Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Cmentarz tatarski

Cmentarze, na których grzebano wyznawców Allaha twarzą ku Mekce zakładano na ziemiach polskich od czasów zwycięstwa pod Grunwaldem.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Ostadnictwo tatarskie w PolsceBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Cmentarze, na których grzebano wyznawców Allaha twarzą ku Mekce, w wyłożonym deskami dole, owiniętych w płótno (sawan), bez trumien zakładano na ziemiach polskich (i litewskich) od czasów zwycięstwa pod Grunwaldem. Część hordy wspomagającej hufce Jagiełły nie wróciła po wiktorii w rodzinne stepy i wiernie służyła królowi i Rzeczpospolitej. Pod koniec XVIII wieku Tatarzy posiadali ziemię w wielu wsiach. Pierwsza połowa XIX wieku to już ostatnie lata świetności osadnictwa. W II połowie XIX wieku wiele włości zniknęło zupełnie a ludność zmniejszyła się do kilkudziesięciu osób. Pierwszy powszechny spis ludności z 30 wrześniu 1921r. zanotował w powiecie bialskim 11 muzułmanów.

Zasady islamuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Tatarzy polscy są wyznawcami obrządku sunnickiego, obejmującego większość wyznawców Islamu na świecie. Jednakże oddalenie i praktyczny brak kontaktów przez kilka stuleci z centrami muzułmańskimi spowodował wprowadzenie do praktyk religijnych i przeniknięcie do obrzędowości i tradycji wielu pierwiastków chrześcijańskich oraz elementów wierzeń szamańskich. Nie spowodowało to jednak odejścia od głównych zasad (dogmatów) islamu:

  • wiary (szahada – wyrażającej się w formule „Nie ma Boga prócz Allacha, prorokiem Bożym Muhammed”),
  • modlitwy (pięciokrotnej w ciągu dnia – sala),
  • jałmużny (zakat),
  • postu (saum ) 
  • pielgrzymki do Mekki (hadżdż). Na dopełnienie piątej zasady mogli pozwolić sobie tylko nieliczni. Pielgrzymkę do Mekki zastępowało Tatarom odwiedzanie własnych ośrodków kultowych – cmentarzy w Łowczycach i w Sieniawce w woj. Nowogródzkim, słynącym od wieków z własności cudotwórczych.

Zwyczaje pogrzeboweBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Zgodnie z nauką w Świętym Koranie Tatarzy polscy wierzą w życie pozagrobowe, które jest dalszym ciągiem życia na ziemi, w nagrodę nieba i karę piekielną. Muzułmanie uważają, że zmarłe ciało bez duszy nie jest warte pielęgnowania (tym poniekąd współcześnie muzułmanie tłumaczą zaniedbane mizary).

Obrzędy pogrzebowe Tatarów polsko – litewskich noszą ślady dawnych wierzeń koczowniczych ludów tureckich. Do umierającego muzułmanina przybywa na wezwanie krewnych duchowny, który przy łożu chorego odczytuje krótkie modlitwy – imany. Po śmierci układa się zmarłego na marach zwanych tebut. Na nim ciało podlegało rytualnemu obmyciu – guślu. Zmarłego mężczyznę obmywał najbliższy krewny płci męskiej, jeśli nie miał krewnych obmywała go żona. Zmarłą kobietę myła matka, siostra, córka lub wynajęta kobieta.

W trakcie modlitwy odmawiano modlitwy (imany). Nos i uszy zatykano watą a ciało zawijano w nowe, białe płótno tzw. sawany. Pod płótno wkładano zwój papieru z tekstem modlitwy (dałwary). Zwłoki nakrywano zielonym suknem tak, by twarz była zakryta. Na suknie wyszywano imię i nazwisko zmarłego oraz datę śmierci. Przez całą noc w świetle świec ktoś czuwał i odmawiał modlitwy. Modlili się tylko mężczyźni. Im zmarły był bogatszy, tym więcej osób czuwało, czynił to czasami imam, lecz zazwyczaj wynajmowano biednych muzułmanów.

Pogrzeb odbywał się na 2 lub 3 dzień po zgonie. Bogatsi muzułmanie zamawiali dodatkowe modły za duszę zmarłego zwane deur. W deurze uczestniczył często imam. W sąsiednim pokoju odbywała się wieczerza z udziałem rodzin i modlących się. Podawano potrawy mączne, kasze, sztukę mięsa, ryż z rodzynkami, placki, dżajmę, halwę z miodu, mąki i masła, którymi dzielono się za duszę zmarłego.

Idąc w orszaku pogrzebowym nie należało przebiegać drogi i patrzeć w okna. Na cmentarzu nad otwartym grobem mężczyźni stawali w trzech rzędach w kierunku południowym. Pod przewodnictwem Imana śpiewano wersety z Koranu. Następnie czterech mężczyzn opuszczało ciało na wąskich ręcznikach do grobu. Dół musiał być na tyle głęboki, by zmarły mógł usiąść (Tatarzy wierzyli, że do zmarłego przybywają wysłannicy Allaha, aniołowie ciemności Munkir i Nekir. Dlatego grób musiał być na tyle głęboki, aby zmarły w chwili przybycia aniołów mógł usiąść). Grób zawsze był orientowany na osi wschód – zachód. Po złożeniu zwłok oszalowywano je ustawionymi ukośnie deskami. Zwłoki składano na wznak, głowa na zachód, tak by zmarły w dniu Sądu Ostatecznego – powstawszy z grobu na głos trąby archanioła Izrafila mógł pójść prosto na wschód do Mekki.