Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Cegielnia Progress (Lublin)

Cegielnia znajdowała się na obszarze pomiędzy dzisiejszymi ulicami Unicką, Bazylianówką, Budrysów oraz cmentarzem rzymsko-katolickim. 

Cegła z sygnaturą „LUB-KA”
Cegła z sygnaturą „LUB-KA” (Autor: Prażmo, Dariusz (1964- ))

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Cegielnia znajdowała się na obszarze pomiędzy dzisiejszymi ulicami Unicką, Bazylianówką, Budrysów oraz cmentarzem rzym. – kat., na nieruchomości należącej do Lejby vel Leona Szyffa. Działała pod adresem ulica Unicka 4 lub Lubartowska 61, czasem także miejsce lokalizacji określano jako „Czwartek”.

Na nieruchomości znajdowała się również kamienica, opatrzona obecnie adresem ul. Unicka 2. Piec stał w północnej części działki, na obszarze pomiędzy dzisiejszą ulicą PCK i cmentarzem rzym.- kat.

Historia

Nazwisko Szyff (Szyf) występuje wśród lubelskich cegielników od 2 połowy XIX w. W roku1888, w źródłach drukowanych wymieniany jest Hilary Szyff. W latach 1903 – 1927 cegielnię „za rogatką lubartowską” - przy ul. Lubartowskiej 61, prowadzi Nuchim Szyff. W 1917 roku pojawia się Moszek Szyff, a później znowu figuruje Nuchim, do którego dołącza L. Obsztajn.

A ja się bawiłem na tej cegielni. To był olbrzymi piec, taki w którym wypalali cegły. Były takie specjalne miejsca, gdzie wsypali z jednej strony piasek, z drugiej glinę i chodził koń w kieracie takim i kręcił takim dyszlem, i mieszał tą glinę. A robotnicy przychodzili z takimi formami, nakładali w te foremki tą glinę, wyrównywali, przychodzili na plac, wykładali. To się suszyło, a potem to się trochę wysuszyło, brali to do pieca do wypalania. I zawsze były pewne okresy między wypalaniem i wypalaniem, kiedy ten piec był, to nie był piec, to było olbrzymie, to wyglądało jak Koloseum. Takie miało otwory, które w czasie wypalania zalepiali je, a potem gdy było wypalone otwierali z powrotem te otwory, takie jak gotyckie, półokrągłe. Ale zawsze było tam gorąco i myśmy się bawili w chowanego w tym piecu. Potem zamknęli tą cegielnię, a na tych polach, one się daleko ciągnęły, one ciągnęły się wzdłuż całej ulicy Unickiej od tego domu prawie, prawie do cmentarzy, i tam oni sadzili buraki cukrowe. A znów na innym miejscu sadzili tytoń, liście tytoniowe.

Icchak Carmi

W 1938 r. w nagłówku pisma urzędowego widnieją jako właściciele cegielni Pinchas i Malia Szyff, a w 1939 r. Lejba vel Leon Szyff. Tego samego roku na tym terenie pojawia się Nissenbaum Boruch oraz nowa nazwa cegielni -„Lublinianka”. W centrum działki znajdowała się także garbarnia, którą prowadził w l. 30-tych XX w. Josef Zejdenband. Na początku 1940 r. w spisie cegielników przy Unickiej 4 figuruje Józef Baranowski, który kierował nią w ramach zrzeszenia Verband der Hersteller von Ziegeln, Klinkern und Róhren e. V. Lublin, działającego pod zarządem szefa Wydziału Gospodarczego Dystryktu Lubelskiego Paula Müllera. Cegielnia po wojnie przestała istnieć. Na jej miejscu - w części - powstała zabudowa jednorodzinna oraz nieistniejąca już drukarnia - obecnie osiedle Wiktoryn.

Właściciele/dzierżawcy

1888 – Hilary Szyff – ale bez potwierdzenia, że prowadził cegielnie w rejonie rogatki lubartowskiej (*„Informator” - Przewodnik handlowo-przemysłowy Cesarstwa Rosyjskiego Królestwa Polskiego i Warszawy 1888 r.)

1903 – 1927 – Nuchim Szyff (*Księga adresowa Królestwa Polskiego 1903 r., *Księga adresowa w Królestwie Polskim na rok 1910, *Kalendarz Lubelski na rok 1920.)

1917 - Moszek Szyff (*Polen: Adressbuch fur Industrie, Handel und Landwirtschaft = Polska: księga adresowa dla przemysłu, handlu i rolnictwa, cz. 2, 1917 r.)

1928 – Nuchim Szyff i L. Obsztajn – cegielnia „Progress” (*Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1928)

l. 30-te XX w. do 1. IX. 1939 – Lejba vel Leon Szyff, Pinchas Szyff

1939 – Nissenbaum Boruch – cegielnia “Lublinianka”(*Spis Abonentów Sieci Telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Lublinie i Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej w Mieście Lublinie na 1939 r.)

1940 – 1944 -  Józef Baranowski pod zarządem Verband der Hersteller von Ziegeln, Klinkern und Róhren e. V. Lublin (*Industrie, Handel, Handwerk der Stadt Lublin/ Przemysł, handel, rzemiosło miasta Lublina, Lublin, 1940, *Amtliches Fernsprechbuch für den Distrikt Lublin = Urzędowa Książka Telefoniczna dla Dystryktu Lublin, 1942)

Technologia

W latach 30-tych w cegielni działał piec hoffmanowski z kominem „fabrycznym”. Cegły suszono w 6 drewnianych szopach wzniesionych w pobliżu pieca. Na posesji stały 3 budynki mieszkalne dla pracowników i stajnia dla koni pracujących w zakładzie.

Sygnatury

Prawdopodobnie „SZ.”(Szyff) i „LUB-KA”(Lublinianka)

Archiwalia

Archiwum Państwowe w Lublinie, Inspekcja Budowlana, sygn. 5534.

Wywiad z mieszkańcem kamienicy Szyffa