Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Cegielnia Kalinowszczyzna (Lublin)

Cegielnia przy ulicy Lwowskiej.

Cegła z sygnaturą „KALINOWSZCZYZNA”
Cegła z sygnaturą „KALINOWSZCZYZNA” (Autor: Prażmo, Dariusz (1964- ))

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Prostokątny obszar oparty dłuższym bokiem o ulicę Lwowską, a krótszym o Plac Singera. W 1938 r. do nieruchomości przypisany był adres Kalinowszczyzna 8 oraz Unicka 9 (boczne wejście).

Cegielnia na Kalinowszczyźnie - Władysław Barszczewski - fragment relacji świadka historii

Historia

Prawdopodobnie funkcjonowała już w latach 80. XIX wieku. Jej dzierżawcą  mógł być Abram Szylowicz, który wówczas figurował w spisie cegielników. Szylowicz przypisany jest do tej lokalizacji na pewno w latach 1903 -1910. W 1911 r. cegielnią zarządzał Bronisław Zakościelny, a później także Andrzej Stryjecki, który wszedł do spółki. W 1911 r. powstał projekt nowego pieca hoffmanowskiego, wykonany przez arch. H. Sienickiego. Uzyskał on zatwierdzenie przez Gubernatora Lubelskiego w 1914 r.  i wkrótce został wybudowany. Po śmierci Stryjeckiego w 1934 roku zakład zarejestrowano pod nową nazwą - „Cegielnia „Kalinowszyzna” B. Zakościelny i Spadkobiercy A. Stryjeckiego”. W roku 1936 zarządcą w imieniu Bronisława Zakościelnego był Henryk Zakościelny, a w imieniu spadkobierców Stryjeckiego – Bronisław Stelmasiewicz. W tym czasie w cegielni działał nadal jeden piec hoffmanowski. Oprócz tego zabudowania cegielni stanowiły: 4 szopy do suszenia cegieł i 3 budynki mieszkalne przeznaczone na mieszkania dla pracowników oraz kantor. Początek użytkowania tych obiektów - krytych gontem i oświetlanych za pomocą lamp naftowych - wskazują dokumenty z 1911 roku, które przechowuje Archiwum Państwowe w Lublinie.

Fabryka cegły działała również w czasie niemieckiej okupacji. Jak wszystkie lubelskie cegielnie została objęta ścisłym nadzorem zrzeszenia Verband der Hersteller von Ziegeln, Klinkern und Róhren e. V. Lublin, działającego pod zarządem samego szefa Wydziału Gospodarczego Dystryktu Lubelskiego Paula Müllera. W tym czasie cegielnią z ramienia właścicieli kierowali: Maria Zakościelna i Ernest Stryjecki. Po wojnie, w 1948 r. został sporządzony przez arch. H. Paprockiego plan cegielni, która wkrótce została upaństwowiona.    W pierwszej fazie zarząd nad nią sprawowały Lubelskie Zakłady Ceramiki Czerwonej, a w ostatniej - Lubelskie Zakłady Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych. Jej likwidacja nastąpiła pod koniec lat 60. Było to spowodowane szybką rozbudową miasta i powszechnym stosowaniem tzw. „wielkiej płyty".

Cegła z sygnaturą „BZ-SKA”
Cegła z sygnaturą „BZ-SKA” (Autor: Prażmo, Dariusz (1964- ))

Właściciele, dzierżawcy, zarządcy

1888 – Abram Szylowicz (*„Informator” - Przewodnik handlowo-przemysłowy Cesarstwa Rosyjskiego Królestwa Polskiego i Warszawy 1888 r., *Księgi adresowe przemysłu fabrycznego w Królestwie Polskim: 1903, 1904, 1906, *Kalendarz Lubelski 1904)

1911 - Bronisław Zakościelny (*Polen: Adressbuch fur Industrie, Handel und Landwirtschaft = Polska: księga adresowa dla przemysłu, handlu i rolnictwa, cz. 2, 1917 r.)

Lata  20/30-te XX w. - Bronisław Zakościelny i Andrzej Stryjecki (*Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1928, Wydawnictwa informacyjno-adresowe przemysłu polskiego. II Przemysł mineralny. Wyd.13 1930)

1934 – 1944 – Bronisław Zakościelny i Spółka (*Przegląd Budowlany, z. 10, r. 7, Warszawa 1935 r., * Industrie, Handel, Handwerk der Stadt Lublin/ Przemysł, handel, rzemiosło miasta Lublina, Lublin, 1940 r., *Spis Abonentów Sieci Telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Lublinie i Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej w Mieście Lublinie na 1939 r., *Amtliches Fernsprechbuch für den Distrikt Lublin=Urzędowa Książka Telefoniczna dla Dystryktu Lublin, 1942.)

1949 – Lubelskie Zakłady Ceramiki Czerwonej; następnie Lubelskie Zakłady Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych - Cegielnia „Kalinowszczyzna” (*Dokumentacja Osobowa i Płacowa – Lubelski Urząd Wojewódzki w Lublinie Biuro Dyrektora Generalnego Odział d/s Archiwum)

Technologia

Cegielnia posiadała 1 piec hoffmanowski i 4 – 6 (w zależności od okresu działania) szop do suszenia cegieł. Cegły o wymiarach 280x140x65 mm produkowano ręcznie.

Sygnatury

l. 80-te XIX – 1910 - „SZ” (?) (Szylowicz)

1911 – 1934 (?) - „KALINOWSZCZYZNA”

Po 1934 - „BZ-SKA” (Bronisław Zakościelny i Spółka)

Stan zachowania

Brak pozostałości. Obszar zabudowany w l. 70 – tych osiedlem mieszkaniowym.

Archiwalia

Archiwum Państwowe w Lublinie, Akta miasta Lublina, Inspekcja Budowlana, sygn. 1837.