Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Borys Chadzkielewicz (pocz. XX wieku)

Borys (Bencel) Chadzkielewicz, Boris Chatzkielewitz – wędrowny fotograf pochodzenia żydowskiego z Sankt Petersburga. Działał w Wilnie, Petersburgu, Śwęcianach (Uvenaionys), Mińsku, Birsztanach (Birutonas), Białymstoku, a także na terenach zachodniej Rosji. W Lublinie prowadził zakład w latach 1896­–19001.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Migracje zarobkowe

Z Wilnem związanych jest wielu wędrownych fotografów, zwłaszcza żydowskich, którzy na próżno starali się o pozwolenia na stałe atelier. W pierwszym okresie działalności fotograficznej przenoszono się w poszukiwaniu nowego rynku zbytu i z powodu małej popularności fotografii – wysoka cena odstraszała potencjalnych klientów.

Wraz z uproszczeniem techniki i możliwością pracy na suchym materiale światłoczułym, dobrze znoszącym podróże i przechowywanie, fotografowie zaczęli przemieszczać się w poszukiwaniu nowych możliwości zarobku – fotografowali ziemian, zamożną szlachtę i duchowieństwo na prowincji, w miastach i miasteczkach bez konieczności wynajmowania stałego lokalu.

 

Tyburcy Chodźko

Wielu fotografów przemieszczało się po terenach Królestwa w poszukiwaniu zarobku, często zmieniając miejsce pobytu. Dobrym przykładem jest działalność Borysa Chadzkielewicza i Tyburcego Chodźki, których losy wiążą się z historią lubelskiej fotografii.

Tyburcy Chodźko, który opuścił Wilno po bezskutecznych staraniach o pozwolenie na działalność w latach 70­. i 80­., jest jednym z ciekawszych przykładów migracji zarobkowych przełomu XIX i XX wieku i typowych losów wielu „fotografistów”.

Urodził się w 1840 roku w Witkowiczach, po powstaniu styczniowym został zesłany do Wiatk, gdzie nauczył się zasad fotografii. Przed 1869 rokiem prowadził swoje atelier w Warszawie2. Udało się ustalić, że to właśnie jego zakład przejęła w 1878 roku Maria Nowaczyńska, lubelska fotografka3.

Chodźko miał atelier w Płocku, Piotrkowie i Łomży, w sezonie letnim fotografował także w Ciechocinku i w Druskiennikach. W 1890 roku wrócił do Wilna, gdzie odkupił atelier od Borysa Chadzkielewicza.

Zmarł w Wilnie, w 1908 roku4.

 

Borys Chadzkielewicz

Borys Chadzkielewicz (Chatzkelewitz), ­ syn Mowszy, przyjechał do Wilna z Sankt Petersburga w 1879 roku. Bezskutecznie starał się o pozwolenie na otwarcie zakładu, odmowną odpowiedź otrzymał także w Śwęcianach (Uvenaionys), ale udało mu się uzyskać zezwolenie na fotografowanie w Mińsku i Birsztanach (Birutonas). Ikonografia dokumentująca działalność fotografa w tych miejscowościach nie jest zidentyfikowana.

Po powrocie do Sankt Petersburga w 1888 roku Borys Chadzkielewicz wspólnie z bratem Leonem Chadzkielewiczem zostali odnotowani jako przedstawiciele fotografów paryskich de Junghów, fotografujących grupy osób.

W 1890 roku Borys pojawił się w Kownie jako pełnomocnik fotografa paryskiego G. Dawida. Wiadomo, że później trudnił się fotografią, wędrując po wsiach i miastach zachodniej Rosji. W 1888 roku razem z bratem Joskiem Chadzkielewiczem miał krótko zakład w Białymstoku. W końcu trafił do Lublina, gdzie samodzielnie prowadził zakład między 1896 a 1900 rokiem.

W 1900 roku Borys Chadzkielewicz powrócił do Wilna, gdzie z Rebeką, wdową po bracie Josku, prowadził zakład w domu dra Burhardta na prospekcie Świętojerskim, potem odsprzedał go Tyburcemu Chodźce5.

Z okresu lubelskiej działalności Chadzkielewicza znana jest głównie zakładowa fotografia portretowa, która reprezentuje typową dla okresu stylistykę (fotografie naklejone na karton, cienki papier pozytywowy, ozdobna ornamentyka oprawy). Przedstawienie jest statyczne, pozowane, z użyciem sztucznego tła i rekwizytów. Całość prezentuje dobre, rzetelne rzemiosło fotograficzne uprawiane w elitarnych zakładach przełomu XIX i XX wieku.

Działalność lubelskiego atelier Borysa Chadzkielewicza wspomniana jest jedynie w Fototece regionu Jana Smolarza w „Bibliotekarzu Lubelskim” z 1991 roku.

 

Przypisy

1 Dainius Junevicius, Fotografowie na Litwie. Photographers in Lithuania 1839­–1914, Łódź 2001.
2 Tamże.
3 Archiwum Państwowe w Lublinie, KGL 120/1878/12.
4 Dainius Junevicius, Fotografowie na Litwie. Photographers in Lithuania 1839­–1914, Łódź 2001.
5 Tamże.