Budownictwa inż. arch. Zbigniewa Oleś.
- odręczne pismo wystosowane do Zarządu Miejskiego w Lublinie, Wydział Budownictwa, dnia 18.III.1938 r. przez Dział Regulacji odnośnie zgodności prowadzonych prac budowlanych z planami sytuacyjnymi i przepisami prawa.
- pismo z dnia 28.III.1938 r. sporządzone przez właściciela posesji przy ul. Kowalskiej 4 Icka Fellera, upoważniające inż. Aleksandra Gruchalskiego do podjęcia planów należących do petenta z Zarządu Miejskiego celem naniesienia poprawek w obliczeniach statystycznych. Plany sporządził inż. Michał
Krzywicki.
- podanie sporządzone w dniu 11.IV.1938 r. przez Icka Fellera i skierowane do Zarządu Miejskiego Wydział Budownictwa. Pismo dotyczy wydania zezwolenia na postawienie nowego parkanu dzielącego posesję petenta przy ul. Kowalskiej 4 od posesji sąsiedniej przy ul. Kowalskiej 2 w miejsce parkanu zepsutego
i grożącego niebezpieczeństwem. Jednocześnie petent prosi o zgodę na skasowanie kawałka muru wysuniętego samowolnie przez właścicieli nieruchomości przy Kowalskiej 2 na jego posesję.
- pismo z dnia 22.IV.1938 r. wystosowane do Pana Prezydenta Miasta Lublina zawierające Deklarację mistrza murarskiego Wacława Podraski o podjęciu się wykonania robót „2 balkony” w budynku projektowanym na nieruchomości stanowiącej własność Icka Felera położonej przy ul. Kowalskiej 4.
- pismo z dnia 22.IV.1938 r., wystosowane do Pana Prezydenta Miasta Lublina zawierające Deklarację mistrza ciesielskiego Franciszka Grzesiaka o podjęciu się wykonania robót „ciesielskich remont” w budynku projektowanym na nieruchomości stanowiącej własność Icka Felera i położonej przy ul. Kowalskiej 4.
- pismo z dnia 25.IV.1938 r. wystosowane do Pana Prezydenta Miasta Lublina zawierające Deklarację kierownika technicznego inż. Al. Gruchalskiego o podjęciu się kierowania technicznego robotami budowlanymi w budynku projektowanym na nieruchomości stanowiącej własność Icka Fellera położonej
przy ul. Kowalskiej 4.
- pozwolenie na budowę wydane przez Zarząd Miejski w Lublinie, Wydział Budownictwa Dział Inspekcji wydane na skutek prośby z dnia 29.VII.1937 r. Icka Fellera właściciela posesji przy ul. Kowalskiej 4 na „połączenie mieszkań z klatką schodową i. t. p. przebudowy”. Wydane w kwietniu 1938 r. pod określonymi
w pozwoleniu warunkami.

- odmowa pozwolenia na budowę wydana przez Zarząd Miejski w Lublinie, Wydział Budownictwa wydane po rozpatrzeniu prośby z dnia 04.III.1938 r. Icka Fellera właściciela posesji przy ul. Kowalskiej 4 na „budowę sklepu i oficyny”. Przyczyną odmowy jest przekroczona procentowość zabudowy działki oraz „złe
przewietrzanie mieszkań w budynkach już istniejących na powyższej nieruchomości.” Dokument z dnia 10.X.1938 r.
- pozwolenie wydane przez Zarząd Miejski w Lublinie, Wydział Budownictwa Dział Inspekcji w dniu 15.X.1940 r. potwierdzające, iż w domu na nieruchomości przy ul. Kowalskiej 4, 2 balkony znajdujące się „na 1 – 2 piętrze lewej oficyny są przechodnimi i służą jako jedyny dostęp do mieszkań.” Zaświadczenie
wydane lokatorom tych mieszkań do przedłożenia Władzom Niemieckim. Oparzone pieczęcią i podpisem inspektora Budownictwa inż. arch. Zbigniewa Oleś.
- pismo skierowane dnia 11.X.1940 r. do Urzędu Dystryktu przez mieszkańców domu przy ul. Kowalskiej 4. Proszą oni o zostawienie balkonów przy ich mieszkaniach, gdyż stanowią one jedyny do nich dostęp. Na odwrocie znajduje się adnotacja potwierdzająca, iż w domu na nieruchomości przy ul. Kowalskiej 4, 2 balkony znajdujące się „na 1 – 2 piętrze lewej oficyny są przechodnimi i służą jako jedyny dostęp do mieszkań.”
- pismo z dnia 26.IV.1943 r. wystosowane do Pana Prezydenta Miasta Lublina zawierające Deklarację kierownika technicznego arch. Józefa Jakubowskiego o podjęciu się kierowania technicznego robotami budowlanymi w budynku projektowanym na nieruchomości stanowiącej własność „firma Olszewski” położonej przy ul. Kowalskiej 4.
- pismo z dnia 22.IV.1938 r. wystosowane do Pana Prezydenta Miasta Lublina zawierające Deklarację mistrza murarskiego Wł. Majewskiego o podjęciu się wykonania robót remontowych w budynku projektowanym na nieruchomości stanowiącej własność „Lubelskie Składy Papieru A. Olszewski magazyn”
położonej przy ul. Kowalskiej 4.
- pismo skierowane do Zarządu Miejskiego Inspekcja Budownictwa w dniu 30.IV.1943 r. przez firmę Lubelskie Składy Papieru A. Olszewski Lublin w sprawie udzielenia zezwolenia na przebudowę lokali handlowych i fasady w budynku przy ul. Kowalskiej 4. Pismo zawiera jednocześnie zaznaczenie, iż petent
nie przewiduje żadnych zmian konstrukcyjnych wewnątrz lokalu.
- pismo skierowane w dniu 25.V.1943 r. do Lubelskich Składów Papieru A. Olszewski zawierające decyzję o udzieleniu firmie pozwolenia na przebudowę lokalu handlowego w budynku przy ul. Kowalskiej 4, pod warunkiem, że tynki frontu będą należycie odnowione i pomalowane. Pismo opatrzone pieczęcią
i podpisem: Za Komisarycznego Burmistrza miasta Lublina Inspektor Budownictwa.

- pismo z września 1945 r. skierowane przez Tymczasowy Zarząd Państwowy Wojewódzki Oddział Wydział IV Nieruchomości do Miejskiej Rady Narodowej Wydział Budownictwa. Pismo zawiera prośbę o wyrażenie opinii w sprawie wydzierżawienia placu położoneg przy posesji Kowalska 4/Cyrulicza 3 Piotrowi
Adamczykowi (zam. Świętoduska 20 m. 62). Na piśmie znajduje się adnotacja wskazująca, iż należy w sprawie odmówić, ze względu na nieustalone plany zabudowy.
- notatka dla p. Naczelnika Kędzierskiego z dnia 06.X.1945 r. o treści następującej: „Zarząd Cechów dzwonił, że przy ul. Kowalskiej 4 na parterze w podwórzu jakiś kowal przeprowadza remont w zakresie robót murarskich nie mając na to uprawnienia. Proszę o sprawdzenie i ewentualne zamknięcie robót.”
- pismo z dnia 27.IX.1945 r. skierowane do Tymczasowego Zarządu Państwowego Wydział IV Nieruchomości przez Zarząd Miasta Lublina Wydział Budownictwa Oddział Inspekcji. Pismo wystosowane w sprawie wydzierżawienia placu położonego przy posesji Cyrulicza 3 na skład, w czym Inspekcja nie stawia przeszkód. Na piśmie znajduje się adnotacja wskazująca, iż zainteresowany winien przedłożyć plan ogrodzenia celem uzyskania zezwolenia na tą i inne budowy.
- pismo skierowane przez Apteczny Dom Handlowy J. Magierski & S-ka do Inspekcji Budowlanej przy Zarządzie Miejskim. Zawiera ono informację o przystąpieniu petenta do przebudowy lokalu po warsztatach mechanicznych Masłowskiego w domu przy ul. Kowalskiej 4 na wytwórnię mydeł leczniczych, do prania i toaletowych. Roboty prowadzi dyplomowany mistrz Andrzej Prochowski. Plan przebudowy zostanie przedłożony w późniejszym terminie. Pismo z dnia 12.X.1945 r.

 

Opis budynku

 

Karta realności z dnia 31.XII.1940 r. [Inspekcja budowlana, sygn. 2074]:


Położenie: Kowalska 4, Cyrulicza 3 (narożne wejście)
Numer hipoteczny: 243
Administrator: Adam Gajewski (Wyszyńskiego 7)
Powierzchnia - ogółem: 3190 m2, w tym:
 - zabudowana: 1940 m2,
 - niezabudowana: 1250 m2
Długość frontu: 40 mb (głębokość 100 mb)

 

Budynek frontowy mieszkalny a
Liczba kondygnacji: 3
Główna klatka schodowa: 1
Liczba mieszkań: 17, w tym:
2 mieszkania 1-izbowe
5 mieszkań 2-izbowych
7 mieszkań 3-izbowych
3 mieszkania 4-izbowe
Liczba izb: 45
Liczba piwnic: 1
Liczba suteren niemieszkalnych: -
Liczba strychów: 1


Budynek frontowy mieszkalny b
Liczba kondygnacji: 3
Główna klatka schodowa: 1
Liczba mieszkań: 8, w tym:
1 mieszkanie 1-izbowe
2 mieszkania 2-izbowe
3 mieszkania 3-izbowe
2 mieszkania 4-izbowe
Liczba izb: 22
Liczba strychów: 1

 

Budynek prawej oficyny mieszkalnej c
Liczba kondygnacji: 3
Główna klatka schodowa: 1
Liczba mieszkań: 7, w tym:
3 mieszkania 1-izbowe
2 mieszkania 2-izbowe
2 mieszkania 3-izbowe
Liczba izb: 13
Liczba strychów: 1


Budynek prawej oficyny mieszkalnej d
Liczba kondygnacji: 2
Główna klatka schodowa: 1
Liczba mieszkań: 5, w tym:
1 mieszkanie 1-izbowe
3 mieszkania 2-izbowe
1 mieszkanie 3-izbowe
Liczba izb: 10
Liczba strychów: 1


Budynek lewej oficyny mieszkalnej e
Liczba kondygnacji: 2
Główna klatka schodowa: 1
Liczba mieszkań: 6, w tym:
1 mieszkanie 1-izbowe
4 mieszkania 2-izbowe
1 mieszkanie 3-izbowe
Liczba izb: 12
Liczba strychów: 1


Dopisek: Icek Feler (ur. 1882 r., wyzn. mojż., rodz. Abram i Bina, Jateczna 3), adm. Adam Gajewski (Wyszyńskiego 7); Kowalska 4

 

Fragmenty relacji mówionych

 

Jochwet Flumenkiert
„Ojciec mój miał sklep początkowo na Kowalskiej 8 – sklep skór, a potem, jak się trochę wzbogacił,
przeprowadził się na Kowalską 4. Ojciec był dość pobożny, matka też, prowadziło się koszerny
dom.”
*
„Na Kowalskiej 4 - tam pamiętam – było podwórko, co z jednej strony wychodziło się z Kowalskiej,
a z drugiej – na ulicy Cyruliczej. Poza tym – pamiętam na tej ulicy – na rogu Kowalskiej
i Lubartowskiej była księgarnia i piśmienne materiały i jak tylko zaczęłam coś się orientować,
to matka kupowała tam albo książeczki dla dzieci. Nasz dom był dość duży, często przyjmowaliśmy
gości, ja robiłam takie wieczorki dla szkolnych dzieci, oczywiście tylko do siódmej, bo później
nie wolno było wychodzić.”


Marian Milsztajn
„Przywożono różne materiały do sklepów bławatnych. Kto zniósł te bale? Tragarz. I oni się kręcili,
ci tragarze, raczej stali, bo ich wezwano, przeważnie na Cyrulniczej. Tam oni stali, bardzo ich stało
dużo, koło 10–15. Furmanki tam stały, na tym podwórzu, na Kowalskiej 4. Cyrulnicza,
która przeszła – ten targ wewnętrzny, mały –przeszedł do Kowalskiej, do ulicy Kowalskiej. Tam był
ogromny, wielki teren, tam stały furmanki i tam stali tragarze. I stamtąd wezwano tragarzy
do znoszenia ciężarów, masy.”

 

Materiały ikonograficzne

 

Inspekcja budowlana, sygn. 2074
- plan na zamianę pięciu futryn okiennych na drzwiowe i zrobienie balkonu. Własność Icka Feller. Ulica Kowalska N 4 w Lublinie. Projekt opatrzony pieczęcią zawierającą adnotację o jego zatwierdzeniu pod warunkami określonymi w pozwoleniu. Adnotacja nosi datę lipiec 1934 r. i opatrzona jest m. in. pieczęcią i podpisem Naczelnika Wydziału i Kierownika Zarządu Miejskiego m. Lublina.
-projekt skasowania ganków podwórzowych, połączenia mieszkań z klatką schodową oraz poszerzenia sieni w posesji Nr 4 przy ul. Kowalskiej w Lublinie wł. Icek Feller. Plan wykonał inż. Michał Krzywicki. Projekt opatrzony pieczęcią zawierającą adnotację o jego zatwierdzeniu pod warunkami określonymi w pozwoleniu.
Adnotacja nosi datę kwiecień 1938 r. i opatrzona jest m. in. pieczęcią i podpisem Wiceprezydenta Miasta J. Jaworskiego.
- projekt budowy sklepu i oficyny na nier. pod nr. 4 przy ulicy Kowalskiej w Lublinie wł. Icek Feller. Plan wykonał inż. arch. Al. Gruchalski (Peowiaków 8 m. 16).
- skład materiałów wapiennych i opałowych przy ul. Cyruliczej Nr 3 (pow. 121 m2).
- plan Laboratorium Kosmet.-Farmaceutycznego – Firmy Magierski i Ska – w Lublinie przy ul. Kowalskiej nr. 4.

 

Fotografie z czasów przedwojennych:

Ulica Kowalska 2 i Kowalska 4 w Lublinie, Stefan Kiełsznia, ok. 1938 r.

Ulica Kowalska 4 w Lublinie, Stefan Kiełsznia, ok. 1938 r.

Ulica Kowalska 4 w Lublinie, Stefan Kiełsznia, ok. 1938 r.

Ulica Kowalska 4 w Lublinie, Stefan Kiełsznia, ok. 1938 r.

Lublin, ulica Kowalska 4, Stefan Kiełsznia, ok. 1938 r.

 

Fotografie z czasów wojennych

Ulica Cyrulicza, Cyrulicza 3 – kamienica druga od prawej strony, Max Kirnberger, 1941, zbiory Deutches Historisches Museum w Berlinie

 

Literatura

 

1. AmL, 1918-1939, sygn. 1811, 2595, 2612, 2603, 2604, 2608, 2628, 2632, 2636, 2637, 3586
2. Inspekcja budowlana 2074

3. Księga Adresowa Polski, 1928, 1929

4. Teodorowicz Czerepińska, Jadwiga, Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie kwartału zabudowy zawartego pomiędzy ulicami: Cyrulicza – Furmańska – Kowalska – Lubartowska, katalog zabytków, egzemplarz dostępny wyłącznie w archiwum WUOZ.

 

Powiązane miejsca

Zdjęcia

Wideo

Inne materiały

Słowa kluczowe