Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Cegielnia Helenów (Lublin)

Cegielnia mieściła się na klinie między aleją Kraśnicką i ulicą Nałęczowską (dawna zajezdnia MPK).

Cegła z sygnaturą „HELENÓW”
Cegła z sygnaturą „HELENÓW” (Autor: Prażmo, Dariusz (1964- ))

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Mieściła się na klinie między aleją Kraśnicką i ulicą Nałęczowską (dawna zajezdnia MPK).         

Historia

Pierwsze informacje o istnieniu cegielni pochodzą z 1905 r. Wtedy to na gruntach należących do lubelskich brygidek, czyli tak zwanych Rurach Brygidkowskich, cegielnię pod nazwą „Helena” prowadził Wincenty Gumiński. Wytwórnia wzięła nazwę od imienia jego żony Heleny z Czerwieńskich. W następnych latach cała dzielnica przyjęła nazwę od cegielni. W 1913 roku właścicielem był już lubelski przemysłowiec Sender Zylber wraz ze wspólnikiem niejakim Heidlem, a później syn Sendera Hersz Jojne. Była największą cegielnią w Lublinie i regionie, a jej produkcja cieszyła się dobrą opinią. W latach 30. XX wieku przynależała do Zrzeszenia Cegielni Lubelskich. W czasie okupacji zarząd cegielni przejęło Verband der Hersteller von Ziegeln, Klinkern und Róhren e. V. Lublin, nadzorowane przez szefa Wydziału Gospodarczego Dystryktu Lubelskiego Paula Müllera. Produkowane w niej cegły posłużyły okupantom m. in. do budowy krematorium w obozie koncentracyjnym „Majdanek”1.

gm. Konopnica, cegielnia „Helenów”

Po wojnie cegielnia „Helenów” przestała funkcjonować, a jej rolę przejęła – istniejąca po sąsiedzku – cegielnia „Rekord”. Likwidacji komina, poprzez wysadzenie, dokonano dopiero w 1986 roku. Natomiast w 2017 r. nastąpiła rozbiórka budynku administracyjnego wzniesionego w czasie II wojny światowej przy al. Kraśnickiej.

Cegielnie na Helenowie - Teresa Adamczuk - fragment relacji świadka historii

Wspomnienia rodziców - Zbigniew Karkuszewski - fragment relacji świadka historii

Technologia

W l. 30-tych XX wieku posiadała dwa piece hoffmanowskie i urządzenia techniczne do wyrobu cegły maszynowej. Zdolność produkcji rocznej wynosiła 6 000 000 sztuk. W 1931 r. cegielnia wyrabiała cegły zwyczajne  i zendrówki, o wymiarach 275 x 135 x 65 mm.

Właściciele/ dzierżawcy, zarządcy

1905  – Wincenty Gumiński (*Księga Adresowa Królestwa Polskiego 1905 oraz 1910, *Księga adresowa przemysłu fabrycznego w Królestwie Polskim na rok 1906)

1913 – Sender Zylber i Hendel (Ziemia Lubelska, 1913 r., 10.IX, nr 255, s. 3; *Polen: Adressbuch fur Industrie, Handel und Landwirtschaft = Polska: księga adresowa dla przemysłu, handlu       i rolnictwa, cz. 2, 1917 r.)

1930 - Hersz Jojna Zylber (*Wydawnictwa informacyjno – adresowe przemysłu polskiego, II. Przemysł Mineralny, Wyd.13, 1930 r., *, *Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu, połączone wydawnictwa: „Rocznik Informacyjny o Spółkach Akcyjnych w Polsce” i „Polski Przemysł i Handel (Rynek Polski)” R. 6,1938)

1940 -1944 – Verband der Hersteller von Ziegeln, Klinkern und Róhren e. V. Lublin (Archiwum Państwowe w Lublinie, Zespół Akt nr 496, sygn. 285., *Industrie, Handel, Handwerk der Stadt Lublin/ Przemysł, handel, rzemiosło miasta Lublina, Lublin, 1940 r., *Amtliches Fernsprechbuch für den Distrikt Lublin=Urzędowa Książka Telefoniczna dla Dystryktu Lublin, 1942)

Małgorzata Michalska-Nakonieczna, HELENÓW Ceglana epopeja,  PA.RA - NR 6 

Likwidacja cegielni - Władysława Walczak - fragment relacji świadka historii

Sygnatury

„HELENÓW”

 

 




Przypisy

  1. Informacja do potwierdzenia.