Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Atelier „Zofia” (XIX/XX wiek)

Zakład Artystyczno-Fotograficzny „Zofia”, należący do Zofii Miłaszewskiej, to jedno z najdłużej działających atelier w mieście; odznaczony na Wystawie Higienicznej w Lublinie w 1908 roku.

Spis treści

[RozwińZwiń]

AdresyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Zakład Artystyczno-Fotograficzny „Zofia”
ok. 1903 – brak danych1;
1906 – Krakowskie Przedmieście 50, obok poczty2;
lata 20. XX wieku – Krakowskie Przedmieście 483.

Związki z atelier „A. Stepanow”Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Atelier „Zofia” powstało prawdopodobnie w pierwszych latach XX wieku. Jego właścicielką była Zofia Miłaszewska4. Niewiele wiadomo o samej Miłaszewskiej, ale zbieżność faktów sugeruje, że jest to ta sama Zofia, która jako panna Grzybowska odnosiła sukcesy w pracowni fotograficznej Aleksandra Stepanowa.

Po śmierci Stepanowa w 1899 roku wspólnie z innymi pracownikami – Heleną Wojciechowską i Stanisławem Zawadzkim – odziedziczyli dobrze prosperujące atelier5. Na Wystawie Przemysłowo-Rolniczej w 1901 roku, już po śmierci właściciela atelier, Grzybowska i Zawadzki za „grupę zdjęć” zdobyli medal mały złoty. W tym samym roku zdjęcia Grzybowskiej przedrukował ogólnopolski „Tygodnik Ilustrowany”6.

Stanisław Zawadzki wkrótce zaczął pełnić rolę kierownika zakładu, a od 1905 roku firmował atelier „A. Stepanoff” swoim nazwiskiem. Może właśnie wtedy Grzybowska –  fotografka uważana dzisiaj za jedną z najciekawszych portrecistek i dokumentalistek Lublina – zmieniła stan cywilny i postanowiła rozpocząć samodzielną działalność? Niestety, jak dotąd nie udało się potwierdzić tej hipotezy danymi metrykalnymi.

Z pewnością wiadomo, że długotrwałym pracownikiem Zakładu Artystyczno-Fotograficznego „Zofia” był znany lublinianom fotograf Ludwik Radzikowski, zasłużony kierownik atelier Wiktorii Sierocińskiej. Na tej samej Wystawie Przemysłowo-Rolniczej w Lublinie duży medal srebrny zdobyła „Panorama Lublina artystycznie wykonana w zakładzie fotogr. P. Sierocińskiej, oraz pojedyncze zdjęcia i portrety z tego zakładu, zostającego pod kierunkiem zdolnego fotografa p. Radzikowskiego”7.

Lata świetnościBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Nie wiadomo, gdzie mieściła się pierwsza siedziba atelier „Zofia”. W 1906 roku zakład zyskał nowe lokum w tzw. domu doktora Zejdenmana przy Krakowskim Przedmieściu, obok poczty:
„Zakład «Zofia» po przeniesieniu pozyskał w nowym swym lokalu bardzo dobre oświetlenie, pozwalające na dokonywanie zdjęć w najpomyślniejszych warunkach świetlnych. Wejście, urządzone wprost do sali zdjęć, uwalnia interesantów, dążących do zakładu, od błądzenia po różnych zakamarkach” – czytamy w „Ziemi Lubelskiej” z 1906 roku8.

Otwarcie nowej siedziby atelier „Zofia” uświetniło przyjęcie poprzedzone uroczystą ceremonią poświęcenia zakładu, którego dokonał ksiądz Wydźga – „licznie zebrani goście zostali podejmowani przez uprzejmych gospodarzy z iście staropolską gościnnością. Serdeczny nastrój panujący wśród obecnych wyrażał się w mowach i toastach na tematy żywo ogół nasz obchodzące”9.

Fotografowie brali aktywny udział w życiu społecznym i kulturalnym miasta. Pracownicy atelier Zofii Miłaszewskiej utrwalali na papierze fotograficznym ważne uroczystości i osobistości życia publicznego. To z atelier „Zofia”  wyszła jedna z bardziej znanych lubelskich fotografii – portret zbiorowy Pierwszych Posłów z Guberni Lubelskiej – datowana na 1906 rok, znajdująca się dziś w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. H. Łopacińskiego10. Wspólna fotografia – „gruppa” – była zwieńczeniem ceremonii.

Chrześcijańskie pismo „Polak-Katolik” tak opisywało to wydarzenie: „Tłumy ciekawskich, oczekujące przed gmachem Dyrekcji Szczegółowej na wynik wyborów posłów, dopiero o godz. 4-tej ujrzały wychodzących. Przed gmachem ustawiono krzesła, które zajęte zostały przez prezesa Dyrekcyi p. Leona Przanowskiego i pięciu wybranych posłów. Z tyłu za krzesłami na stopniach prowadzących do gmachu zajęli miejsca wszyscy wyborcy i w tej pozie zostało dwukrotnie dopełnione zdjęcie fotograficzne”11.

W zakładzie fotograficznym „Zofia” powstawały też zamówienia specjalne, grupy w formie tableau i dokumentacje pamiątkowe, takie jak album wykonany w 1909 roku na zamówienie grona lekarzy i ordynatora szpitala szarytkowskiego – dra Stanisława Dobruckiego. Album był pożegnalnym prezentem dla prezydenta Lublina Konstantego Zaremby, wykonał go Ludwik Radzikowski, a składał się z 31 zdjęć przedstawiających widok ogólny szpitala, wnętrza sal oraz portrety wszystkich pracowników12.

O popularności i wieloletniej tradycji atelier świadczą ogromne ilości portretów zachowanych w rodzinnych albumach – na ozdobnych kartonach i zwykłych tekturkach, z nowymi sygnaturami i w nowych stylizacjach. O bogatej działalności plenerowej i dokumentacyjnej świadczy fakt, że na kilkudziesięciu kartach pocztowych wydanych w latach 1905–1906 widnieje sygnatura zakładu fotograficznego „Zofia”13.

Oprócz Miłaszewskiej i Radzikowskiego w atelier pracowały jeszcze przynajmniej dwie osoby14. W 1908 roku firma „Zofia” została odznaczona medalem na wystawie higienicznej w Lubline15.

Lata międzywojenneBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Ludwik Radzikowski w okresie międzywojennym prowadził własny zakład: „Radzikowski i S-ka”, a następnie atelier „St. Zawadzki i L. Radzikowski i Ska” założone ze Stanisławem Zawadzkim spadkobiercą i kontynuatorem firmy Stepanowa.

Zakład Artystyczno-Fotograficzny „Zofia” funkcjonował także w okresie międzywojennym. „Informator handlowo-przemysłowy m. Lublina” z 1925 roku obok atelier Zawadzkiego i Radzikowskiego wymienia atelier „Zofia” przy Krakowskiem Przedmieściu pod numerem 4816.

W latach międzywojennych atelier „Zofia” prowadził znany lubelski fotograf Roman Samojedny, mistrz otrochromu, członek założonego w 1937 roku Lubelskiego Towarzystwa Fotograficznego. Zakład mieścił się wówczas przy Krakowskim Przedmieściu 3917. Losy założycielki atelier Zofii Miłaszewskiej są nieznane.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1 Archiwum Państwowe w Lublinie, KGL 1907, k. 115–116, 1903–1939.
2 „Ziemia Lubelska” 1906, nr 164.
3 „Informator handlowo-przemysłowy m. Lublina” 1925.
4 „Ziemia Lubelska” 1909, nr 7.
5 Jan Smolarz, Fototeka Regionu, w: „Bibliotekarz Lubelski” 1991, nr 123.
6 „Gazeta Lubelska” 1901, nr 136.
7 Tamże.
8 „Ziemia Lubelska” 1906, nr 207.
9 „Ziemia Lubelska” 1906, nr 164.
10 Zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. H. Łopacińskiego.
11 „Polak-Katolik” 1907, nr 42.
12 „Ziemia Lubelska” 1909, nr 2.
13 Jan Lipniewski, [indeks], w: Jan Lipniewski, Tomasz Panfil, Marek Wyszkowski, Lublin na dawnej pocztówce, Lublin 2006, s. 146.
14 Jan Smolarz, Fototeka Regionu, w: „Bibliotekarz Lubelski” 1991, nr 123.
15 Jan Lipniewski, [indeks], w: Jan Lipniewski, Tomasz Panfil, Marek Wyszkowski, Lublin na dawnej pocztówce, Lublin 2006, s. 146.
16 „Informator handlowo-przemysłowy m. Lublina” 1925.
17 Lubelskie Towarzystwo Fotograficzne, w: „Informator Kulturalny” 1987, R. 6, nr 3.