Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Bądź Odkrywcą Pamięci

Jeżeli chcesz lepiej poznać i zrozumieć miejsce, w którym żyjesz, musisz zacząć odkrywać jego przeszłość - staniesz się w ten sposób Odkrywcą Pamięci.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Zrozumieć miejsce

Dlaczego warto zajmować się przeszłością miejsca, w którym żyjemy? Dlaczego to miejsce jest dla nas ważne? Rozumienie i odczuwanie naszego najbliższego otoczenia – naszej „małej ojczyzny” ma decydujący wpływ na to, jakimi ludźmi będziemy, jak będziemy postrzegać i rozumieć świat, w którym żyjemy. To „nasze miejsce” powinno być dla nas na całe życie rodzajem specjalnego i wyjątkowego punktu odniesienia –symbolicznym środkiem świata, wobec którego będziemy orientować to, co robimy i kim jesteśmy.

Pomoże w tym umiejętność rozpoznawania i rozumienia śladów historii. Najbardziej oczywiste i najbardziej rzucające się w oczy ślady historii związane są z materialnym dziedzictwem kulturowym. Są to w dużej mierze zabytki budownictwa i architektury. Widzimy je chodząc po każdym mieście, miasteczku czy wsi. W miastach możemy zobaczyć resztki murów obronnych z bramami, rynek, ratusz, stare kościoły (czy też cerkwie, synagogi), czasami zamek i pałace. Zapewne w każdym z miast są również jakieś zabytki przemysłu i techniki. Na wsi wciąż jeszcze możemy spotkać wspaniałe przykłady architektury ludowej: stare chałupy, stodoły, młyny, małe kościółki i bardzo typowe dla polskiego pejzażu krzyże i kapliczki przydrożne. Można też zobaczyć dwór z resztkami parku. W małych miasteczkach tym, co przyciąga naszą uwagę jest oczywiście rynek i sposób jego zabudowy. Wszędzie w dużych miastach, miasteczkach czy też na wsi spotykamy też stare cmentarze, które mówią bardzo dużo o zamieszkujących te ziemie grupach wyznaniowych. Ich obecność w wielonarodowej Rzeczypospolitej była powszechna i zawsze miała olbrzymie znaczenie dla życia w konkretnej miejscowości.

Zarówno w mieście, miasteczku jak i na wsi, możemy zauważyć wiele elementów kształtujących ich przestrzeń: charakterystyczne przebiegi dróg i ulic, rozmieszczenia budynków (domów), układ pól (na wsi). Widzimy więc, że historia naszego miasta składa się z historii poszczególnych domów, ulic, dzielnic.

Dzięki spojrzeniu z zewnątrz zobaczymy wyraźnie jeszcze coś, co być może umknęło naszej uwadze – mianowicie organiczną obecność środowiska przyrodniczego w organizmie miasta (wsi). Tak więc na nasze najbliższe otoczenie – naszą małą ojczyznę składa się całe bogactwo otaczającego nas krajobrazu, obejmującego zarówno środowisko naturalne, jak i kulturowe. Chcąc zrozumieć, jak powstawało nasze miasto, musimy widzieć całą sieć zarówno subtelnych, jak i wyrazistych powiązań pomiędzy organizmem miejskim a środowiskiem przyrodniczym.

Wartości niematerialne

Dodajmy jeszcze, że ważnym często niedostrzegalnym elementem dziedzictwa kulturowego są wartości niematerialne związane z danym miejscem. W dużej mierze to one właśnie tworzą duchowość miejsca, jego genius loci. Są to m.in. wierzenia, legendy, wspomnienia, utwory literackie związane z tym konkretnym miejscem.

Na koniec tego spaceru spróbujmy oddalić się trochę od naszego miasta czy też miasteczka i spojrzeć na nie z daleka - zapewne ujrzymy wspaniałą panoramę. Z jej wyglądu możemy wiele wyczytać o historii miejsca. Oto obok obiektów współczesnych zobaczymy ślady sztuki z innych epok przejawiające się w różnych stylach (gotyk, renesans, barok, klasycyzm). Obserwując panoramę konkretnego miejsca widzimy odciśnięty w niej zapis historii kilkudziesięciu pokoleń mieszkańców tworzących to miejsce, widzimy jak to samo miasto w miarę upływu kolejnych stuleci stawało się inne.

Odpowiedzialność i działanie

Jeśli chcemy, żeby to wspaniałe dziedzictwo kulturowe naszej miejscowości nie uległo zapomnieniu oraz degradacji, musimy wziąć na siebie odpowiedzialność za nie. To, jak będzie wyglądać nasza mała ojczyzna zależy głównie od naszej aktywności. Dlatego też w Ośrodku „Brama Grodzka - Teatr NN” powstał program „Środki Świata” adresowany w dużej mierze do Szkoły, a więc do uczniów i nauczycieli, ale też do wszystkich aktywnych osób, chcących zrobić coś ważnego dla swojej „małej ojczyzny”. Tak więc bądź aktywny- działaj!

To my właśnie - żyjąc w konkretnym miejscu, w konkretnym czasie stajemy się spadkobiercami zastanej spuścizny historycznej, tego wszystkiego, co zostało zapisane tak jak w księdze w obecnym obok nas krajobrazie przez minione pokolenia.

Powinniśmy nauczyć się rozumieć i czytać miejsce, w którym żyjemy i czytać je tak jak się czyta książkę, powinniśmy nauczyć się dostrzegać w nim ślady historii. Oczywiście do tego potrzebna jest pewna wiedza, którą postaramy się ci w sposób interesujący przekazać. Dzięki temu będziecie mogli stać się Odkrywcami Pamięci.

Jak czytać miejsce?

Będziemy Ci pomagali w Twoich poszukiwaniach i odkryciach, po to powstał portal „Lublin. Pamięć Miejsca” poświęcony historii i dziedzictwu kulturowemu Lublina. Znajdziesz w nim tysiące stron różnych tekstów (artykuły, książki, noty), kilka tysięcy fotografii (przedwojennych i powojennych) oraz kilkuset godzin zarejestrowanych wspomnień mieszkańców Lublina.

W związku z tym, że szczególnie ważne w odkrywaniu przeszłości są ślady historii utrwalone na papierze (tzw. dokumenty), dowiesz się jak korzystać z zasobów Archiwum Państwowego i Biblioteki Łopacińskiego. Są to instytucje, które posiadają największą ilość dokumentów związanych z historią Lublina, które stanowią dla nas materiały źródłowe do badań nad tą historią. W ich zbiorach znajdziemy również wiele różnych opracowań (artykuły, książki) pomocnych w zrozumieniu tej historii.

Oczywiście nic nie zastąpi spaceru po miejscu, w którym żyjesz. Uzbrojony w wiedzę, którą otrzymasz, będziesz inaczej patrzył na swoje otoczenie. Na początek zapraszamy cię do przejścia szlakami, które my przygotowaliśmy.

Nauczymy też Cię nagrywania wspomnień i rozumienia starych fotografii - te umiejętności są bardzo ważne w tropieniu i poznawaniu śladów przeszłości.

Bądź aktywny!

Podpowiemy ci co możesz zrobić, posiadając odpowiednią wiedzę i zapał. Tak więc bądź aktywny i przyłącz się do naszego programu „Środki Świata”. Oto nasze propozycje:

1. Zbadaj historię rodziny (swojej lub innej wybranej)
2. Zbadaj historię konkretnego miejsca.
3. Nagraj czyjeś wspomnienie (dziadek, babcia, nauczyciel itd. )
4. Opisz i zanalizuj starą fotografię (s. 43 pdf)
5. Przygotuj i przejdź przez miasto z przyjaciółmi jakimś szlakiem tematycznym (literatura, historia, architektura itp.)
6. Przygotuj ciekawą lekcję.
7. Zbuduj stronę internetową poświęconą konkretnemu zabytkowi.
8. Ułóż kalendarium swojej miejscowości.

Zostań animatorem działań na rzecz ochrony i ratowania dziedzictwa kulturowego.

1. Zorganizuj opiekę nad jakimś obiektem (zapomniana kapliczka, krzyż, grób).
2. Zorganizuj akcję poszukiwania starych zdjęć.
3. Zorganizuj akcję nagrywania wspomnień.
4. Zorganizuj „klub odkrywców pamięci”.


Możesz też zostać dziennikarzem dokumentalistą, opisując jakąś ciekawą i niesamowitą historię z przeszłości. Możesz w ten sposób napisać reportaż, zrobić audycję radiową czy też nakręcić film dokumentalny (video). Efekty twojej pracy znajdą się w dziale portalu poświęconemu opisywaniu i dokumentowaniu dziedzictwa kulturowego.

Można również wykorzystać zebrane materiały do napisania scenariusza sztuki teatralnej.

 

Tomasz Pietrasiewicz