Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Architektura Nałęczowa – styl zakopiański

Na poczatku XX wieku rozpowszechnił się nowy styl – zakopiański – wprowadzony do Nałęczowa przez Jana Koszyca-Witkiewicza, z inspiracji Stefana Żeromskiego. W tym stylu zostały zbudowane m.in.: „Chata” Żeromskiego, Ochrona, Dom Ludowy i Zabawkarnia. Wille przetrwały niezmienione, do chwili obecnej.
 

Za twórcę stylu zakopiańskiego uważany jest Stanisław Witkiewicz. Polski malarz i architekt rozpropagował architekturę podhalańską na przełomie XIX i XX wieku początkowo na terenie Zakopanego. Moda ta w krótkim czasie zapanowała na Podhalu i wkrótce rozprzestrzeniła się na całą Polskę. Podstawą w architekturze podhalańskiej była chata góralska. Współcześni badacze dopatrują się inspiracji budownictwem skandynawskim, a jednak styl ten kojarzy się nierozerwalnie z górami, szczególnie z Tatrami.
Styl zakopiański charakteryzuje konstruktywizm widoczny w formie obiektów. Zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz przenikają się elementy konstrukcyjne z elementami ozdobnymi. Wysoko rozbudowany dach, szeroka strzecha, grubość dźwigających ją belek, zwanych rysiami, nadaje górnej części budowli zakopiańskiej znaczną wielkość i ciężar. Zmusza to do silnego oparcia od dołu szerokimi, rozbudowanymi fundamentami.
Ściany o konstrukcji wieńcowej były wykonane najczęściej z okrąglaków lub połowizn łączonych na obłap ze spłaszczonymi podstawami. Zabezpieczenie od przewiewania i przemarzania spoin poziomych w ścianach wieńcowych osiągano przez uszczelnianie ich za pomocą różnych materiałów włóknistych. Stosowano w tym celu mech, pakuły, warkocze z wełny drzewnej itp. Zabezpieczenie ścian wieńcowych od zawilgocenia osiągano przez stosowanie dużych okapów, dachów charakterystycznych dla okolic podgórskich. Dachy w stylu podhalańskim wyposażane były w dwa typy szczytów. W jednym z nich trójkąt dzieli się na dwie części. Dolna, krótsza zwana jest strzechą, o którą opiera się narożnik dachu. Górna część szalowana jest deskami przybitymi wzdłuż krokwi ponad dolnym odcinkiem. Drugi typ szczytu dzieli się na trzy części. Od dołu również przykrywa go odcinek dachu stanowiący strzechę. W środku znajduje się wąska przestrzeń zabita deskami, w których wycięte są okienka górnej kondygnacji, tak zwanej wyżki. Nad otworami okiennymi jest daszek. Górna część trójkąta ozdobiona jest promieniami słońca nabitymi na spodnim szalunku, wychodzącymi z półkola. Powołany do życia styl miał za zadanie nadanie kulturze polskiej cech odrębnych, szczególnych i typowo polskich.
Kolejnym popularyzatorem stylu, obok Wikiewicza, był pochodzący z Ukrainy Zygmunt Gnatowski. Przejęty sympatią do górali oraz zafascynowany pięknem Tatr, podczas wielokrotnych pobytów w Zakopanem i licznych wycieczek w Tatry postanowił wybudować chatę góralską na letnie mieszkanie. Gnatowski chciał mieć dom, który nawiązywałby do otaczających go budynków, ale nie zamierzał kopiować chaty góralskiej z wszystkimi jej wadami: trudnym do przejścia progiem, koniecznością zginania się w pół przy wchodzeniu, czy też częstym uderzaniem o okap i potykaniem się na klepisku. Nie chciał też siadać na przymocowanych do ścian twardych ławach ani łapać promieni słonecznych przez małe okienka. Chodziło o to, aby wszystkie charakterystyczniejsze i najbardziej rozwinięte elementy góralskiego budownictwa wykorzystać, a inne, będące w stanie początkowym, odpowiednio rozwinąć, nie niszcząc przy tym ich istotnego charakteru. Dzięki indywidualnemu podejściu poszczególnych osób, styl zakopiański ulegał przemianom i udoskonaleniom.
Nałęczowskie przykłady stylu zakopiańskiego są dowodem rozwoju wiedzy ciesielskiej i ekspansji poza Podhale. Autorem tych projektów był Jan Koszczyc-Witkiewicz, bratanek Stanisława Witkiewicza.
 

Opracowała Aneta Żuraw
Redakcja: Monika Śliwińska

Zdjęcia

Słowa kluczowe