Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Archidiakońska 6 w Lublinie

Kamienica Archidiakońska 6 została zbudowana na początku XX wieku przez rodzinę Gewerców. Po II wojnie światowej budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica znajduje się w sąsiedztwie budynku Archidiakońska 4, frontem skierowana jest ku północy.

 

Dawny numer policyjny: 112
Numer hipoteczny: 73–711 bądź 74 bądź 73
Numer przed 1939: Archidiakońska 6 / Grodzka 7
Numer po 1944: –
Numer obecny: Grodzka 7, Archidiakońska 6, 6a, 6b

 

Archidiakońska 6Archidiakońska 6 na mapie Lublina z 1928 roku

Archidiakońska 6Archidiakońska 6 na panoramie Lublina z lat 30. XX wieku

 

Funkcje

Lokale handlowe i rzemieślnicze w latach 1918–1941


Ksiega Adresowa 1928
1928 – Ehrlich M. – szklarze
1928 – Finkielstejn I. – stolarskie zakłady
1928 – Klochendler Benjamin Lej. – sklep spożywczy
1928 – Lubelski N. – fryzjerzy
1928 – Szpirt A. – krawcy


Ankieta z dnia 20 XI 1936 r. [Inspekcja budowlana 1661]
1936 – piekarnia
1936 – 3 sklepy


Karta realności z dnia 8 I 1941 r. [Inspekcja budowlana 1661]
1941 – spożywczy
1941 – szewc
1941 – drzewo
1941 – magiel

 

Obecnie kamienica znajduje się w stanie ruiny.

Historia

W miejscu, gdzie obecnie wznosi się kamienica Archidiakońska 6, w 1565 roku znajdował się dom, nie wiadomo jednak czy drewniany, czy już murowany. Należał wówczas do Stanisława oraz Barbary Machałów. Po rodzicach nieruchomość odziedziczył syn, Paweł Machał. W czasie wielkiego pożaru miasta w 1575 roku dom spłonął doszczętnie, pozostawiając po sobie pusty plac. Połowę tego terenu Paweł postanowił odsprzedać Lemce, sam zaś, na pozostałej mu części, postanowił wystawić nowy dom, murowany. Miało to miejsce najpewniej około 1580 roku. Potomkowie Machały utrzymali dom do 1608 roku, kiedy to nowymi właścicielami zostało małżeństwo Szembeków. Jan Szembek, pełniący zaszczytną funkcję burmistrza, rozpoczął przebudowę kamienicy. Od jego nazwiska zaczęto ją również nazywać Szembekowską. Po śmierci Jana, wdowa Zuzanna, powtórnie zamężna z Marcinem Lemką, rozpoczęła wyprzedaż nieruchomości. Do roku 1622 sprzedała całą kamienicę Piotrowi oraz Elżbiecie Kliszewskim. Po śmierci Piotra w 1628 roku dom odziedziczyli liczni spadkobiercy. Wśród nich była córka, Katarzyna, żona Wojciecha Lewickiego. Lewicki, notariusz wykupił kamienicę część po części, rozpoczynając od roku 1628 do 1642. Zmarł w 1662 roku, przekazując cały spadek córce, Wiktorii Wiśniewskiej. Wówczas kamienicę zaczęto nazywać Wiśniewską.

Kolejnych kilkadziesiąt lat nie dostarczyło zbyt wielu informacji w sprawie zmian właścicieli. Dopiero w 1721 roku kamienica znów pojawiła się w źródłach, jako całkowita ruina, zajęta wkrótce przez rodzinę Hermsonów. Na przełomie XVIII i XIX wieku właścicielem terenu, po rozebranej zupełnie w 1782 roku kamienicy, został Reinbergier. Następnie zaś podczas licytacji w 1818 roku od córki Reinbergiera, Anny Wladichowej, kupił go Karol Rozenberg. Na terenie działek, gdzie obecnie znajdują się obiekty Grodzka 7, Archidiakońska 4, 6, jak również Złota 4, Rozenberg zbudował zakład balneologiczno–zdrojowy”, wraz z pomieszczeniami gospodarskimi, jak stajnie i powozownie. W 1824 roku sprzedał budynek Złota 4 Józefowi Potockiemu. Dalszymi właścicielami zakładu byli od 1875 roku Silberowie, następnie zaś od 1877 roku Dziewulska i Gewercowie. Ostatni z wymienionych właścicieli (Wolf Gewerc) postanowili, w pierwszych latach XX wieku, zbudować nową kamienicę, obecną Archidiakońską 6. Po II wojnie światowej, jako mienie pożydowskie, wobec śmierci całej rodziny Gewerców, przeszła ona na własność Skarbu Państwa. W latach 70. przeprowadzone zostały remonty w celu przygotowania obiektu dla PP PKZ. W 2005 roku zdecydowano się na dokonanie prac w zakresie naprawy stropów oraz dachu.

 

 

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku (1941 rok)
[Inspekcja Budowlana, sygn. 1661]

 

Ogólna ilość mieszkańców Mężczyzn Kobiet

Dzieci do lat 6
włącznie

Dzieci od 7–18 lat
włącznie
Uwagi

Chrześcijan – 10

Żydów – 280

95 106 35 54  

 

 

Mieszkańcy nieruchomości według zawodu (1941 rok)
[Inspekcja Budowlana, sygn. 1661]

Robotnicy: 3 (na parterze) + 5 (na piętrze) + 1 (w suterenie) / 2 (w oficynie)

Kupcy i przemysłowcy: 1 (na parterze) + 6 (na piętrze) / 1 (w oficynie)

Rzemieślnicy: 2 (na parterze) + 10 (na piętrze) / 3 (w oficynie)

Inne zawody: 1 (na parterze) + 1 (na piętrze) / 2 (w oficynie)

Bez zawodu: 2 (na piętrze) / 1 (w oficynie)

 

Kalendarium

1565 – dom należy do małżeństwa Stanisława i Barbary Machałów
1575 – w czasie wielkiego pożaru miasta, nieruchomość zostaje doszczętnie spalona
1580 – Paweł  Machał buduje nowy, murowany dom
1622 – nowymi właścicielami zostają Piotr i Elżbieta Kliszewscy
1628 – po śmierci Piotra nieruchomość dziedziczą jego spadkobiercy
1642 – właścicielem całości jest Wojciech Lewicki
1662 – Po Wojciechu Lewickim dziedziczy jego córka, Wiktoria Wiśniewska
1721 – kamienica, znajdująca się w stanie ruiny należy do rodziny Hermsonów
1782 – obiekt zostaje rozebrany, zaś właścicielem terenu jest Reinbergier
1818 – Anna Wladichowa sprzedaje plac Karolowi Rozenbergowi
1824 – nowym właścicielem zostaje Józef Potocki
1875 – dobra przechodzą na rzecz Silberów
1877 – teren wraz z budynkami gospodarczymi należy do Gewerców
pocz. XX w. –  Gewercowie postanawiają zbudować nową kamienicę
lata 70. – remont generalny obiektu
2005 – remont stropów oraz dachów

Architekt

Nieznany

Styl

Kamienica zbudowana na początku XX wieku, pozbawiona cech stylowych.

Opis budynku

Kamienica jest budynkiem dwupiętrowym, podpiwniczonym, znajdującym się w zwartej zabudowie. 
Elewacja frontowa jest trójkondygnacyjna, trójosiowa. Na parterze, w skrajnej osi zachodniej znajduje się brama wjazdowa. Otwory okienne na parterze pozbawione dekoracji architektonicznej. Na wchód od bramy umieszczone są schody prowadzące do Lubelskiej Trasy Podziemnej. W osi środkowej na drugiej i trzeciej kondygnacji znajdują się balkony. Otwory tych kondygnacji posiadają obramienia, w tym na pierwszym piętrze dodatkowo gzyms podokienny, na drugim zaś, gzymsy parapetowe. Lico na parterze ozdobione jest boniowaniem oraz posiada wysunięty cokół. Od wyższych pięter oddzielone jest gzymsem kordonowym. Lico pozostałych kondygnacji jest gładkie. Całość wieńczy słabo profilowany gzyms koronujący.

Elewacja tylna dwuosiowa, trójkondygnacyjna, z bramą wjazdową w osi zachodniej. Otwory okienne prostokątne i podobnie jak lico, pozbawione dekoracji. Na parterze znajduje się nieznaczny cokół. 

Elewacja boczna, zachodnia jest jednoosiowa, czterokondygnacyjna. Otwory okienne prostokątne, pozbawione dekoracji.

 

Archidiakońska 6Archidiakońska 6 – dodatkowe informacje techniczne

Archidiakońska 6Archidiakońska 6 – wzmianki o nieruchomości

 

Wnętrze

Układ wnętrza kamienicy zbliżony jest kształtem do litery L – dwutraktowy w części wschodniej, jednotraktowy po stronie północnej. W trakcie tylnym znajduje się klatka schodowa prowadząca do pomieszczeń wyższych kondygnacji.

 

 

Opracowała Anna Malik

 

Materiały ikonograficzne

Inspekcja budowlana, sygn. 1661
– Projekt urządzeń balkonu od ulicy na 2 piętrze domu nr 7 przy ul. Grodzkiej w Lublinie. Na projekcie widnieje decyzja odmowna ze względu na zepsucie kompozycji całej fasady oraz pieczęć „Za Wojewodę Lubelskiego Konserwator Siennicki Inż. z datą 11.VIII.1927 r.”
– Plan wodociągu i kanalizacji Grodzka 7, wł. Gewertz, opatrzony pieczęcią Inspektora Wodociągów i Kanalizacji Wł. Zychiewicza oraz Miejskich Wodociągów i Kanalizacji w Lublinie, a także z adnotacją odręczną „po uzgodnieniu z Konserwatorem Wojewódzkim", pieczęć Inspektora Budownictwa K. Barszczewskiego i data ręcznie wpisana 24 VI 1937 r.

 

Literatura

1. Inspekcja budowlana, sygn. 1661

2. Karta ewidencyjna zabytków, mps archiwum WUOZ, sygn. 4350.
3. Teodorowicz-Czerepińska J., Kamienice: Grodzka 7, Pola 6 i Pola 4 w Lublinie. Skrócona dokumentacja historyczna opracowana na zlecenie MZBM Lublin, mps archiwum WUOZ w Lublinie, Lublin 1973, sygn. 98.

Powiązane miejsca

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe