Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Cegielnia Dziesiąta (Lublin)

Cegielnia przy skrzyżowaniu ulicy Kunickiego (dawniej Bychawskiej) i Zemborzyckiej, w miejscu stadionu „Sygnał.”

Cegła z sygnaturą „ROLA"
Cegła z sygnaturą „ROLA" (Autor: Prażmo, Dariusz (1964- ))

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Cegielnia była zlokalizowana przy skrzyżowaniu ulicy Kunickiego (dawniej Bychawskiej) i Zemborzyckiej, w miejscu stadionu KKS „Sygnał.”

Cegielnia przy ulicy Kunickiego - Elżbieta Puacz - fragment relacji świadka historii

Cegła z sygnaturą „M.m.L"
Cegła z sygnaturą „M.m.L" (Autor: Prażmo, Dariusz (1964- ))

Historia

Cegielnia do czasu parcelacji tego terenu w l. 20. XX w. należała do folwarku Dziesiąta. Od l. 20 – tych XX w cegielnię dzierżawił Magistrat miasta Lublina, a zarządzał nią jego Wydział Gospodarczy.

W 1923 r. z inicjatywy ówczesnego prezydenta miasta Lublina Szczepańskiego czyniono przymiarki do możliwości wytwarzania w cegielni klinkieru. Kierownik cegielni – Kazimierz Tokarz twierdził, że nie będzie stanowiło to problemu. Jedynie z uwagi na niską zawartość wapnia w glinie, trzeba będzie dodawać do niej mleko wapienne. Trudno powiedzieć, czy takowa produkcja została rozpoczęta. Wymagała bowiem pewnych inwestycji, np. modernizacji pieca.

W tym czasie cegielnia, obwarowana państwowymi zasadami finansowymi, które uzależniały cenę cegły od cen produktów rolniczych, miała kłopoty finansowe. W konkurencji z cegielniami prywatnymi, jak na przykład Kalinowszczyzna, czy Lemszczyzna, wypadała słabo.

W pierwszym kwartale 1927 roku cegielnia przyniosła  przychód wysokości …6,89 zł. (sic!) Wiele cegieł wydawano na kredyt pracownikom, także Magistratu, ze spłatą w późniejszym czasie. W 1930 r. funkcję starszego strycharza pełnił Franciszek Kijowski, a ogółem zatrudniano 53 robotników. Obroty w tym roku wyniosły 21 105 zł. W zależności od pory roku produkowano od 30 000 do 150 000 cegieł miesięcznie. Najwięcej w miesiącach letnich.

W 1931 r. wcielono obszar rozparcelowanego majątku Abramowice, wraz z cegielnią, w obręb miasta Lublina.

W 1938 r. cegielnię dzierżawił od Towarzystwa Kredytowego Miejskiego, lubelski przedsiębiorca Hersz Jojna Zylber. W tym czasie zajmowała ona obszar 12 ha i zatrudniała 46 robotników. Roczna produkcja wynosiła 7 000 000 cegieł. Jako adres podawano siedzibę innego zakładu Zylbera, a mianowicie browaru „Jeleń”, tj. ul. Bychawska 106.

W 1940 r. Hersz Jojna Zylber został pozbawiony dzierżawy, a nad cegielnią nadzór przejął Verband der Hersteller von Ziegeln, Klinkern und Róhren e. V. Lublin, na czele z „Nadpowiernikiem Cegielni” Paulem Müllerem, który jako nowego dzierżawcę zaakceptował Stanisława Krzęciewskiego. Cegły zaczęto cechować napisem „ROLA”, pochodzącym od nazwy herbu Krzęciewskiego. Po wojnie cegielnię upaństwowiono. Działała do 1971 r. następnie na jej miejscu wybudowano kompleks sportowy klubu kolejowego „Sygnał”.

Henryka Gnatowska - fragmenty relacji świadka historii

Praca na cegielni - Ryszard Sierosławski - fragment relacji świadka historii

Właściciele, dzierżawcy

1917- Szajman, Mitelman (*Polen: Adressbuch fur Industrie, Handel und Landwirtschaft = Polska: księga adresowa dla przemysłu, handlu i rolnictwa, cz. 2, 1917 r.)

1923 – 1935  – Magistrat miasta Lublina (właściciel)

1935 – 1939 – Hersz Jojna Zylber dzierżawca (*Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1928, *Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu, połączone wydawnictwa: „Rocznik Informacyjny o Spółkach Akcyjnych w Polsce” i „Polski Przemysł i Handel (Rynek Polski)”. R 5, 1936 oraz R. 6,1938)

1940 – 1944 r. - nadzór - Verband der Hersteller von Ziegeln, Klinkern und Róhren e. V. Lublin; dzierżawca Stanisław Krzęciewski oraz Stanisław Kwieciński (*Przemysł, handel, rzemiosło miasta Lublina, Lublin, 1940 r.)

1944 - 1971 r. – przejęta przez Państwo

Andrzej Krzęciewski
Andrzej Krzęciewski (Autor: nieznany)

Cegielnia na Dziesiątej - Ryszard Sierosławski - fragment relacji świadka historii

Technologia

W 1923 r. glinę kopano na obszarze 2990 m2, do głębokości 2,5 m. w 1924 r. planowano pozyskać w ten sposób 6475 m3 gliny. Technologia kopania wymagała odrzucenia 4530 m3 ziemi ornej, która znajdowała się na powierzchni. Z tego planowano wykonać 1 810 000 szt. cegieł, z użyciem 200 m 2 piachu. Glinę kopano całą zimę. Do przewozu służyła kolejka na torach.

W 1927 r. pracował w cegielni jeden piec hoffmanowski. Cegły suszono w szopach. Na wyposażeniu były również tory i wózki do transportu gliny. W 1938 r. cegła była produkowana maszynowo i ręcznie. Miejscowa glina była uboga w wapno.

Ciężka praca - Stanisława Bojdasz - fragment relacji świadka historii

Sygnatury

Ok. 1923 – 1935 – „MmL” (Magistrat miasta Lublina)

1940 – 1944 „ROLA” (herb rodziny Krzęciewskich)