Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Architektura drewniana ziemi chełmskiej

Przewodnik po zabytkach architektury drewnianej ziemi chełmskiej.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Borowica – kościół pw. Przemienienia PańskiegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Modrzewiowy kościół pw. Przemienienia Pańskiego w Borowicy powstał w latach 1797–1799, z fundacji Kazimierza hr. Krasińskiego, właściciela dóbr Żulin-Borowica. Autorem projektu architektonicznego był architekt króla Stanisława Augusta, Jakub Kubicki. Plan budowli jest połączeniem ośmioboku (w obrysie zewnętrznym) z krzyżem greckim (w obrysie wewnętrznym). Plan znacząco wpłynął na kształt wnętrza architektonicznego, dzieląc przestrzeń, wyznaczając nawę i poszczególne wnęki ołtarzowe. W budowli zastosowano rozwiązania przeszczepione z monumentalnych, kamiennych założeń (świątynia posiada drewniane kanelurowane kolumny doryckie, z zewnątrz zdobiona jest rustyką). 

Czułczyce – kościół pw. Wszystkich ŚwiętychBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Drewniany kościół pw. Wszystkich Świętych zbudowano w 1764 roku na miejscu wcześniejszych świątyń. Jest to jeden z cenniejszych przykładów drewnianej architektury sakralnej z XVIII wieku na ziemi chełmskiej. Od 1945 roku do chwili obecnej kościół pełni funkcję kaplicy cmentarnej. Część wyposażenia (m.in. ołtarz) obejrzeć można w obecnym kościele parafialnym (dawnej cerkwi prawosławnej). Budowla na planie kwadratu, z kruchtą i zakrystią, posiada konstrukcję zrębową. Jest oszalowana i wzmocniona lisicami. Obok znajduje się drewniana dzwonnica z początku XIX wieku.

Depułtycze – kościół pw. Wszystkich ŚwiętychBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dawna cerkiew parafialna z XVII wieku, w 1916 roku przemianowana na kościół rzymskokatolicki pw. Wszystkich Świętych. Od 1929 roku świątynia pełni funkcję rzymskokatolickiego kościoła parafialnego. Jest to jednonawowa budowla o konstrukcji zrębowej, dwustronnie oszalowana i wzmocniona listwami. Ołtarz główny, przeniesiony z kościoła w Trzeszczanach, datowany jest na 2. połowę XVIII wieku. Znajdują się w nim obrazy: Wszystkich Świętych (połowa XVIII wieku) i Matki Bożej Częstochowskiej. Późniejsze ołtarze boczne zawierają: prawy – obraz Chrztu Chrystusa w Jordanie (XVIII/XIX wiek), lewy – obraz przedstawiający Ukrzyżowanie (2. połowa XVIII wieku). W kościele zachowała się także późnobarokowa chrzcielnica (XVIII wiek). Przy kościele znajduje się drewniana, oszalowana dzwonnica o konstrukcji słupowej (z końca XVIII wieku). 

Hola – cerkiew pw. św. Antoniego PieczerskiegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Cerkiew w Holi została wzniesiona w 1702 roku na miejscu starszej świątyni. Jest to prostokątna budowla o układzie halowym, kryta dachem pobitym gontem. Do najciekawszych elementów wyposażenia cerkwi należą: ikonostas ze współczesnymi mu obrazami (2. połowa XIX wieku), feretron (1762), monstrancja (1. połowa XVIII wieku). Do dziś w otoczeniu świątyni – na terenie cmentarza cerkiewnego – zachowała się drewniana, dwukondygnacyjna dzwonnica o konstrukcji zrębowej (1814 lub ok. 1900), wzniesiona na planie kwadratu.

Kanie – kościół pw. św. Apostołów Piotra i PawłaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obecny, drewniany, kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła powstał w 1938 roku. Autorem projektu architektonicznego był syn właścicielki majątku, Włodzimierz Woyciechowski. Trójnawową świątynię wzniesiono w stylu góralskim. Ołtarze pochodzą z rozebranego kościoła pounickiego (początek XVIII wieku). W ołtarzu głównym znajdują się obrazy Serca Pana Jezusa, Jezusa Ukrzyżowanego oraz Matki Bożej Kańskiej. Do roku 1915 w świątyni znajdował się, otoczony lokalnym kultem, obraz Matki Bożej (wywieziony do Rosji). W prawym ołtarzu bocznym umieszczono obraz Matki Bożej Różańcowej, w lewym patronów świątyni, św. Piotra i Pawła.

Natalin – wiatrak koźlakBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W Natalinie stoi wiatrak koźlak. Został wybudowany w 1934 roku przez Jakuba Kwietniewskiego i pierwotnie znajdował się we wsi Suchawa (powiat włodawski). Do Natalina został przeniesiony w 1970 roku z inicjatywy Muzeum Chełmskiego.

Olchowiec – kościół pw. św. MałgorzatyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obecny budynek kościoła pw. św. Małgorzaty powstał w 1791 roku. Jest to dzieło fundacji właściciela majątku Święcica i Pniówno, Józefa Komorowskiego. Około 1898 roku budynek był remontowany, konstrukcję wzmocniono wewnątrz lisicami i wstawiono nowe podwaliny. Kościół posiada konstrukcję zrębową. Jest oszalowany. Świątynia jest jednonawowa, przy prezbiterium znajduje się zakrystia z przedsionkiem. Wnętrze ma charakter późnobarokowy (koniec XVIII wieku). W ołtarzu głównym znajduje się obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (malowany na desce z XV wieku, w srebrnej sukience z XVIII wieku). Na zasuwie widoczne jest przedstawienie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (XIX/XX wiek). Prawy ołtarz boczny poświęcono św. Małgorzacie (XVIII wiek), lewy św. Tekli (koniec XVIII wieku). W świątyni znajdują się jeszcze dwa ołtarze: z wizerunkiem św. Walentego (obraz ludowy, XIX/XX wiek) oraz z obrazem ukazującym Przemienienie Pańskie (XIX wiek). Do najciekawszych elementów wyposażenia należą: drewniany krzyż na belce tęczowej (2 połowa XVII wieku), organy (XIX wiek), ambona z rzeźbą św. Tekli (XVIII wiek), XVI- i XVIII-wieczne obrazy oraz kamienna kropielnica z 1797 roku.

Pobołowice Kolonia – młynBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Drewniany młyn wodno-parowy w Pobołowicach Kolonii powstał w 1921 roku. W 1940 roku dobudowano do niego murowaną siłownię w – rzadkiej dla Lubelszczyzny – konstrukcji szachulcowej, z ramami z modrzewiowych słupów, wypełnionymi cegłą. W roku 1989 młyn został zaadaptowany na potrzeby agroturystyczne.

Świerże – bożnica żydowskaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Nieistniejący już budynek bożnicy w Świerżu.

Wereszczyn – kościół pw. św. StanisławaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Drewniany kościół parafialny pw. św. Stanisława bp. i św. Trójcy został zbudowany w 1783 roku, staraniem Józefa i Seweryna Wereszczyńskich, na miejscu wcześniejszej świątyni. Budowla na ceglanej podmurówce, posiada konstrukcję zrębową. Pierwotny, prostokątny, plan kościoła przedłużono o zachodnie przęsło wieżowe, z przedsionkiem w przyziemiu i chórem muzycznym na piętrze. Do prezbiterium przylegają po bokach zakrystia i skarbiec. Na wyposażeniu kościoła znajdują się między innymi: ołtarz główny z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem (XVII wiek, w srebrnej sukience z końca XVIII wieku), obraz Chrystusa Ukrzyżowanego (z 2. połowy XVII wieku, wzorowany na sztychu Rubensa), obraz ukazujący Wskrzeszenie Piotrowina (2. połowa XVIII wieku, według Szymona Czechowicza), portret trumienny Elżbiety Wereszczyńskiej (zm. 1660) i krucyfiks (XVII wiek).

Wyryki – domBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W miejscowości Wyryki znajduje się jeden z najciekawszych i najlepiej zachowanych zespołów domów drewnianych w Polsce.

Żmudź – kościół pw. Podwyższenia Krzyża ŚwiętegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Żmudzi powstał około 1753 roku z fundacji Jana Zamoyskiego, jako cerkiew greckokatolicka. Jest to drewniany obiekt o konstrukcji zrębowej, z XVIII- i XIX-wiecznym wyposażeniem. W ołtarzu głównym znajduje się ikona Ukrzyżowania z Matką Boską i św. Janem Ewangelistą z 1757 roku. W ołtarzach bocznych obrazy z XVIII wieku: w lewym Matki Boskiej z Dzieciątkiem w koronach blaszanych, w prawym – św. Antoniego, na miejscu dawnego obrazu Chrystusa Pantokratora z XVIII wieku. Obok kościoła zachowała się XVIII-wieczna drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, z dzwonem z 1643 roku.

Żulin – kościół pw. Matki Bożej Królowej PolskiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Drewnianą świątynię w Żulinie wybudowano w latach 1900–1906. Do 1875 roku, w innym niż obecne miejscu, istniała tu cerkiew greckokatolicka zamieniona później na prawosławną. Została rozebrana w 1911 roku, po wybudowaniu nowej cerkwi. W 1945 roku oddano ją katolikom. Obecny budynek był kilkakrotnie remontowany. Ma wymienioną podwalinę, odnowiony szalunek, naprawiany dach. Jest to jednonawowa budowla wzniesiona na planie krzyża greckiego. Centralny układ kościoła podkreśla ośmioboczna kopuła na przecięciu ramion krzyża. Przy prezbiterium znajdują się dwie zakrystie, na froncie wieża z kruchtą w przyziemiu. Na uwagę zasługuje wyposażenie kościoła. W ołtarzu głównym, flankowanym dwiema kolumnami o kapitelach w formie kwiatu lotosu, znajdują się obrazy: Matki Bożej Królowej Polski (1946) i św. Teresy (1962). W lewym ołtarzu bocznym widnieje obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem (przeniesiony z dawnego kościoła greckokatolickiego). W prawym ołtarzu bocznym, nawiązującym formą do konstrukcji ikonostasu, widoczny obraz Zmartwychwstania Pańskiego. W kościele zachowała się także monstrancja z trzonem w formie pnia palmy (XIX wiek) i drewniana chrzcielnica (1960).

Materiały powstały w ramach projektu

Pejzaż kulturowy Ziemi Chełmskiej" realizowanego przez Stowarzyszenie Panorama Kultur

Możesz zwiedzić Lubelszczyznę SZLAKIEM ARCHITEKTURY DREWNIANEJ ZIEMI CHEŁMSKIEJ z telefonem komórkowym z wykorzystaniem poszerzonej rzeczywistości.
Więcej szczegółów >>> na stronie Lublin. Przewodnik – Poszerzona Rzeczywistość