Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Atelier „J. Ernst & L. Filtz”

Juliusz Ernst i Ludwik Filtz (albo Filitz) – fotografowie z Berlina, jedni pierwszych wędrownych dagerotypistów w Polsce, działali w Lublinie, Radomiu, Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim. W 1856 roku prowadzili atelier „J. Ernst & L. Filtz” w Hotelu Bawarskim Józefa Przybylskiego, Krakowskie Przedmieście 133.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Juliusz Ernst i Ludwik FiltzBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Juliusz Ernst (ok. 1830–1906) i Ludwik Filtz (poł. XIX wieku) to wędrowni fotografowie z Berlina, którzy przebywali w Lublinie w 1856 roku, prawdopodobnie zaledwie przez kilka tygodni1. Pobyt ten był przystankiem w typowym dla wczesnych dagerotypistów objeździe, w trakcie którego Ernst i Filtz oferowali swoje usługi dagerotypowe i fotograficzne mieszkańcom innych miast Królestwa Polskiego.

Pierwsze informacje dotyczące tej spółki fotografów zostały opublikowane w katalogu Wandy Mossakowskiej Dagerotypy w zbiorach polskich w 1989 roku2. Do dziś zachował się przechowywany w zbiorach Muzeum Historii Fotografii w Krakowie dagerotyp, opisany odręcznie na rewersie „J. Ernst & L. Filtz w Łodzi”, datowany na 1855 rok3. Jak dotąd jest to jedyny sygnowany dagerotyp Ernsta i Filtza, jaki odnaleziono.

Jednym z pierwszych dagerotypistów lubelskich był A. Benny4. Prawdopodobnie przez miasto przewijało się wielu fotografów wędrownych z zagranicy, jednak żadne źródła nie podają szczegółów takiej działalności w Lublinie. Jedynymi dagerotypistami, których udało się zidentyfikować na podstawie skąpych materiałów źródłowych są Juliusz Ernst i Ludwik Filtz z Berlina.

Nie wiadomo dokładnie, którędy wiodła droga zawodowa berlińskich fotografistów. Początkowo udało się ustalić, że na przełomie września i października 1855 roku zatrzymali się w zajeździe u Engela w Łodzi, świadcząc tam tymczasowo swoje usługi5.

W wyniku późniejszych badań, wiemy, że „panowie cudzoziemcy” – Juliusz i Ludwik – prowadzili działalność nie tylko w Łodzi, ale i w innych miastach Królestwa Polskiego. Przebywali w Piotrkowie Trybunalskim6 i zapewne stamtąd udali się dalej na wschód – w 1856 roku dotarli do Radomia, gdzie w domu zajezdnym również otworzyli tymczasowe atelier. Informował o tym „Kurier Warszawski”, traktując wizytę zagranicznych gości wykonujących rzadko dotąd spotykane usługi jako rzecz godną odnotowania. Stąd wiadomo, że Ernst i Filitz oprócz dagerotypów wykonywali również odbitki nowoczesną metodą talbotypii:

„W Radomiu otworzony został w domu zajezdnym P. Pawlikowskiego, Zakład Portretów daguerrotypowych i fotograficznych P. Juliusza Ernst i Louis Filitz z Berlina, w którym zajmują się zdejmowaniem portretów: tak Osób żyjących, jako też i z wszelkich obrazów olejnych, rysunków, biust, niemniej kopiowaniem portretów dagerrotypowanych, które oryginalnym w niczem ustępować nie będą. Nadto, w oddzielnie urządzonym apparacie nowej konstrukcji, zdejmowane być mogą portreta w minjaturze (medalljony)”7.

Nie wiadomo, czy Radom sprostał takiej szerokiej ofercie, wiadomo jednak, że już wkrótce panowie postanowili przenieść się do Lublina.

 

Działalność w LublinieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Pierwsi fotografowie-dagerotypiści wędrowali w poszukiwali rynków zbytu. W czasach, gdy ceny dagerotypów były wysokie (w całym Królestwie Polskim kształtowały się podobnie: za jeden dagerotyp trzeba było zapłacić równowartość ok. 100 kg mięsa wołowego) – „lublinianie ograniczali się na portretach olejnych, które zdejmował wysoce utalentowany malarz tutejszy, (...) pan Urbański”8.

O trudnej sytuacji pierwszych dagerotypistów świadczą słowa: „Dwadzieścia kilka lat temu i dawniej jeszcze istniały tu zakłady do zdejmowania dagerotypów, widocznie jednak Lublin nie zapewnił im trwałego powodzenia”9.

Wiadomo, że pracownię dagerotypów przez dłuższy czas musiał utrzymywać w Lublinie A. Benny, ale Ernst i Filtz nie planowali „trwałego powodzenia” w Lublinie. Byli jednymi z tych wędrownych fotografów, którym powodzenie zapewniała mobilność i łatwość w poszukiwaniu nowych, nienasyconych rynków zbytu; a także różnorodna, wielowątkowa działalność, którą prowadzili.

W Lublinie zatrzymali się w Hotelu Bawarskim przy ulicy Krakowskie Przedmieście 133 (dzisiaj 39), gdzie trudnili się nie tylko „zdejmowaniem portretów fotograficznych, na papierze i na srebrnych płytach podług Daguera”, ale – jak donosił „Kurier Warszawski” – zamierzali „okazywać w teatrze miejscowym obrazy optyczne podług systemu Groppiusa”10. System ten, stworzony przez jednego z braci Gropius, pionierów dagerotypii w Berlinie, polegał na prezentacji wielkoformatowych pejzaży malarskich w zamkniętych przestrzeniach w sposób wywołujący iluzję realności przestrzeni.

Ernst i Filtz byli wędrownymi fotografami i przedsiębiorcami jednocześnie – sztukę fotograficzną traktowali jako dochodową dziedzinę, która dawała wiele nowych możliwości zarobkowania w obszarze sztuki, rozrywki, dokumentacji i handlu. Oprócz pokazów i usług fotograficznych oferowali duży wybór opraw fotografii11 i być może inne akcesoria, jak albumy czy litografie.

Jak na razie nieznane są inne obszary działalności Ernsta i Filtza. Mogli świadczyć usługi także na wschodnich terenach lub poza granicami Królestwa Polskiego. Być może wrócili do Łodzi i na swojej działalności mogli dorobić się majątku, wiemy bowiem, że Juliusz Ernst osiedlił się w Zgierzu i kilkanaście lat przed swoją śmiercią poczynił tam niemałe inwestycje – w Archiwum Państwowym w Łodzi zachował się sporządzony cyrylicą rękopis dokumentacji O budowie przez Juliusza Ernsta murowanego, piętrowego domu z poddaszem, stajni, wozowni i ustępów pod numerem 119 przy ulicach Wysokiej i Szczęśliwej w mieście Zgierzu12.

Juliusz Ernst zmarł w 1906 roku13. O losach Ludwika Filtza, lub też Filitza, nic więcej nie wiadomo.

 

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1 „Kurier Warszawski” 1856, nr 45.
2 Wanda Mossakowska, Dagerotypy w zbiorach polskich, katalog Ossolineum, Wrocław 1989.
3 Zbiory Muzeum Historii Fotografii im. W. Bogackiego w Krakowie.
4 Wanda Mossakowska, Dagerotypy w zbiorach polskich, katalog Ossolineum, Wrocław 1989.
5 Jacek Strzałkowski, Wędrowni dagerotypiści i fotografowie w Królestwie Polskim na przykładzie Łodzi, w: „Dagerotyp”.
6 Małgorzata Lachowicz-Skrzyńska, Fotografia w Piotrkowie Trybunalskim  do 1939 r., w: „Dagerotyp” 1996, nr 5.
7 „Kurier Warszawski” 1856, nr 45.
8 „Kurier Lubelski” 1876, nr 69.
9 Tamże.
10 „Kurier Warszawski” 1956, nr 60.
11 „Kurier Warszawski” 1856, nr 45.
12 Akta Archiwum Państwowego w Łodzi, Rząd Gubernialny Piotrkowski Wydział Budowlany/1020.
13 www.nekrologi-baza.pl, [dostęp: 10.04.2015].

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Akta Archiwum Państwowego w Łodzi, Rząd Gubernialny Piotrkowski Wydział Budowlany/1020.
„Kurier Lubelski” 1876, nr 69.
„Kurier Warszawski” 1856, nr 45.
„Kurier Warszawski” 1956, nr 60.
Lachowicz-Skrzyńska M., Fotografia w Piotrkowie Trybunalskim  do 1939 r., w: „Dagerotyp” 1996, nr 5.
Mossakowska W., Dagerotypy w zbiorach polskich, katalog Ossolineum, Wrocław 1989.
Strzałkowski J., Wędrowni dagerotypiści i fotografowie w Królestwie Polskim na przykładzie Łodzi, w: „Dagerotyp”.
Zbiory Muzeum Historii Fotografii im. W. Bogackiego w Krakowie.
www.nekrologi-baza.pl, [dostęp: 10.04.2015].